بخش نخست اين مطلب، در مقام ارزيابي و سنجش آزادي و عدالت در انديشه جان راولز برآمد.
در آن بخش، مؤلف با تفكيك ميان معناي عام و خاص عدالت و نيز تمايز بين معناي مثبت و منفي آزادي، انحاء متصور ارتباط ميان دو مفهوم را برسنجيد. در بخش حاضر، مؤلف مي كوشد قرابت نظريه آزادي در انديشه راولز را با نظريه ارسطو در اين زمينه توضيح دهد.
• گروه انديشه
•••
راولز بحث جالبي عرضه مي كند درباره وظيفه پيروي از قانون موجود واينكه حق وگاهي وظيفه، قانون را در صورت لزوم باوسايل غيرقانوني تغيير مي دهند و نيز درباره وظيفه مداراي عقلاني با مردمي كه درصدد تغيير قانون واستفاده از وسايل غيرقانوني اند. چنين مسائلي زماني پيش مي آيد كه جامعه تقريباً و نه كاملاً عادلانه باشد. تا آنجا كه نظم موجود عادلانه باشد، شما با يد از آن طرفداري وحمايت كنيد نه اينكه آن را تضعيف نماييد. همچنين تا آنجا كه شما از منافع وفوايد آن نظم منتفع مي شويد، بايد اجباري در بازي منصفانه براي پيروي از الزامات وخواستهاي آن در خود داشته باشيد، حتي اگر تاحدي ناعادلانه باشند. از سوي ديگر،وظيفه تلاش براي كاملتركردن عدالت، احتمالاً از طريق نافرماني وحتي شورش مدني بهتر انجام مي گيرد. با ديگراني كه به اشتباه فكر مي كنند كه نظمهاي موجود ناعادلانه اند و نافرماني يا شورش را به مثابه وسيله اي براي كامل كردن عدالت اتخاذ مي كنند، بايد به نشانه احترام به علاقه و دلبستگي آنان به عدالت با نرمي و مدارا برخورد شود. اصلاً نبايد با آنان به عنوان مجرم رفتار كرد.
استحقاق
بنابه عقيده راولز، در سطح فردي اين نيست كه براي توزيع درآمد و ثروت و خيرهاي عام زندگي مطابق استحقاق اخلاقي (moral desert) بكوشيم. عدالت به مثابه انصاف چنين ديدگاهي را رد مي كند. چنين اصلي در وضعيت نخستين انتخاب نمي شود… نظريه توزيع طبق فضيلت نمي تواند ميان استحقاق اخلاقي وانتظارات مشروع فرق بگذارد. ازاين رو، درست است كه اشخاص و گروهها سهمي در ترتيبات عادلانه دارند اما ادعاهايي هم در مورد سهم ديگري دارند كه در قوانين عموماً پذيرفته شده معين شده است .
با تحقق وعده هايي كه نظم موجود مي دهد، شهروندان داراي حقوق معيني شده اند كه نظام توزيعي عادلانه به اين ادعاها ارج مي نهند. بنابراين يك طرح عادلانه پاسخگوي چيزهايي است كه آدميان خودشان را مستحق آن مي دانند و نيز برآورنده انتظارات مشروع ومبتني برنهادهاي اجتماعي آنان است . با اين همه ، آنچه كه انسانها خودشان را مستحق آن مي دانند، متناسب با ارزش اخلاقي واقعي آنان و نيز متكي برآن نيست . مثلاً پاداشها و حقوق اضافي كه از طريق استعدادهاي طبيعي كمياب به دست مي آيد، هزينه هاي آمورش را جبران وتلاش براي يادگيري را تشويق وتقويت مي كند وتوانايي و استعداد را به جهتي رهنمون مي گردد كه منافع مشترك وعمومي را زيادتر كند. سهام توزيعي با ارزش اخلاقي مرتبط نيست… ظاهراً قاعده اي كه بطور شهودي به استحقاق اخلاقي پرثمر خيلي نزديك است ، قاعده توزيع برحسب تلاش يا به عبارت احتمالاً بهتر، توزيع برحسب تلاش جدي و از روي وجدان است . با وجود اين ، باز معلوم است كه تلاش شخص ، علاقه و تمايل وي به كاري است كه از تواناييهاي طبيعي ومهارتها وبديلهاي گشوده به روي او تأثير پذيرفته است … و يقيناً به آن اندازه كه قاعده نياز مورد تأكيد قرار مي گيرد، ارزش اخلاقي ناديده گرفته مي شود».
سعادت
در نظريه هاي فايده گرايانه، اصل مهم عدالت، افزودن برسعادت آدمي است . در نظريه راولز، سعادت يك مفهوم فرعي است . «در طول دوره هاي مختلف، يك شخص زماني سعادتمند است كه طرحي عقلاني از زندگي را به پايان ببرد وبا اعتماد به عقل است كه تلاشهاي او به بار خواهد نشست… با اين حال نمي توان نتيجه گرفت كه معناي پيشرفت در طرح عقلاني، به دنبال سعادت وخوشبختي بودن است .
دنبال سعادت بودن اغلب دال براين است كه كسي در پي هدفهايي مانند زندگي ، آزادي و رفاه خويشتن باشد. بنابراين، كساني كه خود را فداكارانه وقف آرمانهاي راستين وشريف مي كنند يا زندگي خود را فداي پيشبرد بهروزي وخوشبختي ديگران مي كنند، از ديد عرف به دنبال سعادت نيستند چرا كه ايشان در ظاهر ، به سعادت خود نمي انديشند.اما وقتي چنين افرادي در طرحهاي خود موفق مي شوند، در واقع سعادتمند مي گردند. اگرچه آنان براي سعادت، تلاش و مبارزه نمي كنند، اما ممكن است كه در پيشبرد دعاوي و اهداف معطوف به عدالت وبهروزي ديگران يا در به دست آوردن برتريها و امتيازات موردعلاقه شان ، سعادتمند باشند. پيداست كه راولز در سخنان يادشده درباره سعادت بسيار متأثر از آراي ارسطو است.

دهمين شماره از خبرنامه دين پژوهان نيز منتشر شد. اين خبرنامه كه عهده دار اطلاع رساني در حوزه دين پژوهي است هر دو ماه يك بار از سوي دبيرخانه دين پژوهان كشور منتشر مي شود. خواننده با مطالعه اين خبرنامه مي تواند چشم اندازي به فضا و كارنامه دين پژوهي ماههاي اخير داشته باشد. بخشهاي اصلي اين خبرنامه ارائه چكيده مقالات و كتابهايي است كه در اين حوزه منتشر شده اند. اين خبرنامه همچنين به ارائه اخبار دين پژوهي در داخل و خارج از كشور نيز مي پردازد و همچنين، فراخوان هاي مربوط به نشستها و همايشهايي را كه به نوعي به حوزه دين برمي گردد، پوشش مي دهد. از كارهاي درخور توجه اين خبرنامه، معرفي سايتهايي است كه در آنها مباحث ديني عرضه مي شود. اين خبرنامه در هر شماره خود، خوانندگان را با برخي از مؤسسات و نهادهاي دين پژوهي آشنا مي كند.

«حضور» عنوان فصلنامه اي است كه مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني عهده دار نشر آن است. محور اصلي اين نشريه، تحليل و ترويج انديشه هاي امام خميني(ره) و اصول و آرمانهاي انقلاب اسلامي است. تازه ترين شماره حضور (شماره۴۲) كه اخيرا ً منتشر شده است، دربردارنده ميزگردي است با حضور فاطمه راكعي و محمدباقر ذاكري، عناوين مقالات اين شماره از حضور به قرار زير است:
ـ وفاق در نگاه رهبر فقيد انقلاب اسلامي/ ابوالفضل هدايتي
ـ علل وقوع جنگ تحميلي و عدم پذيرش آتش بس / عليمحمد بشارتي
ـ آگاهي و صداقت به مثابه اركان اساسي عزت طلبي/ محمدرحيم عيوضي
ـ جايگاه ارتباطات اجتماعي از ديدگاه امام خميني/ ابوالفضل مردي
ـ و...