بيمارستان مكان نامأنوس و غريبي است كه بيمار نگران از سلامتي خود به آن پا مي گذارد و با تصوير متناقضي با محيط خانواده اش مواجه مي شود. نظام حاكم، رنگ آميزي و دكوراسيون بيمارستان، روابط قراردادي و سكوت و سروصداهاي موقتي و … موجب مي شود، فرد احساس صميميت و الفت موجود در خانه را در محيط بيمارستان نيابد. جدايي از عزيزان و محيط ناآشناي بيمارستان، نياز به عشق و تعلق را در وي تهديد مي كند. بيمار به هنگام بستري شدن از هر آنچه مورد علاقه اش است، دور مي ماند و اين دوري او را نگران مي كند.
بيمار در بيمارستان احساس مي كند غيرفعال و خنثي شده است، لباسها و تمام آنچه كه متعلق به او بوده است، به طور موقتي از وي گرفته شده است. مشاهده چهره هاي ناشناسي اعم از پزشك و پرستار كه جسم و روح وي در اختيار آنهاست و از قابل پيش بيني نبودن سرنوشت سبب مي شود بيمار تا حدود زيادي موجوديت فردي خود را از دست بدهد. بوي دارو، صداهاي ناآشنا و رفت و آمدهاي بسيار، آرامش وي را به هم مي زند. ورود بيمار مصدوم و مجروح فرياد ضجه ساير بيماران و همراهانشان، مشاهده مرگ ديگران، تلاشهاي گروه درماني، حضور تجهيزات پيشرفته با آلارم ها و صداهاي مختلف، همه و همه او را بسيار ناراحت مي كند.
بيماري به فرد احساس ناامني مي دهد. او فكر مي كند مرز بين سلامتي و بيماري خيلي به هم نزديك است و فاصله مرگ با زندگي چندان زياد نيست. در نتيجه دچار وحشت و هراس شده و احساس مي كند هر چند عزيزانش او را دوست دارند، ولي قادر نخواهند بود در بازگشت به سلامتي و زندگي او را حمايت كنند. او از روي نااميدي نظرش را متوجه گروه درمان مي كند، وقتي نياز به امنيت تهديد مي شود، بيمار خود را بسيار تنها مي بيند و درد را به تنهايي تحمل مي كند، تنها بر تخت جراحي قرارمي گيرد، احساس درماندگي مي كند، محيط بيمارستان براي وي محيط نگران كننده به نظر مي رسد، زيرا شنيده است بسياري از اتفاقات ناگوار در آنجا رخ مي دهد. ترس از عفونت، تشخيص و درمان غلط، سهل انگاري و … مسائلي است كه او را نگران مي سازد.
بيمار مانند هر انسان ديگري نيازهايي حياتي دارد. او به علت بيماري نمي تواند برخي از نيازهايش را به طور كامل تأمين كند و به كمك اطرافيان نياز دارد با آگاهي درباره نيازهاي بيماران مي توان آنها را بهتر شناخت و راههاي مناسب تري براي كمك به اين افراد انتخاب كرد. شناخت اين نيازها چارچوب مفيدي براي ارائه مراقبت هاي لازم خواهد بود. لذا گروه مراقبت و درمان بايد درباره نيازها و چگونگي ارضاي آنها دانش و آگاهي كافي داشته باشند و موقعيت هايي را كه سبب ارضاي اين نيازها مي شوند به خوبي بشناسند.
رضايت بيمار تنها به عنوان وسيله اي براي افزايش تعهد بيمار در اجراي دستورات پزشك مطرح نيست بلكه يكي از نتايجي است كه تلاش سازمان (بيمارستان) در جهت رسيدن به آنهاست. رضايت بيمار از خدمات ارائه شده از اهداف مهم فعاليتهاي گروه درماني به شمار مي آيد كه در ارتقاي سلامتي بيمار تأثيربه سزايي خواهد داشت.
خدمات ارائه شده بايد در رابطه با نيازهاي بيماران باشد، تا باعث رضايتمندي و خشنودي آنها شود.
منشور حقوق بيمار
نظام هاي بهداشتي و درماني بيشتر كشورها، منشوري را با عنوان «منشور حقوق بيمار» تدوين كرده و در سطوح اجرايي ابلاغ و رعايت مي كنند كه طبق آن بيمارستانها موظف هستند هنگام بستري بيمار در واحد پذيرش، اين منشور را به وي تسليم كنند تا با حقوق خود كاملاً آشنا شود. معاونت سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي نيز منشور ده گانه حقوق بيمار را براي واحدهاي اجرايي تابعه خود تدوين كرده است. مفاد اين منشورها تقريباً مشابه هم بوده و درصدد حمايت از حقوق بيماران است. در زير به طور جداگانه منشور حقوق بيمار را در كشورهاي مختلف بررسي مي كنيم:
منشور حقوق بيمار در ايران
۱ـ بيمار حق دارد در اسرع وقت درمان و مراقبت مطلوب، مؤثر و همراه با احترام كامل را بدون توجه به عوامل نژادي ، فرهنگي و مذهبي از گروه درمان انتظار داشته باشد.
۲ـ بيمار حق دارد محل بستري، پزشك، پرستار و ساير اعضاي گروه معالج را در صورت تمايل بشناسد.
۳ـ بيمار حق دارد درخصوص مراحل تشخيص، درمان و سير پيشرفت بيماري خود اطلاعات ضروري را شخصاً و يا در صورت تمايل از طريق يكي از بستگان از پزشك معالج درخواست كنند. طوري كه در فوريت هاي پزشكي اين امر نبايد منجر به تأخير درادامه درمان يا تهديد جاني بيمار شود.
۴ـ بيمار حق دارد قبل از معاينات و اجراي درمان اطلاعات ضروري در خصوص عوارض احتمالي و يا كاربرد ساير روشها را در حد درك خود از پزشك معالج دريافت و در انتخاب شيوه نهايي درمان مشاركت كند.
۵ـ بيمار حق دارد در صورت تمايل شخصي و تهديد نشدن سلامتي آحاد جامعه طبق موازين قانوني ر ضايت شخصي خود را از خاتمه درمان اعلام ويا به ديگر مراكز درماني مراجعه كند.
۶ـ بيمار حق دارد جهت حفظ حريم شخصي خود از محرمانه ماندن محتواي پرونده پزشكي، نتايج معاينات و مشاوره هاي باليني جز در مواردي كه براساس وظايف قانوني از گروه معالج استعلام صورت مي گيرد اطمينان حاصل كند.
۷ـ بيمار حق دارد از رازداري پزشك و ديگر اعضاي تيم معالج برخوردار باشد لذا حضور باليني افرادي كه مستقيماً در روند درمان شركت ندارند، موكول به كسب اجازه بيمار خواهد بود.
۸ـ بيمار حق دارد از دسترسي به پزشك معالج و ديگر اعضاي اصلي گروه معالج در طول مدت بستري، انتقال و پس از ترخيص اطمينان حاصل كند.
۹ـ بيمار حق دارد با كسب اطلاع كامل از نوع فعاليتهاي آموزشي و پژوهشي بيمارستان كه بر روند سلامتي و درمان او مؤثرند، تمايل و رضايت شخصي خود را به مشاركت درماني اعلام و يا در مراحل مختلف پژوهش از ادامه همكاري خودداري كند.
۱۰ـ بيمار حق دارد در صورت ضرورت اعزام و ادامه درمان در ساير مراكز درماني، قبلاً از مهارت گروه معالج، ميزان تعرفه ها و پوشش بيمه اي خدمات در مركز درماني مقصد مطلع شود.
منشور حقوق بيمار از نظر اتحاديه آزادي هاي مدني آمريكا
۱ـ بيمار بطور قانوني حق دارد در كليه تصميم گيريهاي مربوط به برنامه مراقبت بهداشتي خود، شركت آگاهانه داشته باشد .
۲ـ كليه بيماران حق دارند از برنامه هاي مربوط به درمانهاي آزمايشي مركز درماني تا آنجا كه به درمان آنها مربوط مي شود، اطلاع كسب كند. همچنين بيماران بايد از روشهاي درماني ديگري كه در ارتباط با بيماري آنها در ساير مراكز درماني ارائه مي شود، مطلع شوند.
۳ـ بيمار بطور قانوني حق دارد بخواهد منبع پرداخت هزينه مراقبت و درمان وي محرمانه بماند بيمار همچنين حق دارد از بالاترين حد مراقبت بدون توجه به منبع پرداخت هزينه برخوردار شود.
۴ـ بيمار حق دارد در ارتباط با برنامه درماني خود ، اطلاعات صحيح و كاملي دريافت كند.
۵ـ بيمار حق دارد خواستار رسيدگي سريع در تمام موارد بخصوص در مورد فوريتهاي پزشكي باشد.
۶ـ بيمار بطور قانوني حق دارد توضيحات واضح و مختصري درباره درمانهاي پيشنهادي به زبان ساده دريافت كند. اين توضيحات شامل عوارض درمان، احتمال مرگ، مشكلاتي كه معمولاً پس از بهبودي پيش مي آيد و ميزان احتمال موفقيت روش درماني است . بايد به بيمار اطمينان داده شود بدون رضايت آگاهانه او، تحت هيچ درماني قرار نخواهد گرفت.
۷ـ بيمار بطور قانوني حق دارد قبل از امضاي رضايت نامه، وضعيت كنوني وي و عواقب عدم انجام درمان بطور صحيح ، كامل و واضح ارزيابي شود.
۸ـ بيمار حق دارد از هويت وتخصص كليه افراد ارائه دهنده خدمات پزشكي و بهداشتي مطلع شود. كليه كاركنان به منظور معرفي خود، بيان وضعيتشان و توضيح نقش خود در مراقبت پزشكي وبهداشتي بيمار آموزش ديده اند. بيمار حق دارد نام پزشك معالج خود را بداند.
۹ـ بيماراني كه نمي توانند به زبان محلي صحبت كنند، حق دارند به يك مترجم دسترسي داشته باشند.
۱۰ـ بيمار حق دارد طي درخواستي پرونده اش را بررسي ومطالعه كند.
۱۱ـ بيمار حق دارد طي درخواستي با هزينه خود در مورد وضعيت پزشكي خود با متخصصان مشورت كند.
۱۲ـ بيمار بطور قانوني حق دارد انجام هرگونه آزمايش يا روشهاي تشخيصي و درماني را كه آموزشي بوده و منفعت مستقيمي براي او ندارد رد كند.
۱۳ـ بيمار بطور قانوني حق دارد هرگونه آزمايش ، دارو يا درمان ويژه را رد كند.
۱۴ـ بيمار بطور قانوني حق دارد، حريم شخصي وي ـ از هردونظر شخصي و اطلاعاتي ـ در ارتباط با كاركنان بيمارستان، پزشكان ديگر و به غير از پزشك معالج رزيدنت ها، اينترن ها، دانشجويان پزشكي ، محققان، پرستاران و ديگر بيماران رعايت شود.
۱۵ـ بيمار حق دارد در طول مدت بستري از طريق تلفن يا ملاقات خصوصي به آشنايان خود دسترسي داشته باشد.
۱۶ـ بيمار صرف نظر از وضعيت جسماني و مالي حق دارد مركز درماني را ترك كند قبل از ترك مؤسسه ، بيمار بايد ترخيص نامه اي را امضا كند كه در آن توضيح داده شود بيمار برخلاف توصيه پزشكان، مركز درماني را ترك كرده است.
۱۷ـ قبل از انتقال بيمار به مركز درماني ديگر، بايد علت انتقال براي وي توضيح داده شود. اگر بيمار با انتقال موافق نباشد، حق دارد دراين مورد با متخصصين مشورت كند.
۱۸ـ بيمار حق دارد حداقل يك روز قبل از ترخيص ، از زمان ترخيص خود آگاه شود. وي حق دارد در مورد بموقع بودن ترخيص با متخصصان مشورت كند.
۱۹ـ بيمار حق دارد صورتحساب كامل خدماتي كه در مركز درماني دريافت كرده است را صرف نظر از منبع پرداخت كننده آن بررسي كند و در مورد آن توضيح بخواهد.
۲۰ـ بيمار حق دارد توضيحات كاملي در مورد نحوه دريافت كمكهاي مالي از منابع عمومي وخصوصي به منظور تأمين هزينه خدمات بيمارستاني از كاركنان مركز درماني دريافت كند.
۲۱ـ بيمار حق دارد هنگام ترخيص از كليه اوراق پرونده پزشكي خود فتوكپي تهيه كند.
۲۲ـ كليه بيماران حق دارند در تمام ساعات شبانه روز به وكيل خود كه مي تواند از جانب آنها اظهار نظر كرده واز حقوقشان دفاع كند، دسترسي داشته باشند.
منشور حقوق بيمار در كانادا
۱ـ حق اينكه آگاهي داشته باشد.
الف ـ در زمينه مراقبتهاي بهداشتي پيشگيري شامل آموزش تغذيه، كنترل مواليد، استفاده از دارو و...
ب ـ درباره نظام بهداشتي و درماني شامل وسعت پوشه بيمه اي دولت، برنامه هاي تكميلي و سيستم ارجاع به خدمات كمكي وتسهيلات اجتماعي
ج ـ درباره برنامه تشخيصي و درماني خاص شامل جراحي و درمان پيشنهادي، ساير روشها و عوارض جانبي هر كدام
د ـ درباره هزينه هاي خدمات
۲ـ حق احترام قائل شدن براي بيمار به عنوان يك فرد و مسؤوليت نسبت به سلامتي وي.
الف ـ حق محرمانه تلقي كردن مدارك پزشكي بيمار
ب ـ حق رد آزمايشها، عدم تحمل دوره طولاني زندگي دردناك و يا رد مشاركت در برنامه هاي آموزشي
ج ـ حق رد درمان و حتي مرگ توأم با عزت واحترام
۳ـ حق مشاركت درتصميماتي كه بر سلامتي بيمار اثر مي گذارد:
الف ـ از طريق مشاركت بيمار در هر سطحي از دولت در برنامه ريزي و ارزيابي خدمات بهداشتي و درماني، انواع و كيفيت خدمات و شرايطي كه طي آن خدمات ارائه مي شود.
ب ـ با متخصصان بهداشتي و كاركناني كه در ارائه خدمات بهداشتي و درماني مستقيم به وي دخالت دارند.
۴ ـ حق دسترسي برابر به خدمات بهداشتي و درماني (آموزش بهداشت، خدمات پيشگيري، درماني و بازتواني) بدون توجه به وضعيت اقتصادي، جنس، سن، نژاد، مكان و...
الف ـ حق دسترسي كافي به كاركنان بهداشتي و درماني شايسته ومجرب
ب ـ حق دسترسي به يك راه درمان ديگر
ج ـ حق دريافت خدمات سريع در مواقع اضطراري و اورژانسي