باوجود پررنگ بودن مسأله معلولين و آسيب ديدگان اجتماعي هنوز طرح جامع و كارشناسانه اي براي رفع مشكلات اين اقشار اجرا نشده است و دكتر محمدرضا راه چمني رئيس سازمان بهزيستي تمام اين مشكلات را در كمبود اعتبارات مي داند. راه چمني معتقد است با توجه به ميزان اعتبارات و بودجه اين سازمان در سال آينده نبايد انتظار هيچ تحول جدي و معجزه را در رابطه با آسيب ديدگان و معلولين داشته باشيم.
مشروح اين مصاحبه را بخوانيد:
\ ما چه تعداد معلول در كشور داريم و شما چه ميزان خدمات به آنان ارائه مي كنيد؟
* براساس آمارها، در كشور ما دوميليون و ۶۰۰ هزار نفر معلول وجود دارد كه به نابينا، ناشنوا، عقب مانده ذهني، معلولين ضايعات نخاعي، و ... تقسيم مي شوند. از اين تعداد حدود ۴۰هزار نفر در مراكز شبانه روزي بهزيستي نگهداري مي شوند. اين مراكز يا متعلق به بهزيستي هستند يا توسط بخشهاي غير دولتي اداره مي شوند و هزينه هاي آنها را سازمان تأمين مي كند. حدود ۱۰۰ هزار نفر از اين افراد هم در خانواده ها نگهداري مي شوند كه سازمان بهزيستي ماهيانه ۱۰ هزار تومان به ازاي هر نفر به خانواده ها كمك هزينه پرداخت مي كند. به بقيه معلولين هم وسايل كمك توانبخشي مثل ويلچر، سمعك، باتري سمعك، عصا، عينك، سون و كيسه ادرار و ... مي دهيم. خدمات موردي اندكي هم مثل بيمه درماني، مسكن يا كمك هزينه مسكن نيز ارائه مي شود.
\ اين خدمات همه افراد معلول را در بر مي گيرد؟
* خير، مجموعه افراد تحت پوشش ۵۰۰ هزار نفر هستند.
\ پس ديگران تكليفشان چيست؟
* بقيه اين افراد يا نيازمند نيستند يا اين كه در نوبت تحت پوشش ما قرار دارند. ما به دليل محدوديت منابع اعتباري قادر نيستيم همين خدمات جزيي كه به ديگران مي دهيم را به آنها هم ارائه كنيم. انتظار معلولين و سازمان بهزيستي افزايش اعتبارات است. ولي با توجه به محدوديت اعتبار شرمنده ايم و بيش از اين نمي توانيم به معلولين كمك كنيم.
\ رفع مشكل بودجه و اعتبار به عهده كدام سازمان است؟
*ببينيد ما بودجه را تدوين نمي كنيم، سازمان مديريت و برنامه ريزي براي ما بودجه مشخص مي كند و ما در چارچوب اعتبارات عمل مي كنيم. كمكهاي مردمي هم جزيي است. در واقع ۱۰ درصد از نياز ما براي رفع مشكلات معلولان توسط مردم تأمين مي شود و ۹۰ درصد بودجه دولتي است. اگر پول دولت كم باشد خدمات هم كم خواهد شد.
\ در زمينه اشتغال معلولين چه برنامه ريزي صورت گرفته است؟
* همه ساله مبالغي از طرف دولت در اختيار سازمان بهزيستي قرار مي گيرد كه به ازاي هر معلول خود اشتغال از سقف يك و نيم ميليون تا ۱۰۰ ميليون تومان، با توجه به نوع معلوليت و كاري كه انجام مي دهد به آنان اختصاص مي يابد. اعضاي صنوف، شركتهاي توليدي، خدماتي و... اگر معلول ما را بپذيرند نيز به ازاي هر معلول ۳ ميليون تومان وام دريافت مي كنند. البته باز هم تأكيد مي كنم به دليل كمبود اعتبارات بيش از اين نمي توانيم خدمات به معلولين ارائه كنيم.
\ آيا سازمان بهزيستي شرايطي را فراهم كرده تا معلولين بتوانند حرفه آموزي كرده و بعد از اين تسهيلات استفاده كنند؟
* بله ما مراكز توانبخشي دولتي و غير دولتي داريم كه به معلولين حرفه آموزي، مهارت زندگي و ... آموزش مي دهند.
اين مراكز توانبخشي درماني و بيش از ۵۰ درصد از آنها غير دولتي هستند. حدود ۷۰ درصد هزينه هاي اين مراكز را سازمان بهزيستي به صورت يارانه پرداخت مي كند تا آنها به فعاليت خود ادامه دهند.
\ يكي از مشكلات عمده معلولين ما احساس انزوا و فاصله از اجتماع است. مسأله عمده اين مشكل توجيه نشدن اجتماع است. شما چه كارهايي انجام داده ايد تا معلولين را به اجتماع بازگردانيد؟
* قبول دارم كه بايد نگرش اجتماع نسبت به معلول عوض شود. بايد بگوييم كه كار زيادي شده است ولي بايد بيشتر كار كنيم تا جامعه، معلول را به عنوان فرد ناتوان تلقي نكند. بلكه بايد جامعه، حكومت و دستگاهها، ابزار و امكانات و شرايطي را مهيا كند تا معلولين هم بتوانند مانند بقيه افراد از تسهيلات اجتماعي استفاده كنند. يكي از بحث هاي موجود بحث مناسب سازي محيط است. لازم است ورودي هاي ساختمان هاي اداري، بانكها و... به شكلي طراحي شوند كه معلولان بتوانند به راحتي وارد آن جا شوند و نياز به همراه نداشته باشند. البته فقط وروديها نيستند. سرويس هاي بهداشتي، آسانسورها، پياده روها، شيب خيابانها و... همه بايد مناسب سازي شوند تا معلولان بتوانند از آنها استفاده كنند.
\ آيا براي اين مناسب سازيها دستورالعمل خاصي هم وجود دارد؟
* بله، دستورالعمل خاصي به تمام مشاورين، پيمانكاران و... ابلاغ شده است كه در طراحي خيابانها و ساختمانها آن را رعايت كنند. اگر ساختماني مناسب سازي را انجام ندهد از طرف شهرداريها پروانه كار صادر نخواهد شد.
اين يكي از كارهايي است كه باعث خواهد شد معلولين احساس حضور در اجتماع را بكنند. مسأله بعدي آگاه سازي مردم است كه با برگزاري همايش ها و نمايشگاهها قابل انجام است. مسأله بعدي آن است كه معلولين بسياري وجود دارند كه با پاها و غيره مي توانند كارهاي هنري و توليدي انجام دهند. اگر اعتبارات لازم را كسب كنيم در نظر داريم كه در مركز هر استان غرفه يا نمايشگاه عرضه محصولات توليدي و هنري معلولان را ايجادكنيم تا به اين ترتيب بازار كاري براي معلولين بوجود آيد. ما بايد نگاه ترحم مردم نسبت به معلولين را عوض كنيم كه اين البته زمان لازم دارد. چون اين فرهنگ در ذهن افراد رسوخ كرده است.
\ آقاي راه چمني ما معلولين تحصيل كرده اي داريم كه پشت درهاي بسته ادارات آن هم بخاطر معلوليت مانده اند آيا شما راهكاري براي اشتغال اين قشر از اجتماع داريد و اصلاً برنامه ريزي در اين زمينه شده است يا نه؟
* ما نيروهاي تحصيل كرده با توانايي بالا داريم كه مشكل اشتغال دارند اما قانونگذاري وظيفه ما نيست. مجلس شوراي اسلامي بايد ابزار هاي قانوني لازم را در اختيار ما قرار دهد تا اينها خارج از روال اداري بتوانند استخدام شوند. بايد بازنگري در قانونهاي موجود صورت گيرد. طرح حقوق معلولين با همكاري نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و كارشناسان سازمان بهزيستي تهيه شده و آن را در مجلس پيگيري كرده ايم.
ببينيد مثلاً نابينايان مي توانند براحتي وظايف يك تلفن چي را انجام دهند يا معلولين ضايعات نخاعي مي توانند كارهاي دفتري را انجام دهند و ديگر هيچ نيازي نيست كه دستگاهها مجاز باشند آزمون برگزار كنند. به اين ترتيب تشريفات زائد پيش پاي معلولين برداشته مي شود.
\ يكي ديگر از مشكلات اساسي معلولين جامعه با توجه به نداشتن شغل پر درآمد، مسأله مسكن است؟ براي مسكن معلولين آيا فكري شده است؟
* متأسفانه اعتبارات لازم وجود ندارد. سازمان مديريت و برنامه ريزي اعتباراتي كه به اين منظور براي سال ۸۱ در نظر گرفته تكافوي تأمين ۵۰۰ دستگاه ساختمان را مي دهد. اين رقم در سال آينده هم همين ميزان است. با توجه به تعداد معلولين كه در كشور وجود دارد نياز است وزارت مسكن كه متولي مسكن همگان است وارد عمل شود و براي معلولين حساب ويژه باز كند و در صدي از ساختمانهاي استيجاري به شرط تمليك را به معلولين اختصاص دهد.
حتي همه دستگاههايي كه مسكن ارزان قيمت مي سازند نيز بايد در صدي را به معلولين اختصاص دهند. بانكها هم بايد تسهيلات ويژه براي اين امر در نظر بگيرند. معلول نمي تواند كارمزد ۱۷درصد وام را پرداخت كند.
ما مي گوييم شرايطي كه براي معلمين، خانواده محترم شهدا و جانبازان در نظر گرفته شده نيز بايد براي معلولين نيز در نظر گرفته شود. سازمان مديريت و برنامه ريزي بايد فكري براي مسكن معلولين بكند، ما اين مشكلات را به هر كسي كه مسؤوليت دارد مي گوييم. درست است كه بهزيستي متولي معلولين جامعه است اما بهزيستي بدون پول، كاري نمي تواند بكند.
\ با توجه به مسائلي كه گفته شد مثل كمبود اعتبارات و... جاي اميدواري براي بهبود شرايط در سال آينده هست؟
* در سال آينده هيچ تحولي جدي صورت نخواهد گرفت و با توجه به اين اعتبارات هيچ معجزه اي رخ نخواهد داد. بودجه ما در سال آينده نسبت به امسال تنها درصدي رشد كرده است. كه آن هم مربوط به هزينه پرسنلي است.
ما تنها اميدواريم كه قانون جامع معلولين تدوين شود و يكسري الزامات تحقق پيدا كند تا مشكلات ما در سالهاي آينده حل شود.
جداي از اين ما پيشنهادي به دولت داده بوديم و بعضي از نمايندگان هم موضوع را به كميسيونهاي مربوطه ارائه كردند كه براساس آن دولت و مجلس به ما مجوز بدهند تا اين مؤديان مالياتي كه ماليات نمي دهند را از طريق تشكيلات معلولين و سازمان بهزيستي شناسايي كنيم و با طرح مشكلات معلولان آنها را تشويق كنيم تا هزينه معلولين، توانبخشي، مسكن و وسايل كمك توانبخشي را بدهند. البته ما نمي گوييم همه ماليات را به اين امر بدهند بلكه ۱۰ درصد را هزينه كنند. اين پيشنهاد را به دولت و رئيس جمهوري داده ايم و ايشان به سازمان مديريت ارجاع داده اند. اين مبلغ آن قدر نيست كه مشكلي براي دولت ايجاد كند. منتها يك سياست تشويقي است تا براي معلولين هزينه شود. با اين سياست مي توان به سمت بهبود وضعيت معلولين رفت. البته اين را هم نمي گويم كه دولت و سازمان مديريت و برنامه ريزي توجه ندارند، اما مشكلات زيادي وجود دارد. در اين قضيه مردم هم بايد به كمك بيايند.
\ سازمان هاي خيريه و غيردولتي چه نقشي مي توانند داشته باشند؟
* مردم نقش اساسي دارند، آنها جنگ را اداره كردند پس مي توانند اداره معلولين را بر عهده بگيرند.
\ آيا راهكاري وجود دارد تا مردم بتوانند وارد عمل شوند؟
* بله وجود دارد. ما در حال حاضر مجوز سرپرستي معلولان و نيازمندان تحت پوشش را به مردم مي دهيم. مردم مي توانند مراكز توانبخشي ساخته و آنها را اداره كنند. ما هم تا حد توان به آنها كمك مالي مثل وام و... مي دهيم.
اگرمردم وارد عمل شوند خيلي از كارها انجام مي شود. ما دنبال اين هستيم تا ستاد خيريه مسكن سازان معلولين را راه اندازي كنيم. چون ما براي ساخت يك مسكن ۳۵ تا ۵۵ متري براي معلولان مشكل داريم. يك نابينا با چند سرعائله در شهري مثل تهران نمي تواند صاحب مسكن شود. او براي امر معاش دست به هر كاري مي زند از گل فروشي و روزنامه فروشي تا مشاغل كاذب. حتي تكدي گري، خيلي از متكديان معلول تحت نظارت سازمان بهزيستي هستند. آنها نياز مالي دارند و به اجبار اين كار را مي كنند. ما دست نياز به سوي همه دستگاههاي دولتي و غيردولتي و مردم دراز مي كنيم و از خيرين و نيكوكاران كه به دنبال ثواب هستند مي خواهيم در ساخت مراكز نگهداري كودكان بي سرپرست و معلول و... شركت كنند.
ببينيد يك معلول با ماهيانه ۱۰ هزار تومان نمي تواند زندگي كند. سازمان بهزيستي هم بيشتر از اين نمي تواند كمك كند. چون دولت بخاطر محدوديت هاي منابع پول ندارد تا در اختيار سازمان قرار دهد.
\ سازمانها و دستگاههاي دولتي و حكومتي چه نقشي را مي توانند براي رفع مشكلات ايفا كنند؟
* آنها هيچ منع قانوني براي كمك به ماندارند، براساس ماده ۵ قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت، و مجوزي كه مجلس به ماداده است، هردستگاه دولتي و شركت دولتي و نهاد انقلابي به هر ميزان مي تواند به بهزيستي كمك كنند. دستگاههاي دولتي مي توانند يك مقدار در هزينه ها صرفه جويي كنند و پول اين صرفه جويي را سالانه به سازمان بهزيستي بدهند تا ما بتوانيم به معلولين و آسيب ديدگان اجتماعي خدمات ارائه كنيم. ما اگر بتوانيم به معلول مجهول الهويه كه نه پدر دارد و نه مادر، كمك كنيم، ثواب كمي نيست. يا اگر بتوانيم اشتغال و مسكن آن كودكاني كه تا ۱۸ سالگي تحت پوشش سازمان بهزيستي بوده اند و حالا بايد بيرون بروند و كارندارند تأمين كنيم. قطعاً گام بزرگي را برداشته ايم.
ادامه دارد
