سوانح هوايي ايران را ركوردارترين سوانح هوايي جهان در چند سال اخير دانسته اند. هر سال حداقل ۱/۵ سانحه هوايي دركشوررخ مي دهد كه منجر به كشته شدن مسافران و خدمه پروازي شده است. به گفته برخي از مسؤولان ، «تحريم صنعت هوايي ايران» مهمترين علت بروز اين سوانح هوايي است. اما برخي از كارشناسان اين تحليل را قبول ندارند.آنها به صنعت نفت ايران اشاره مي كنند ومي گويند «اين صنعت هم تحت تحريم است، پس چطور كارهاي آن هرچند با تأخير انجام مي شود وتوانسته ايم تعدادي از شركتهاي معتبر نفتي جهان را جذب پروژه هاي خود كنيم». گزارش زير كه از سوي يكي ازكارشناسان براي ما ارسال شده است، علت بروز سوانح هوايي ايران را تنها تحريم نمي داند و معتقد است مي توان با تحريم كنار آمد، اما صنعت هوايي را سرپا نگه داشت.
• گروه اقتصادي
•••
از زماني كه آمريكا مسأله تحريم در صنعت هوايي ايران را مطرح كرده است، مسؤولان ذيربط اين مسأله را يكي ازاساسي ترين مشكلات و موانع موجود برسرراه صنعت هوايي كشور مي شمارند. بارها شنيده شده است مسؤولان كشور در صنعت هوايي، علت تأخير درپروازها وزمين گير شدن هواپيماهاو عدم صادرات خدمات فني هوايي دربخش تعمير و نگهداري و ساخت قطعات را مسأله تحريم مي دانند وهمچنين اخيراً در بحث خريداري ايرباس هاي دست دوم از تركيه نيز بار ديگر اين مسأله به عنوان دست آويزي رايج مطرح شده است.
وجود مسأله تحريم را نمي توان و نبايد انكار كرد؛ اما اينكه تمامي مشكلات را به مسأله تحريم نسبت دهيم، امري است كاملاً غيرمنطقي و نادرست.
مسؤولان صنعت هوايي بهتر از هر كسي مي دانند شركت بوئينگ و ديگر شركت هاي آمريكايي و به تبع آن، شركت اروپايي ايرباس، در زمان فروش هواپيما تعهداتي را به امضا رسانده اند، با اين حال چندين سال است با وجود قراردادهاي تعهدآور مبني بر تأمين قطعات وخدمات بعد از فروش شركت هواپيمايي جمهوري اسلامي ايران را تحريم كرده اند واز ارسال قطعات و اسناد ومدارك فني جديد به ايران خودداري مي كنند.لذا قطعات يدكي بايد از بازارهاي سياه تهيه شوند. بنابراين كشور آمريكا از راه تحريم زيان هاي اقتصادي فراواني را به كشور ما تحميل كرده است.
آنچه واضح است اين كه تهيه قطعات يدكي از بازارهاي سياه و غيررسمي هزينه هاي بسيار سنگيني را در سال هاي گذشته بر صنعت هوايي ايران تحميل كرده است و همچنين امكان وقوع حوادث را نيز تا حد قابل توجهي افزايش داده است.
جالب است بدانيم بعد از سقوط هواپيماي بوئينگ ۷۴۷ پرواز چايناايرلاينز و كشته شدن دو تن از سرنشين هاي آن، وكيلان از شركت بوئينگ شكايت كرده، به دليل عدم اطلاع رساني فني به شركت چايناايرلاينز در مورد تغيير دستورالعمل تعميرات جزيي بخشي از بدنه، اين شركت را مجبور به پاسخگويي در دادگاه كردند.
در اين رابطه بايد به نكات زير توجه كرد:
۱ ـ چرا با وجود مشكلات فراوان صنعت هوايي ايران، تاكنون هيچ يك از مسؤولان صنعت هوايي كشور در صدد شفاف سازي مسائل مربوط به تحريم و بحث خريدها در اين صنعت برنيامده اند؟
۲ ـ چرا مديران صنعت هوايي كشور هرگز به فكر شكايت از شركت هايي مانند بوئينگ نبوده اند تا از اين راه فكري براي احقاق حقوق صنعت هوايي ومردم كرده باشند؟
۳ ـ بايد به اين نكته توجه داشت كه عدم پيگيري مديران باعث ترغيب كشور تحريم كننده براي ادامه تحريم ها خواهد شد.
۴ ـ آيا اگر ايمني پروازها به دليل تأمين قطعات از بازارهاي غيررسمي به خطر بيفتد مديران صنعت هوايي خودرا مسؤول نمي دانند؟
۵ ـ بايد دانست ادامه روند فعلي راه را براي استفاده دلالان باز خواهد كرد و زمينه مساعد را براي سوء استفاده سودجويان فراهم مي سازد.
۶ ـ آيا به فرض آنكه اگر مسأله تحريم به گفته مديران، عامل اصلي مشكلات موجود باشد، راه حل آن خريد هواپيماهاي دست دوم مانند ايرباس است كه تهيه قطعات يدكي آنها هم با مشكلات و تحريم مواجه است؟
به هر حال، بحث تحريم در صنعت هوايي به گونه اي مطرح مي شود كه گويي اين صنعت هيچ مشكل ديگري ندارد واگر مشكل تحريم حل شود، صنعت هوايي كشور دگرگون خواهد شد.
مسأله تحريم نبايد سرپوشي براي مخفي ماندن ضعف هاي مديريتي در صنعت هوايي شود.
يك مديريت درست وآگاهي از حقوق خود و حقوق و مسائل بين المللي و با هماهنگي وتلاش ديپلماتيك و پيگيري در دادگاه هاي بين المللي مي توان بسياري از مشكلات و مسائل موجود ناشي از مسأله تحريم را هم حل كرد. بايد دانست با دست روي دست گذاشتن وارائه راه حل هاي غيرمنطقي وخريدهاي پي در پي نادرست و ضررهاي روزافزون هواپيماي كشور ديري نخواهد پاييد كه ناوگان و صنعت هوايي كشور از حركت مؤثر بازايستند.
نظر كارشناسان و مسؤولين پيرامون علل تأخير پروازها
در ماههاي اخير شاهد تأخيرهاي زيادي در پروازها بوده ايم. در مورد اين تأخيرها، مطالب غيركارشناسانه و خامي در رسانه ها انعكاس يافت. در اين راستا مركز مطالعات تكنولوژي دانشگاه صنعتي شريف، در جهت شفاف سازي موضوع، اقدام به نظرسنجي از كارشناسان و مسؤولان امر كرد. در زير پاسخ تعدادي از ايشان به يكي از سؤالات اين نظرسنجي و نيز جمع بندي مركز مطالعات تكنولوژي در اين رابطه آمده است:
* به نظر شما علت تأخير پروازها چيست؟
\ فرسودگي ناوگان
\ سهل انگاري در تعميرات و چك هاي هواپيما
\ ضعف مديريت شركتها
\ تحريم
\ ضعف در آموزش نيروها
موارد ديگر:…
دكتر ملائك عضو هيأت علمي دانشگاه صنعتي شريف:
سهل انگاري در تعميرات و چك هاي هواپيما، ضعف مديريت شركتها، ضعف در آموزش نيروها و عدم سنخيت بين خواستها و برنامه ريزي ها رابايد علت اصلي تأخير پروازها دانست.
مهندس گرجي، معاون فني شركت هواپيمايي آسمان:
فرسودگي ناوگان، عدم نقدينگي كافي جهت پرداخت ديون معوقه براي تأمين اقلام يدكي و قطعات پرمصرف راديويي و الكتريكي عامل آن است.
مهندس منظري، مشاور رئيس سازمان هواپيمايي كشوري:
قديمي بودن ناوگان و عدم دسترسي منظم و مناسب به قطعات هواپيما در نتيجه تحريم. البته بقيه موارد ذكر شده نيز در اين زمينه تأثيرگذار هستند. با توجه به اينكه در كشور ايران با كمبود هواپيما و وجود هواپيماهاي قديمي مواجه هستيم و شركت هاي حمل ونقل هوايي اصلي نيز دولتي هستند و از طرف ديگر، تقاضاي سفر وجود داشته و دولت نيز سعي دارد با اين تعداد كم هواپيما، به تمامي نقاط كشور اعم از اينكه توجيه اقتصادي پرواز داشته باشند يا نه، پرواز داشته باشند، لذا اين شركتها مجبور مي شوند برنامه ريزي خاصي انجام دهند و در اين راستا در برنامه ريزي پروازي خود از هواپيماهاي جايگزين كه هميشه آماده باشند تا جايگزين هواپيماي داراي نقص شوند، استفاده نمي كنند. در نتيجه زماني كه يك هواپيما از خط خارج مي شود، شركت نمي تواند سريعاً هواپيماي جايگزين را مورد استفاده قراردهد. همچنين در طول روز براي برنامه پروازي يك هواپيما ساعات زيادي را در نظر مي گيرند كه از نظر مديريتي، اين موضوع موجبات تأخير را فراهم مي سازد.
|
|
|
به نظرمي رسد بايد به جاي برخورد با معلول به رفع علت اصلي پرداخته شود. به اين ترتيب كه در ساير كشورها بيش از ۹۰ درصد شركت هاي حمل ونقل هوايي به صورت خصوصي ادار ه مي شوند كه به لحاظ رقابت و برخورداري از يك شهرت خوب از طرف مشتريان سعي مي كنند تا مشكلات داخلي شركت را برطرف با ناوگان مناسب و برنامه ريزي صحيح و دقيق و پرهيز از برقراري پروازهاي تحميلي نسبت به ارائه خدمات مناسب به مردم اقدام كنند.
البته چنانچه دولت نيز در نظر دارد براي مراكز بدون توجيه اقتصادي پرواز برقرار شود، بايد سوبسيد مربوط به آن مركز را پرداخت كند. در هر حال، با در نظر گرفتن اينكه خدمات حمل ونقل هوايي يكي از شاخه هاي تجارت خدمات به شمار مي رود، بايد رژيم تجاري حاكم برآن در چارچوب اصل آزادسازي، خصوصي سازي و مقررات زدايي تدوين و به اجرا گذاشته شود تا مشكلات صنعت از جمله تأخيرات در حمل ونقل هوايي مرتفع شود.
جمع بندي مركز مطالعات تكنولوژي:
مطرح شدن بحث فرسودگي ناوگان نمي تواند به عنوان دليل قابل قبولي در تأخيرات مطرح شود. چرا كه هم اكنون شركتهاي معتبر آمريكايي و اروپايي با همين سن ناوگان وجود دارند كه عملكرد بسيار خوبي نيز داشته اند؛ ضمن آنكه هواپيماهاي دست دوم خريداري شده اخير، كه ظاهراً سن كمتري نسبت به هواپيماهاي موجود كشور را داشته اند، بيش از آنها زمين گير شده اند. بنابراين بايد سهل انگاري در خريدهاي هواپيما و زمين گير شدن تعدادي از هواپيماهاي دست دوم خريداري شده را عاملي مهم در تأخيرها دانسته و عوامل ديگري نظير سهل انگاري در تعميرات و چك هاي هواپيما، ضعف مديريت شركت ها و ضعف در آموزش نيروها را نيز مورد تأكيد قرارداد.