در خبرها آمده بود، ناجي صبري، وزير امورخارجه عراق، قصد سفر به ايران دارد و اينكه پاره اي از نمايندگان محترم مجلس شوراي اسلامي، در اعتراض به اين سفر، آقاي خرازي وزير امورخارجه كشور را، به استيضاح تهديدكرده اند.
با احترام به تمامي نظراتي كه در مسير اعتلاي كشور طرح ومصرانه پي گرفته مي شود، تصور مي كنم مسأله، مي تواند از چشم انداز ديگري نيز، مورد بحث قرار گيرد. اميد آنكه در پرتو نقدكارشناسانه تحليل ها، برآيندي مبتني بر تحصيل حداكثر ممكن منافع ملي، به دست آيد.
در هفته هاي گذشته، تهران محل تلاقي شماري از برجسته ترين رهبران اپوزيسيون عراق بود و اين روندي بود كه تا روزهاي جاري نيز، همچنان ادامه يافت.
براساس يك عرف، ملل مختلف هم در جهت دفع تهديدها و هم به منظور صيد فرصت ها، نخستين و بيشترين توجه را نسبت به تحولات كشورهاي همجوار و اصولاً همسايگان مبذول مي دارند. از اين چشم انداز، عراق كشور مهمي است كه مرزي طولاني با ايران دارد.
تحميل جنگي بي حاصل از سوي رژيم عراق، جدا از همه ويراني هاي تأسف بار و لطمات انساني گسترده، آنچنان نقار عميقي بين مردم دوكشور ايجاد كرد كه رفع آن، تلاش ساليان را طلب مي كند. با اين همه، مردم ايران و عراق، خويشاوندان قديمند، در شمال به گونه اي، در جنوب به گونه اي ديگر و حتي مردمي كه در ميانه آن دو، زندگي مي كنند نيز.
عراق اكنون، به شدت از سوي آمريكا و جهان غرب در معرض تهديد و ارعاب قرار گرفته است و سياست اعلام شده جمهوري اسلامي ايران در اين زمينه، مخالفت با هرگونه درگيري نظامي واصرار بر حل مسالمت آميز مسائل است.
جريان وقايع، نشان از تشديد مقدمات برخورد دارد. بسياري اين درگيري را، حتمي تلقي كرده اند و كارشناسان محترمي در كشور در سطوح مختلف، براي دور نگاه داشتن ايران از اين آتش، به درستي چاره را، در زدودن ابهامات از مواضع و فاصله گذاري با رژيم عراق يافته اند.
رژيم عراق و نه مرم عراق، به دليل همه جنايات خود در طول جنگ تحميلي، در تحولات اخير، هيچ هم دردي و هواداري در ايران كسب نكرد. ليكن، در تمايلات و اهداف آمريكايي ها براي شروع حملات نيز، ترديدهايي جدي وجود دارد.
با اين وصف، دفاع بهينه از منافع ملي، مستلزم، شناخت تمامي مؤلفه هاي مؤثر، بهره گيري از فرصتهاي طلايي، طرح مدبرانه و به ويژه ابهام زدايي از سياستهاي اصولي كشور و فاصله گذاري با رژيم عراق خواهد بود.
در جهت تأمين استراتژي فوق، توجهي دوباره به نكات زير شايد كارساز باشد:
۱ـ سفر وزير امور خارجه عراق به ايران، با توجه به ديگر سفرهاي خارجي او و به خصوص با توجه به حضور رهبران معارض عراقي در هفته هاي اخير درتهران و اعلام رسمي و غيررسمي مواضع جمهوري اسلامي در اين ملاقاتها، مشكل جديدي خلق نخواهد كرد. همگان اينك، با ظرايف نظرات و بيمها و اميدهاي ما آشنايند. مزيد بر آن، عراق، همسايه ما است و طبيعتاً مذاكره با آن كشور در چارچوب منافع ملي ايران (همراه با ابهام زدايي از اهداف و اصرار بر مواضع اصولي كشور) و در جهت كاستن از تهديدهاي متصور، حقي است كه از سوي جهان به خوبي درك خواهد شد.
رژيم عراق هم اكنون با بسياري از كشورهاي عربي و نيز تركيه و روسيه و... در حال مذاكره است، چرا بايد اين حق وامكان از ايران سلب شود؟ مذاكرات بسيار، با گروههاي معارض، در كنار مذاكره با رژيم عراق، امكان مانور ديپلماتيك منحصر به فردي براي كشور، خلق خواهند كرد. از رهگذر اين تماسهاي متنوع، به تدبير مي توان، براي حل مسالمت آميز مسائل، زمينه سازي و در صورت وقوع درگيري، از شدت آن كاست و از گسترش تشنج جلوگيري كرد.
تحصيل بهينه منافع ملي در جمهوري اسلامي ايران، با نقش آفريني در سياستهاي منطقه اي ميسر خواهد بود . بايد باور كرد كه همواره، گريز و دوري گزيدن ها، منافع كشور را تأمين نخواهد كرد و چنانچه ابتكارات ديپلماتيك ما، با تدبير، دقت و انديشگي همراه باشد، مسلماً تبيين اصولي مواضع كشور براي جهانيان دشوار نخواهد بود.
۲ـ به دليل كوتاهي هاي بسيار در ساليان سپري شده (از جنگ خليج فارس تاكنون) مسائل عديده اي درروابط بين دو كشور وجود دارد كه (مي توانستيم آنها را حل كنيم و متأسفانه نشد) اكنون با عنايت به اوضاع پيش آمده در منطقه، شايد آنها را بتوان فيصله داد. در اين فاصله، حداقل معاهده ،۱۹۷۵ قطعنامه ۵۹۸ و … به اعتبار پيش زمينه ها، مي توانند سرانجام قطعي پيدا كنند. رژيم عراق، شرايط كنوني جهان و مواضع دولت و ملت ايران را مي داند، طبيعتاً نمي تواند انتظاراتي در جهت درگير كردن ما، در جنگ داشته باشد.
۳ـ در صورت سقوط رژيم صدام، آيا رژيم بعدي عراق، با توجه به تمامي ويراني ها و مصائب و … در تأمين تعهدات فوق پيشقدم خواهد شد؟! به عكس، تصور بر آن است كه حل قطعي مسائل برشمرده، با رفع موانع عديده اي از پيش پا، زمينه همكاري هاي بعدي دو كشور را فراهم و انجام آنها را تسهيل خواهد كرد.
۴ـ با توجه به توضيحات فوق و مطالب ديگري كه مي توان برآن افزود، جمهوري اسلامي ايران، برگ هاي بسياري در اختيار دارد كه عمدتاً بي نظير و بعضاً بي رقيب اند. تأمين بهينه منافع ملي، مستلزم ترسيم برنامه هاي متناسب با اين مؤلفه ها، به ويژه با توجه به ميزان اثربخشي آنها خواهد بود. اين فرصت نبايد و نمي تواند چون گذشته تلف شود.
۵ـ رژيم صدام، نشان داده است؛ آن زمان كه موضوع بقايش در ميان باشد، از هيچ جنايتي سرباز نخواهد زد. مردم ما در شهرهاي جنوبي، در غرب و حتي در تهران، به خوبي با اين خوي سبعانه، آشنا هستند، راستي از جبهه هاي جنگ تحميلي مي گذرم آيا «حلبچه» در عراق را به ياد مي آوريم؟!
رژيم صدام، با جاه طلبي هاي ديوانه وار خود اهل سازش بسيار است اما در مقام دفاع از بقاي خود (و نه مردم عراق) از انجام هركاري، ابا نخواهد كرد. ديگران براي تصاحب انرژي و … عراق برنامه ها دارند؛ چرا، مردم ما براي تأمين منافع آنان هزينه پرداخت كنند؟! بويژه كه آنان همسايه صدام نيستند!
ما، هيچ چشمداشتي به كشور عراق نداريم. با تجزيه آن كشور مخالفيم و آرامش وصلح و همكاري با مردم عراق، مطلوب ترين گزينه، هم براي آنان و هم براي مردم ايران است.
ايران، مخالفت خود درباره شروع جنگ را رسماً (و در چارچوب اصول خود) اعلام كرده است. با اين وجود، پاره اي از كشورهاي همسايه كه به دليل حمايت از حمله قراراست از آمريكا جايزه دريافت كنند، در عين حال راه تماس با عراق را كماكان، بازنگاه داشته اند. چرا ما بايد با ايجاد ابهاماتي غيرواقعي و غيرمنطقي، اوهام و تصوراتي بي اساس را، در ذهن حكام عراق، تقويت كنيم؟!
۶ـ ضمن اداي احترام به نظرات جمعي از نمايندگان محترم مجلس، تصور مي كنم شايسته آن باشد كه جناب آقاي خرازي؛
اولاً) با تبيين مسائل و نيز تلاش براي متقاعد ساختن نمايندگان محترم، به اعتراض قانوني آنان به صورت مستدل پاسخ گويد.
ثانياً) با عبور از ترديدها و با پذيرش ريسك استيضاح، به تدبير و (پس از آن) با ثبات قدم، پروژه را به پيش برد.
ثالثاً (در جهان رسم است كه سياستمداران و ديپلمات ها، با طرح نظرات مخالف به ويژه نظرات نمايندگان مجلس و انتقال پيچيدگي شرايط، طرف مقابل را به درك اين موقعيت خطير و در نتيجه نشان دادن حسن نيت بيشتر ترغيب مي كنند. چرا وزارت امور خارجه ايران، در صورت باور به انجام اين سفر و برخورداري از تدبير و برنامه و آمادگي براي تحصيل منافع ملي از رهگذر آن، از اين امكان در جهت منافع ملي سود نمي جويد؟!

در يكي از كم ثبات ترين ادوار سياسي در اسرائيل «آريل شارون» نخست وزير خشن و رهبر افراطي حزب ليكود، در آستانه شكستي سياسي قرارگرفته است. گزارشهاي مربوط به بازجويي پليس از آريل شارون درباره دريافت ۱‎/۵ ميليون دلار كمك مالي از شخصي در آفريقاي جنوبي عليرغم تكذيب هاي نخست وزير اسرائيل، وي را با رسوايي مالي جنجال برانگيزي مواجه كرده است. اين درحالي است كه تا زمان برگزاري انتخابات پارلماني در ۲۸ ژانويه زمان اندكي باقي مانده است. پيش از برملا شدن رسوايي مالي شارون اتهامات ديگري از قبيل خريد آرا و دخالت گروههاي جرايم سازمان يافته در انتخابات تعيين رهبري حزب ليكود، متوجه او شده بود؛ اتهاماتي كه از پيشتازي مطلق شارون كاسته است. برخي نظرسنجي ها در فلسطين اشغالي از كاهش آراي رأي دهندگان در انتخابات آتي به اين حزب خبر مي دهد. با اين حال، به نظر مي رسد شارون كه پيروزي حزب ليكود را در انتخابات ۲۸ ژانويه قطعي و پررنگ پيش بيني مي كرد، با معضلي پيچيده كه در گذشته نيز قربانياني داشته، مواجه شده است.
بايد توجه داشت كه مسأله فسادهاي مالي نزد نخست وزيران پيشين اسرائيل امري بي سابقه به شمار نمي آيد. «اسحاق رابين» وفساد مالي همسرش در حزب كارگر و همچنين مبالغي كه «بنيامين نتانياهو» در زمان نخست وزيري دريافت كرده بود، نشانه هايي از وجود فسادمالي نزد رهبران رژيم صهيونيستي است، كه مطابق قانون از دريافت آن منع شده اند. برخي منابع نزديك به حزب ليكود طرح اتهام فساد مالي عليه نخست وزير اسرائيل را متوجه حزب كارگر و رقابتهاي آتي انتخاباتي ذكر كرده اند. اين مسأله ـ اگرچه اقدامي براي گريز از وضعيت نامطلوب كنوني ارزيابي مي شود. با اين وصف مي تواندمواضع منفعلانه حزب ليكود و آريل شارون را نشان دهد. اين مواضع بيانگر تزلزل در اركان سياسي رژيم صهيونيستي است؛ تزلزلي كه ظرف كمتر از يك دهه اخير فضاي سياسي اسرائيل را به شدت تحت تأثير قرارداده و به روي كارآمدن روشهايي با عمر كوتاه و انتخابات زودهنگام پارلماني گواهي برآن است. در اين ميان، نبايد از نقش و جايگاه انتفاضه و مقاومت تأثيرگذار مردم فلسطين بر تحولات سياسي در فلسطين اشغالي به سادگي گذشت. به نظر مي رسد عليرغم سياست مشت آهنين شارون و برقراري فضاي ترور و وحشت در مناطق اشغالي، اين شارون و حزب ليكود است كه تاوان نظامي كردن فضاي سياسي خود را پس مي دهد. اگر به تلاشهاي انگليس براي برگزاري اجلاس فلسطيني ها در لندن و همچنين ارائه «نقشه راه» توسط آمريكا دقت كنيم، فارغ از فضاي ناشي از بحران عراق و تبعات آن در خاورميانه، به اين باور هر چند ابتدايي مي رسيم كه واقعيتي انكارناپذير به عنوان فلسطين و ضرورت تشكيل كشور فلسطيني، خود را به سياستهاي منطقه اي آمريكا و انگليس تحميل كرده است. اين در شرايطي است كه ظرفيت پذيرش چنين واقعيتي كه ريشه در تاريخ سياسي منطقه خاورميانه دارد، در اسرائيل و نزد رهبراني چون شارون و نتانياهو بسيار ضعيف و حتي غيرمحتمل است.بنابراين آريل شاروني كه خود را پدربزرگ نسل جديد در فلسطين اشغالي مي داند و كليد امنيت و آرامش را با انگشت نهادن بر روي ماشه تفنگي كه به سوي فلسطيني ها نشانه رفته است، نمايش مي دهد، اينك درگير يك رسوايي مالي از غرور گذشته خود فاصله گرفته است و اين احتمال كه وي در رديف رهبران نظامي ـ سياسي شكست خورده در اسرائيل قرارگيرد، تقويت مي شود.
با اين اوصاف، انتخابات ۲۸ ژانويه در فلسطين اشغالي نشان مي دهد كه جايگاه حزب ليكود به رهبري شارون در كجا خواهد بود و بولدوزر (لقب شارون) پير با چه فرجامي دست و پنجه نرم خواهد كرد.