Iran Newspaper

دنياي توسعه يافته در تلاش است با برنامه هاي از پيش تعيين شده ، حجم جمعيت و عمليات عمراني شهرها را مشخص كند. تثبيت جمعيت از اصولي بوده كه در دو دهه گذشته مقررات شهري اروپا را در بر گرفته است. برخي اتفاقات جهاني سبب مي شود معادلات اجتماعي قواعد خود را از دست بدهد و منجر به تهديد شود. در اين مواقع مديريت شهري سعي مي كند تا حد امكان جلوي تهديد را بگيرد و سپس با ارزيابي مجدد و ارائه فرمولي جديد تهديد را تبديل به فرصت كند اين عمل چندان ساده به نظر نمي رسد اما مديريت كلان به كمك تجربه گذشته،از فرمول هاي از پيش تعيين شده نگهداري مي كنند تا هنگام بروز بحران بدون از دست دادن زمان طرح هاي ابتكاري را به اجرا گذارند.
تجربه جهاني بيشتر شامل بحران هاي نظامي، تهاجم به شهرها وبيماري هاي واگيردار مي شود كه امروزه كاربرد چنداني ندارند اما نوع نگرش همگاني در اين طرح ها سبب مي شود پروژه هاي بحران شهري قبل از طراحي مروري بر اين مجموعه ها داشته باشد. شهرهاي اروپايي با ارائه طرح هاي تفضيلي شهري، در نظرگرفتن كمربند شهري و حفظ محيط زيست به دليل كنترل جمعيت موفق بوده است. اين تحقيقات درساير نقاط دنيا موفقيت چنداني نداشته است. برخي كشورهاي توسعه يافته در خارج از اروپا با احداث شهرك هاي حاشيه اي و احداث متروي سريع السير سرريز جمعيت را به نقاط جديد منتقل كرده اند. شهرونداني كه بازنشسته شده اند و يا حضور كمتري در شهر دارند، شهرك هاي روستايي را براي زندگي انتخاب مي كنند وازشهرها خارج مي شوند و آنها هم كه نياز به حضور فعال در مراكز شهري دارند، شهرك هايي را بر مي گزينند كه داراي متروي سريع السيري باشند.
نوع سوم شهرها كه بيشتر در كشورهاي توسعه يافته شرق آسيا ديده مي شوند، شهرهايي هستند كه از اقتصادي پويا برخوردارند و بانك هاي قدرتمندي در اختيار دارند اما به دليل نداشتن زمين مجبور به احداث ساخت وسازهاي فشرده هستند.
نشست متخصصان شهري در دانمارك و نگاه آنها به شهرهاي آينده نشان داد براي سال ۲۰۲۰ به دليل حضور ۹۰ درصد جمعيت دنيا درشهرها بايد براي جلوگيري از بحران هاي آينده طرح هاي دفاعي تهيه كرد. به نظر اين كارشناسان كشورهايي كه نتوانند شهرهاي خود را كنترل كنند، سقوط خواهند كرد. اين نگرش سبب شد حتي كشورهاي اسكانديناوي كه از جمعيت كمتري برخوردارند، با استخدام متخصصان طرحهاي آينده را پيش بيني و راهكار مناسب را ارائه كنند.
شهر هلسينكي به عنوان يك نمونه اروپايي در نظر گرفته شده، اين شهر كه چهارمنطقه دارد، به مدت نيم قرن جمعيت ثابتي داشته است اما به دنبال فروپاشي روسيه و تحولات اروپاي شرقي، مهاجرت به مناطق اين شهر سبب شد تركيب جمعيت پس از گذشت پنج سال به نفع مهاجران تغيير كند و حتي فعاليت هاي اقتصادي شهر در تسخير مهاجران قرار گيرد. تيپ جمعيتي مهاجران نيز جوان، تحصيلكرده و با فرهنگ است لذا فرهنگ اجتماعي شهر را تحت تأثير قرار داده است. اين نمونه از ديدگاه برخي كارشناسان شهر هلسينكي يك تسخير بدون جنگ است اما برخي بر اين باورند اكنون كه اين بحران شكل گرفته ما بايد طرح جديدي ارائه دهيم و با استفاده از توان فكري، مالي و انساني جديدي كه بر شهر حاكم شده، شهر را سازماندهي كنيم براساس گزارش هاي ارائه شده فقط ۱۰ درصد از كل جمعيت سالخورده ومسن هستند و جالب آنكه ۲۰ درصد جمعيت كل كشور را شهروندان هلسينكي تشكيل مي دهند.
كارشناسان شهري در طرح جديد خود به اين نتيجه رسيدند كه به دليل نزديكي اين شهر به روسيه مبادلات اقتصادي را با كمك مهاجران روسي انجام دهند . به همين منظور با همراهي كارشناسان اقتصادي و احداث كارگاه هاي جديد موفق شدند رقم ۱۷ درصد جمعيت بيكار را به ۲‎/۷ درصد تقليل دادند. رشد اقتصادي باعث افزايش تعداد وسايل نقليه در سطح شهر مي شود و توسعه شهر نيز محيط زيست را تخريب مي كند لذا در طرح تفضيلي پيشنهادي مقرر شد شهر طوري طراحي شود كه حداقل استفاده از وسايل نقليه شخصي و حداكثر جابه جايي با وسايل نقليه عمومي صورت گيرد. در اين طرح ساختمان ها در مسير راه هاي عمومي بويژه خطوط ريلي، از جمله راه آهن سبك شهري، مترو و... قرار خواهند گرفت خصوصاً افراد و كاركنان ادارات و سازمان ها در پيش بيني آينده از طريق خطوط جديد مترو محل زندگي تا محل كار را طي خواهند كرد. شهروندان مي توانند تا ابتداي ايستگاه هاي نزديك به محدوده مركزي شهر از وسايل نقليه شخصي استفاده كنند اما با رسيدن به اين مجتمع ها به دليل تأمين پاركينگ طبقاتي به صورت گسترده اتومبيل خود را پارك كرده واز طريق مترو به محل مورد نظر خود عزيمت كنند. درست مثل زماني كه شما به پاركينگ اداره خودمي رسيد و نمي توانيد با اتومبيل واردحياط شويد و بقيه مسير را با آسانسور مي رويد. دراين طرح مركز شهر حكم حياط و مجتمع هاي احداثي حكم پاركينگ مركزي را دارند. در واقع مركز شهري خالي از هرگونه وسيله نقليه شخصي هستند و شهرها با جمعيت ميليوني در سطح بدون حضور وسايط آلاينده به زندگي عادي ادامه مي دهند. مجتمع هاي ايستگاهي علاوه بر تأمين پاركينگ هاي مورد نياز داراي طبقات اداري شامل نمايندگي وزارتخانه و سازمان ها، خدماتي شامل كليه سرويس هاي مورد نياز شهروندان و فروشگاه هاي گسترده است.

طبق پيش بيني كارشناسان تا ۸۵ درصد نيازهاي افراد در اين مجتمع هاي بزرگ برطرف مي شود و لزومي به ادامه مسير نخواهند داشت و افرادي بقيه مسير را خواهند پيمود كه كارهاي خاصي در مراكز سياسي، اجتماعي شهر دارند و مجبور به استفاده از سيستم حمل ونقل عمومي هستند. مديريت شهري در هلسينكي اعلام داشته براي هر ۱۰۰۰ نفر جمعيت شهر ۳۰۰ دستگاه اتومبيل شخصي وجود داردو اگر هر ساله۵ درصد رشد اقتصادي وجود داشته باشد اين رقم در ۱۰ سال آينده براي هر هزار نفر به ۶۰۰ دستگاه اتومبيل شخصي خواهد رسيد وبا توجه به افزايش جمعيت شهري ميزان اتومبيل سه برابر شرايط فعلي خواهد شد لذا ميزان گازهاي سمي افزايش يافته و وضعيت آلودگي هوا موجب سقوط رشد اقتصادي شهر خواهد شد. آنها براي حل مشكل ۱۰ سال آينده پس از بررسي تجربه هاي جهاني و اجراي همايش هاي بين المللي برترين راهكار انتخابيشان توسعه شهري براساس حداقل تردد و حداكثر سرويس دهي بوده است لذا بر آن شدند اقتصاد آينده شهر را براساس طراحي و اجراي مجتمع هاي ايستگاهي در نقاط نزديك به مركزيت شهر قرار دهند. اين طرح جامع به عنوان كليد حل بحران هاي آينده وپادزهري جهت نابودي سموم ويرانگر شهر انتخاب شده ودر دست اجرا است.آيا اين پروژه مي تواند تا ده سال آينده شهرها را بيمه كند؟ پاسخ شهرداري هلسينكي آن است كه فرهنگ مردم در ده سال بعدي به حدي افزايش خواهد يافت كه نياز هواي سالم، شهري ايمن و زندگي پرنشاط را از برخوردهاي مغرورانه امروزي تشخيص خواهند داد. در ضمن راهي جز اين نخواهند داشت لذا برعهده مديريت شهري است طرح هايي را به اجرا گذارد كه شهروندان به زندگي خود ادامه داده و بحران هاي آينده را در نطفه خفه كنند.
احمد نيارئيس ـ كارشناس ارشد مديريت شهري