گزارش وعكس: احمد جلالي فراهاني
شنبه ۲۸ دي ماه سال ۱۳۸۱ .آقاي «جي كي ماتسومتو» با سر و وضعي كاملاً ايراني از پلكان هواپيماي بوئينگ ۷۴۷ پائين آمد. گرچه توجه تمام رسانه هاي پايتخت نشين به ازدحام وانبوه اخبار و اطلاعات مربوط به جنگ احتمالي عراق ودرگيري هاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي معطوف شده بود و هيچ كدام از آنها فرصت رصد كردن خبر حضور او را نداشتند اما او سفري طولاني و در عين حال راحتي را پشت سرگذاشته بود. «ماتسومتو» در رأس هيأتي از كارشناسان كشاورزي كشورش براي آغاز همكاري با وزارت جهاد كشاورزي جمهوري اسلامي ايران در طرح مطالعاتي رودخانه «قره سو» ، وارد تهران شده بود وتجربه موفق او و هيأت همراهش در استان گلستان باعث مي شد تا قدمهايش را محكمتر بردارد. خبر حضور او نه تنها مورد توجه رسانه هاي پايتخت نشين قرار نگرفت، بلكه روزنامه هاي محلي استان كرمانشاه نيز استقبال شاياني از اين خبر نكردند و تنها يك روزنامه كه هر دو روز يكبار منتشر مي شود درباره اين خبر نوشت:
ـ ژاپن در طرح مطالعاتي رودخانه قره سو كرمانشاه با ايران همكاري مي كند.
يكي از خبرنگاران اين روزنامه علت اين عدم استقبال را حضور ديگر هيأت هاي خارجي در زمانهاي گذشته وبي سرانجام ماندن طرح هاي مطالعاتي آنها مي داند. از جمله اين طرح ها، طرح احداث سد «پيران» بود كه معلوم نيست به چه سرنوشتي دچار شده است. هرچند كه رياست جديد آب وفاضلاب اين استان بر اتمام و تكميل آن پروژه صحه گذاشته است اما به نوعي بي اعتمادي مردم كرمانشاه به چنين اخباري ، عمده ترين علت عدم استقبال از اين خبر بود.
چطور شد كه ژاپني ها به فكر اين استان افتاده اند؟ چرا تاكنون چنين طرحي توسط مراكز پژوهشي ومطالعاتي ما در اين باره مطرح نشده بود؟ چرا چشم بادامي هايي كه تنها ۱۳ درصد از خاك كشورشان براي كشاورزي قابل بهره برداري است بايد به فكر منطقه قره سو بيفتند؟ آيا اين خبر و تيتر چندكلمه اي ، مي تواند نويدبخش آينده اي روشن براي مردم سرزميني باشد كه «مهدي ملكي شجاع» سردبير روزنامه «آواي كرمانشاه» آن را «هندوستان ايران» مي نامد. اين سؤالات و سؤالاتي ديگر تمام ذهن روزنامه نگاران ودلسوزان استان را به خود مشغول كرده است . هرچند كه نمي توان اين افسوس را كه چرا بعداز گذشت قريب چهارده سال از هشت سال جنگ تحميلي، مردماني از سرزمين شرقي و از ديار دور به فكر اين طراحي افتاده اند.و مردماني كه براي تأمين غذاي ۱۲۰ميليون نفر جمعيتي كه دارندمجبورندخاك كشاورزي وارد كنند .
كرمانشاه را خيلي ها نمي شناسند. شايد براي همين هم هست كه سردبير تنومند وكهنه كار روزنامه قديمي وپرسابقه «آواي كرمانشاه» اصرار مي كند «كرمانشاه را ببين و برو كره جان!»
ـ كدام كرمانشاه را ببينم؟
كرمانشاهي كه تنها «تاق بستان»اش كه اهالي آن را «تاق وسان» مي نامند،متعلق به عظمت تمدني است كه لااقل هزار وهفتصدسال قدمت دارد؟ ياكرمانشاهي كه محله هاي چرك وماتم زده اي مثل «جعفرآباد» و «چمن» و «زورآباد» دارد؟ محله هايي كه درآنها نرخ هربار تزريق يك سرنگ كهنه ومستعمل وآلوده به رگهاي متورم وآبي رنگ وماسيده هرمعتاد، ۵۰تومان است. معتاداني كه حتي پول تأمين مواد مخدرشان را هم ندارند وبراي تأمين آن مجبورند حتي سرنگهاي نو و يك بار مصرفي را كه از اداره بهداشت ودرمان براي عدم شيوع بيماري هاي خوني و واگيردار مثل ايدز، مجاني دريافت مي كنند، به نازلترين قيمت بفروشند. محله هايي كه اكثر اعضاي خانواده درآن يا معتاد به موادمخدر هستنديا مشغول قاچاق اين موادوساير كالاها وموارد ممنوع. حتي اسلحه. و اغلب كودكان ونوجوانانشان هرروز صبح قبل از خوردن زنگ مدرسه ها، به جاي درس خواندن و ادامه تحصيل، با چارچرخه هاي فقر و نداري شان به محله هاي مختلف شهر و زباله داني ها و خرابه هاي آن سرك مي كشند تا با جمع آوري و فروش ضايعات پلاستيكي، پول مورد نياز بزرگترهاي خود را براي خريد موادمخدر و غيره تأمين كنند.
ـ كدام كرمانشاه؟
كرمانشاهي كه عليرغم داشتن سرابهاي زيبا و طبيعي و پرآبي كه محصول پرآبي و چشمه هاي جوشان اين منطقه است و سرآمد آنها سراب زيباي نيلوفر است، كمترين بهره را از توريسم دارد؟ سرابهايي كه اگر هر كدام از آنها در يك كشور اروپايي مثلاً ايتاليا بود با اندكي سرمايه گذاري مي شد سالانه ميليون ها دلار از قبل آنها كسب درآمد كرد و پول به اقتصاد بيمار اين شهر وارد كرد؟ يا كرمانشاهي كه رود زيبا و پرآب «چمبشير» اش پيش از هرگونه مصرف كشاورزي آلوده به آبشوره هايي مي شود كه در نبود سيستم صحيح و منظم فاضلاب شهري، فضولات و گندابها و كثافات خانه هاي شهر را به اين رودخانه كه يكي از پرجاذبه ترين رودخانه هاي غرب كشور است مي ريزدو با اين حال وقتي يكي از خبرنگاران روزنامه تمام رنگي «بيستون» از معاونت محيط زيست رئيس جمهور ـ كه روز سه شنبه ۲۴ دي ماه به كرمانشاه سفر كرده بود ـ مي پرسد: «شما چه برنامه اي براي اين فضولات و گندابها داريد؟» خانم ابتكار در جواب مي گويد: «اين مسأله مربوط به مديريت آب و فاضلاب شهر است و به ما مربوط نمي شود.»
ـ سراب نيلوفر
كرمانشاهي كه عليرغم داشتن آثار ماندگار تاريخي چون «مسجد شافعي ها»، «مسجد جامع»، «تكيه معاون الملك»، «مسجد شاهزاده»، «مسجد معتمد»، «مسجد عمادالدوله» و داشتن بيش از بيست وپنج بنا و مكان تاريخي و سياحتي و داشتن صنايع دستي مثل «نان برنجي»هاي مختلف، «نان خرمايي» ، «روغن كرمانشاهي» ، گيوه و لباسهاي سنتي و محلي و «گليم بافي» و «حصيربافي» و... هنوز از وجود بازاري مثل «چاله بزگيرها» رنج مي برد. چاله بزگيرها البته چاله نيست. تپه اي است در فاصله چند كيلومتري «سراب نيلوفر» كه در آن بازاري است كه به ابتدايي ترين شكل اقتصاد بشري، يعني مبادله پاياپاي گاو و گوسفند و دام و حشم خريد و فروش مي شود. بازار دو قسمت دارد. قسمت غربي آن متعلق به راسته گوسفندفروشهاست كه مثلاً فلان كشاورز يا دامدار ۱۰رأس گوسفند براي فروش مي آورد. همانجا دلالان و واسطه گراني هستند كه به نازلترين قيمت دام را مي خرند و با قيمتي هنگفت به خريداران مي فروشند. قسمت شرقي هم متعلق به گاو و گوسفند و الاغ و خر است. در همين بازار مي تواني با دو هزار تومان چوبهاي شباني كه مثل علامات سؤال هستند را بخري. قبل از اين بازار هم بازار خودساخته ديگري هستند كه خود مردم درست كرده اند و در آن هر قسم سيگاري كه بخواهي جعبه جعبه خريد و فروش مي شوند و اين البته ظاهر امر است كه مي تواني هرگونه مواد ممنوعي را در آنجا خريداري كني و مسؤولين محترم استان و شهرداري حتي به خود زحمت نداده اند كه بنايي و ساختماني براي بهتر و درست تر بهره برداري كردن از چنين بازارهاي سنتي ، ايجاد كنند و تصور اينكه مثلاً توريستها و جهانگردها قبل از ديدن سراب نيلوفر با چنين صحنه هايي مواجه مي شوند واقعاً دردناك است.
«ماتسومتو» مثل اغلب شهروندان ايراني كراواتي به يقه اش نزده بود. او حتي به پوشيدن كتي ساده و معمولي مثل بسياري از مديران رده هاي اجرايي ايران قناعت كرده بود. او در اين سفر امضاي خود را بر پاي قراردادي گذاشت كه طرف ديگرش امضاي دكتر «مجيد دهقان شعار» مديركل دفاتر سازمانهاي بين المللي و منطقه اي وزارت جهاد كشاورزي بود. مطابق اين قرارداد، دو دولت ايران و ژاپن در طرح مطالعاتي اي سرمايه گذاري و همكاري مي كنند كه در صورت موفقيت، موجبات توسعه پايدار كشاورزي و محصولات طبيعي، آبخيزداري، دام و طيور و شيلات و آبزيان، زنبورداري و بالاخره سلامت غذا را در منطقه اي به وسعت ۱۴۰هزار هكتار فراهم مي كند. اين پروژه قرار است در دو مرحله اجرا شود. مرحله اول شامل شناخت و درك عمومي از منطقه است و درمرحله دوم مطالعات امكان سنجي در بخشهاي مختلف كشاورزي صورت گيرد.
«ماتسومتو » مي داند كه مردم ايران، مردمي خونگرم، صبور و مهماندوست هستند. او تجربه فراواني در اين باره در استان گلستان داشته است. اما آيا شرايط استاني كه تازه چهارده سال است از جنگي هشت ساله خلاصي يافته است و به لحاظ موقعيت ژئوپوليتيك در منطقه اي قرار دارد كه همواره در طول تاريخ همجواري آن با كشور عراق و نياي بزرگش، امپراطوري عثماني، ميزان ريسك پذيري هر نوع سرمايه گذاري زيربنايي در آن را بالا مي برد، مشابه همان شرايطي است كه در استان گلستان وجود داشته؟ البته اغلب مناطق و صفحات كشور پهناور ايران در طول تاريخ در طمع بيگانگان و همسايگان بوده اند، اما كرمانشاه و مناطق اطراف رودخانه قره سو در شرايطي كه هنوز دولت ايران با دولت عراق در وضعيت «نه جنگ نه صلح» قرار دارند، نمي تواند از چنان حاشيه امنيتي برخوردار باشد كه بتوان سرمايه گذاريهاي زيربنايي و كلاني را براي آن تدارك ديد. بويژه اينكه اين روزها بوي جنگ در كشور همجوار ايران، يعني عراق لحظه به لحظه بيشتر شنيده مي شود. كرمانشاه از ديرباز همواره مورد تعدي و تجاوز كشورهاي همسايه بوده است كه آخرين آن جنگ هشت ساله ايران و عراق است. جنگي كه كمترين پيامد آن براي اين شهر و اين استان علاوه بر بمبارانهاي روزانه تجهيزات و تأسيسات كشاورزي و صنعتي و زيربنايي كه گاه به ۲۸بار بمباران در يك شبانه روز توسط عراقي ها مي رسيده است، محروم شدن اين استان و شهرهاي آن از هرگونه سرمايه گذاري بلندمدت واعتبارات عمراني به مدت هشت سال و برخورداري از كمترين سهم بودجه عمراني كشور در طي دوران بازسازي بوده است. چراكه به قول آقاي اردستاني مدير مسؤول و سردبير روزنامه «بيستون» مسؤولين برنامه ريزي و بودجه بندي عمراني كشور علاوه بر ناديده گرفتن اين هشت سال عدم برخوداري از بودجه هاي عمراني، بودجه هاي اين استان را طي دوران بازسازي و دوره اول رياست جمهوري آقاي خاتمي در كمترين حد ممكن به تصويب و اجرا رسانده اند. با اين همه «ماتسومتو» و هيأت همراهش بعد از استان گلستان، كرمانشاه را براي انجام طرح مطالعاتي خود انتخاب كرده اند چرا؟
در ايران سه رود با نام قره سو وجود دارد. يكي در قسمت شمال شرقي ايران كه به رودخانه اترك مي ريزد. دوم رودخانه قره سو كه در شمال غربي ايران است و به ارس مي ريزد و سومي رودخانه قره سو استان كرمانشاه است. اين رودكه از رود گاماسياب و ديگر رودهاي كوچك محلي تغذيه مي شود به رودخانه سميره متصل است . و اين رودخانه هم خود را به رود كرخه مي رساند. اين در شرايطي است كه به گفته يكي از مسؤولين جهادكشاورزي استان «كرمانشاه با معدلي در حدود ۵۳۰ميليمتر بارندگي در سال يكي از بهترين مناطق ايران به لحاظ ميزان بارندگي است و البته ويژگي ديگري كه اين منطقه از نظر بارندگي دارد اين است كه علي رغم اغلب مناطق ايران كه بيشترين بارش رااز اول پاييز تا آخر زمستان دارند بيشترين بارش را اين منطقه در فصل بهار دارد. مثلاً با آنكه كرمانشاه و شيراز از حيث مقدار باران سالانه چندان اختلافي با هم ندارند ولي مقدار باران كرمانشاه در بهار ۳برابر شيرازاست.» اين مقدار بارندگي در سرزميني اتفاق مي افتد كه داراي منابع آبي فراواني است و يكي از معدود مناطقي است در تمام دنيا كه داراي بيش از بيست سراب طبيعي است.« از طرف ديگر كرمانشاه به لحاظ داشتن خاك مناسب يكي از بهترين مناطق كشاورزي كشور است. خاك كرمانشاه و لرستان در غرب حاوي مقدار معتنابهي املاح است. كربن آلي آن نسبتاً زياد است. بطور متوسط بيش از نيمي از خاكهاي اين دوناحيه از ۱ درصد تا ۲ درصد كربن آلي دارند و در غالب زمينهاي اين نواحي (به استثناء حدود ۱۰درصد آن) مقدار فسفر خاك زياد است. درخاكهاي جلگه كرمانشاه مقدار آهك خاك تا ۵۴ درصد مي رسد و P.H آن به ميزان ۸‎/۵است» اين مسؤول فني سازمان جهاد كشاورزي استان كرمانشاه كه اصرار دارد نامش را در گزارش نياورم در ادامه مي گويد «علاوه بر اين كرمانشاه باداشتن بيش از هشتصد چشمه كه آبدهي سالانه آن به بيش از ۱۱۱۴۰۰۰ هزار مترمكعب مي رسد اولين شهر ايران از اين نظر است» و اين تازه مشتي ازخرواري است كه ژاپني ها را ترغيب كرده تا در اين منطقه ايران سرمايه گذاري كنند.
ادامه دارد