پنجشنبه گذشته نخستين بخش از تحقيق «مروري بر تأثير اصلاحات اقتصادي چين » از منظر خوانندگان گرامي گذشت اينك بخش دوم آن در پي مي آيد.
بازار كتاب وصنعت نشر چين كه تاكنون به دليل مجازنبودن ورود سرمايه گذاري خارجي دراين بخش و كنترل كامل دولت براين بازار و به دليل رقابتي نبودن كتابهاي منتشره به زبان چيني در بازارهاي بين المللي به صورت انحصاري دراختيار ناشرين كوچك وبزرگ دولتي بود، دراثر اصلاحات و ورود اين كشور به سازمان تجارت جهاني وموافقت دولت با سرمايه گذاري مشترك خارجي و ورود ناشرين پرقدرت بين المللي به اين بازار كه از توان مالي ، تكنولوژي تبليغات و بازاريابي بهتر و گسترده تري برخوردارند، دچار چالش عظيمي شده وتحولات ودگرگونيهاي عميقي دراين بخش در حال رخ دادن است. ناشرين داخلي كه چندين دهه دراين عرصه بدون رقيب بوده اند، ناچار به بازنگري درسيستم توليد وتوزيع شده تا بتوانند درعرصه بازار رقابتي امروز به حيات ادامه دهند.
دولت ودست اندركاران براي حفظ هويت فرهنگ عمومي چين اقدامات گسترده اي را آغاز كرده اند ازجمله آنها تجديدچاپ، اصلاح و ويرايش وانتشار مجدد گنجينه هاي مكتوب فرهنگي گذشته است. يكي از اين اقدامات چاپ بخشي از عظيم ترين دايرة المعارف جهان به نام يونگله داديان كه دراصل يك مجموعه ۲۲۸۷۷ جلدي بوده است. ازاين مجموعه كه بين سالهاي ۱۴۰۷ـ۱۴۰۴ ميلادي تدوين شده در حال حاضر تنها حدود ۸۰۰جلد (دفتر) باقيمانده وبقيه دراثر جنگها وآتش سوزيها وبلاياي طبيعي از بين رفته است . از مجموع ۸۰۰جلد باقيمانده نيز فقط ۴۰۰ جلد در چين نگهداري مي شود و بقيه در كشورهاي مختلف جهان پراكنده است ودولت چين با استمداد از كشورهايي كه بخشي ازاين مجموعه در آنجا نگهداري مي شودتلاش مي كند به عنوان حفظ هويت فرهنگي وميراث مكتوب ملت چين به چاپ جلدهاي باقيمانده بپردازد.
۲ـ كتابخانه ها
تا پايان سال ۲۰۰۰ميلادي در سراسر چين جمعاً ۲۲۴۴ باب كتابخانه عمومي با ميليونها جلد كتاب و اسناد ومدارك تاريخي و ۲۹۰۷ مركز فعاليتهاي فرهنگي عمومي وجود داشت كه به دليل بالارفتن تقاضاي مردم و مراجعين به اين كتابخانه ها به هيچ وجه پاسخگوي نيازهاي آنان نيست. لذا دولت تصميم گرفته بااختصاص بودجه كلاني به اين امر علاوه بربازسازي وگسترش گنجايش كتابخانه هاي موجود ۲۸۲ باب كتابخانه جديد را تا سال ۲۰۰۵ احداث و با ايجاد تغييراتي در ساختار مديريتي كتابخانه ها براي بخش خصوصي وعلاقه مند شخصي امكان ورود به عرصه راه اندازي ومديريت كتابخانه هاي عمومي و احداث كتابخانه با بودجه غيردولتي رابدهد وزمينه را براي آنان فراهم سازد. حتي دراين زمينه براي آنان تسهيلاتي از قبيل معافيتهاي مالياتي نيز در نظر گرفته است .
همچنين دولت به منظور تقويت ساختار فرهنگ عمومي ودسترسي همگاني به فرهنگ مكتوب واسناد ومدارك موجود در كتابخانه ملي كه حدود ده ميليون كتاب واسناد ومدارك تاريخي را در خود جاي داده است ، اقدام به اجراي پروژه عظيم ديجيتالي كردن كليه كتب واسناد موجود در آن نموده است . اين پروژه كه براي برنامه پنجساله دهم (۲۰۰۵ ـ ۲۰۰۰) درنظر گرفته شده حدود ۱۵۰ميليون دلار هزينه دربرخواهد داشت. اگرچه پروژه ديجيتالي كردن كتابها واسناد كتابخانه ملي چين درابتدا فقط براي همين كتابخانه در نظرگرفته شده بود ولي رشدسريع فن آوري ديجيتالي كردن آثار مكتوب زمينه را براي اجراي آن در اغلب كتابخانه هاي بزرگ در سطح كشور وموزه ها نيز فراهم ساخته وهم اكنون دهها پروژه ديجيتالي كردن تمام متن كتب واسناد ومدارك موجود در كتابخانه ها وموزه ها وآرشيوها درحال اجرا است كه درواقع مي تواند يك انقلاب عظيم فرهنگي واطلاع رساني دراين خصوص را فراهم آورد وزمينه دسترسي همگاني به اطلاعات ارزشمندفرهنگي ـ تاريخي كشور را فراهم سازد. علاوه براين دولت يك شبكه اطلاع رساني فراگير سراسري را در كشور ايجاد كرده كه همه مناطق پرجمعيت شهري چين را تحت پوشش قرارمي دهد و افراد با استفاده از شبكه اينترنت مي توانند به تمام اين اسناد و مكتوبات به سهولت دسترسي پيدا كنند.
۳ـ مذهب
يكي از دستاوردهاي مهم اصلاحات اقتصادي چين نجات مذهب و اماكن مذهبي از تنگ نظري گروه چهارنفره «انقلاب فرهنگي» و طرفداران متعصب مائوئيستي و جلوگيري ازسركوب بي حساب و كتاب پيروان مذاهب و تخريب اماكن مذهبي بود. در دوران قبل از اصلاحات و به ويژه در زمان انقلاب به اصطلاح فرهنگي مذاهب و پيروان اديان و اماكن ديني ضربات سختي را متحمل شدند. اغلب اينگونه مراكز از جمله مساجد و كليساها به زور تخريب و يا تغيير كاربري داده و اجراي هرگونه فعاليت مذهبي در آنان ممنوع شد اما پس از اصلاحات و وضرورت توجه به دولت افكار عمومي جهاني و اقشار مذهبي داخلي، اين روند متوقف و فعاليتهاي مذهبي در چارچوب قانون اساسي و به شرطي كه مخل امنيت اجتماعي و وحدت قومي نشود مجاز اعلام شد و كم كم زمينه فعاليت پيروان اديان مختلف در چارچوب مقررات و بدون دخالت خارجي ها فراهم شد. پيشرفت اصلاحات موجب شد دولتمردان چيني حتي پا را از اين هم فراتر گذاشته و براي دين در جامعه موقعيت و جايگاهي را قايل شوند. اگرچه دولت چين هم اكنون نيز به تزجدايي دين از سياست و عدم مداخله دين درا مور كشورداري و بهره برداري از مذهب براي برهم زدن امنيت اجتماعي تأكيد داشته و مذهب را پايين تر از مقررات حزب و امنيت و وحدت ملي مي داند، ولي به تقويت مباني فرهنگ ديني به عنوان عامل تثبيت كننده زمينه هاي ثبات اجتماعي و اهميت نقش دين در زندگي روزمره بخشي از جامعه كه معتقد به دين هستند نيز اذعان داشته و اخيراً با تشكيل چندين سمينار و اجلاس و چاپ مقالاتي در مطبوعات اين موضوع را مورد تأكيد قرارداده و آزادي فعاليتهاي مذهبي پيروان اديان در چارچوب قانون اساسي و به دور از مداخله دستهاي خارجي را جزو سياستهاي حزب حاكم اعلام و اجراي آن را تضمين كرده و حتي در پاره اي از موارد براي بازسازي برخي از اماكن مذهبي بودجه دولتي اختصاص داده است. دولت از طريق سازمان امور اديان و انجمن هاي مسلمانان، مسيحيان و بودائيان كه زير نظر سازمان مذكور فعاليت مي كنند ضمن كنترل امور اديان به تقويت فرهنگ مذهبي به عنوان بخشي از فرهنگ عمومي چين توجه لازم را مبذول مي دارد. يكي از مقامات بلندپايه حزبي اخيراً طي مقاله اي نوشت: دولت و حزب بايد نگرش خود را نسبت به مذهب تغيير دهد، مذهب نه تنها مشكلي براي جامعه به وجود نمي آورد بلكه درپاره اي از موارد به حال بخشي از جامعه چين مفيد نيز هست.
۴ـ مبادلات بين المللي فرهنگي
پس از اصلاحات و ضرورت آشنايي هر چه بيشتر مردم با فرهنگ ساير كشورها و معرفي فرهنگ و تمدن و تاريخ هزاران ساله چين به جهانيان و گسترش مبادلات فرهنگي بين چين و ساير كشورها، دولت اين كشور تاكنون با بيش از ۱۱۵ كشور جهان قرارداد فرهنگي امضا و ۲۱۰ مبادله نامه فرهنگي منعقد كرده است. دست اندركاران بخش فرهنگ چين در تلاشند با برگزاري نمايشگاهها، كنفرانسها و جشنواره هاي مختلف، چين را به يكي از مراكز مهم مبادلات بين المللي فرهنگي ـ هنري مبدل سازند. اين كشور هر روز شاهد برگزاري رويدادهاي مهم بين المللي و مبادلات فرهنگي ـ هنري و كسب تجربه از گروههاي خارجي است و اين روند همچنان درحال افزايش است كه اوج اين گونه فعاليتهاي مبادله اي همزمان با برگزاري المپيك ورزشي ـ فرهنگي ۲۰۰۸ در پكن خواهد بود كه از چندي قبل به شدت زمينه برگزاري آن تحت عنوان المپيك ورزشي ـ فرهنگي ۲۰۰۸ در سطح جهان، چين و به ويژه در سطح شهر پكن را فراهم مي سازد.
پس از گذشت دو دهه از آغاز اصلاحات اقتصادي و پيشرفتهاي حاصله در اين زمينه، دولتمردان چين اذعان مي كنند كه امروزه رقابت بين المللي تنها منحصر به زمينه هاي اقتصادي نيست، بلكه پيشرفتهاي علمي و فن آوريهاي جديد و توسعه فرهنگي و هنري از ديگر زمينه هاي رقابتي جهان امروز به شمار مي رود. گرايش به جهاني شدن تنها اختصاص به مسائل اقتصادي نداشته و يكپارچگي فرهنگي را هم مدنظر دارد. چين به عنوان يك كشور در حال توسعه چنانچه بخواهد براي بهبود وضعيت فرهنگي و همسازكردن فرهنگ سنتي خود با نيازها و خواستهاي جامعه امروز تلاش كند، عليرغم برخورداري از پيشينه غني فرهنگي و تمدن تاريخي، بدون تجهيز به وسايل و فنون پيشرفته امروز و بهره برداري از ابزارهاي لازم با چالش روبرو خواهد شد. لذا برنامه ريزي مناسب و تعيين خط و مشي آينده و استفاده از علوم و فنون روز و تجارب ديگر ان در اين زمينه لازمه تقويت ساختار فرهنگ اجتماعي و كسب آمادگي لازم براي رويارويي با چالشهاي جهاني شدن است.
دولت چين براي آشنا ساختن مردم ساير كشورها با فرهنگ و تمدن و هنر چين و به منظور تقويت گروههاي فرهنگي و هنري داخلي با اعزام گروههاي مختلف هنري به كشورهاي جهان ضمن عرضه فرهنگ سنتي خود به جهانيان تلاش مي كند براي محصولات هنري هنرمندان اين كشور بازار اقتصادي خوبي را فراهم سازد. هنرهاي نمايشي همچون اپراي سنتي پكن، ورزشهاي رزمي ووشو، هنر برش كاغذ، رقص و آواز اقليتهاي نژادي، گروههاي نمايشي آكروبات، هنرهاي رزمي معبد شائولين و … از جمله هنرهاي سنتي چين هستند كه پس از اصلاحات و اقدامات مجدانه دولت هم اكنون در حال كسب شهرت جهاني و جلب توجه مردم دنيا به فرهنگ سنتي چين هستند.
۵ـ تقويت ساختار فرهنگ عمومي و حمايت از فرهنگ اقليتهاي قومي
كشور چين با داشتن ۵۶ قوم و نژاد از معدود كشورهاي جهان است كه از تنوع فرهنگي ـ قومي فراواني برخوردار است . پس از اصلاحات دست اندركاران امور فرهنگي كشور چين براي راضي نگهداشتن اقليتهاي نژادي و ايجاد وحدت قومي و بهره برداري اقتصادي و امنيتي از اين موضوع، گروههاي پژوهشي گسترده اي جهت تحقيق، شناسايي، حفظ، بازسازي و احياي زبان، فرهنگ، هنر، آداب و رسوم، تاريخ و … اقليتهاي مختلف قومي تشكيل داده و با چاپ و انتشار نتايج تحقيقي آنان ضمن حفظ ميراث گرانبهاي فرهنگي اقليتهاي قومي موجود در اين كشور، جذابيت ويژه اي براي توريست هاي خارجي جهت بازديد از اين مناطق ايجاد كرده و از اين رهگذر منافع سرشار اقتصادي و فرهنگي براي مناطق محل سكونت اقليتهاي قومي فراهم مي سازد.
يكي از ويژگي هاي فرهنگي چين، همزيستي اغلب مسالمت آميز اديان و مذاهب و فرهنگهاي گوناگون موجوددر اين كشور در كنار يكديگر در طول تاريخ بوده و درواقع مي توان گفت، از گذشته هاي خيلي دور همزيستي فرهنگي و تأثيرگذاري و تأثيرپذيري فرهنگي بين اقوام مختلف و پيروان اديان و مذاهب بومي و وارداتي به صورت مستمر در جريان بوده است. اگرچه هميشه فرهنگ مسلط بر همه اقوام و اديان، همان فرهنگ اكثريت نژادهان بوده است. اصلاحات اقتصادي و بازاري شدن فرهنگ در چين موجب شده دولت از هر نوع فعاليتي كه موجبات تقويت ساختار فرهنگي چين به صورت عام و فرهنگ اقليتهاي نژادي به صورت خاص را فراهم سازد پشتيباني كند.
گرايش عمومي مردم به سمت اقتصاد بازار و كسب درآمد مادي، در پاره اي از موارد موجب شده است كه آنان نسبت به حفظ هويت و آثار فرهنگي خود كم توجهي نشان دهند. به ويژه آثار و خانه هاي شخصيتهاي فرهنگي و هنري چين در آشفته بازار اقتصادي محو و گم شده و مورد بي مهري قرارگيرد و در پاره اي از موارد تغيير كاربري داده و به بخش خصوصي و اقتصاد بازار واگذار شوند. براي جلوگيري از اين نوع ضايعات فرهنگي برخي از فرهيختگان و بخشي از جامعه نسبت به اين وضعيت ابراز نگراني نموده و از دولت خواسته اند كه نسبت به حفظ آثار فرهنگي ـ تاريخي مردمي اهميت بيشتري قايل شود. دولت و برخي از دست اندركاران امور فرهنگي براي جلوگيري از فراگير شدن اين ضايعه و به فراموشي سپرده شدن فرهنگ سنتي و استفاده بهينه از فن آوري اطلاع رساني با همكاري مردم هر سال اقدام به شناسايي و معرفي بهترين سايتهاي فرهنگي كه براي معرفي فرهنگ سنتي چين و آثار و مفاخر فرهنگي اين كشور به چيني ها و جهانيان تلاش مبذول داشته اند، نموده و آنان را مورد تشويق قرارمي دهند.
۶ـ تقويت و گسترش آموزش زبان چيني در سراسر جهان
اصلاحات و توسعه اقتصادي چين و الحاق اين كشور به سازمان تجارت جهاني و موفقيت آن در كسب ميزباني المپيك ۲۰۰۸ و گسترش مبادلات فرهنگي و هنري با جهان موجب شده زبان چيني كه قبل از اصلاحات يك زبان نامأنوس و منحصر به چيني زبانها بود، امروزه در سراسر جهان طرفداران فراواني پيدا كند. براساس آمار منتشره در حال حاضر حدود۲۵ ميليون نفر در سراسر جهان در بيش از ۲۱۰۰ دانشگاه و مؤسسه آموزش زبان به فراگيري زبان چيني مشغول هستند. استقبال بي نظير از فراگيري زبان چيني در سطح جهان موجب گرديده دولت دفتر ويژه اي براي رسيدگي به اين امر و تهيه نيازهاي آموزشي زبان آموزان چيني تأسيس و براي اولين بار به صورت بين المللي اقدام به برگزاري امتحانات سراسري جهت تعيين ميزان مهارت ز باني زبان آموزان و اعطاي مدرك رسمي كند. در سال ۲۰۰۲ حدود ۵۰ هزار دانشجوي خارجي از سراسر جهان براي تحصيل در دانشگاههاي مختلف چين ثبت نام كردند كه اغلب آنان در رشته زبان و فرهنگ چيني تحصيل مي كنند. با توجه به زمينه هاي اقتصادي و تجاري موجود در اين كشور حتي چيني تبارهايي كه صدها سال قبل به كشورهاي مختلف مهاجرت كرده و هم اكنون جزو مردم آن كشورها محسوب مي شوند، در حال حاضر فرزندان خود را براي يادگيري زبان چيني و آشنايي با فرهنگ سنتي سرزمين مادري تشويق و دولت هم براي ايجاد ارتباط اينگونه افراد با سرزمين چين برنامه ها و تسهيلاتي را در نظر مي گيرد. درواقع مي توان گفت اصلاحات و توسعه اقتصادي موجب پيوند مجدد چيني هاي بريده از سرزمين چين با زبان و فرهنگ اصلي شده است.
ادامه دارد