|
|
|
سفر سه روزه معاون اول رئيس جمهوري، دكتر محمدرضا عارف به تونس باب نويني در دور جديد ارتباط با تونس به شمار مي رود. امضاي شش سند همكاري در زمينه هاي حمل و نقل هوايي، امور گمركي، مسائل زيست محيطي، روابط اتاقهاي بازرگاني و پتروشيمي مي تواند گشاينده راههاي همكاري گسترده طرفين باشد. بويژه كه چشم انداز اين سفر چنان بود كه معاون اول رئيس جمهوري معتقد است در طي آن به تمام اهداف مورد نظر دست يافته ايم. اما اين اهداف چه گستره اي را در بر مي گيرد. كشور تونس به دليل حضور فعال در جامعه بين الملل و كشورهاي اسلامي مي تواند از اولويتهاي سياست خارجي ايران به شمار رود. به قطع براي كشوري كه زماني متروپوليس خاورميانه به شمار مي آمد، گستره ارتباطات با كشوري كه به سوي هدف متروپوليس مديترانه با سرعت حركت مي كند مي تواند از كليه جوانب سياسي، اقتصادي و حتي تجربيات اجتماعي منافع بي شماري را در برداشته باشد. بويژه آنكه در بسياري از موارد همچون تجربيات تاريخي، موقعيت استراتژيك و تجربه اصلاحات و توسعه اشتراكات بسياري وجود دارد. گذشته از جنبه هاي اقتصادي، اشتراكات برشمرده و موقعيت روبه توسعه سياسي هر دو كشور مي تواند راهگشاي بسياري از مسائل در اتخاذ تصميمات بين المللي باشد. ارتباط با كشوري كه نه خيلي عرب نه آفريقايي نه اروپايي، نه همه پلاژ و نه همه سوق است ونه همه سلام عليكم و نه همه بونژور مي گويند. مهم اين است كه ارتباط با هر كشور و فرهنگي دريچه جديدي رو به منافع خارجي ما مي گشايد. اين گزارش در بيان اهميت دور جديد روابط با تونس به ارائه برخي نمايه ها و شاخص هاي اصلي تونس مي پردازد.
•••
موزه «باردو» درتونس بزرگ نيست ولي زيباست و درخود حافظه تاريخي هزاران ساله اي مملو از صداي پاي اسبان و نعره سربازان فينيقي، رومي ها، وندالهاي اروپايي، تركهاي عثماني و عربها و نزديك به يك قرن قيموميت فرانسه بر سرزميني را دارد كه روزگاري بدان كارتاژ مي گفتند.
بيرون از «باردو» اما خبري از نعره و اسب و جنگ نيست. لهجه عربي ـ فرانسوي يك تونسي به شما خوش آمد مي گويد. خوش آمد به جايي كه امروز در يك سايت گردشگري چنين معرفي مي شود: « نه خيلي عرب، نه آفريقايي و نه اروپايي. حقيقت جايي دراين بين است.معجوني از نو و كهنه. اما لياقت و پاكيزگي شهر آن چيزي است كه مي تواند شما را تحت تأثير قراردهد. » اما اين همه آن چيزي نيست كه پس از تاريخي مملو از صفحاتي با تيتر استعمار از ۱۱۰۰ قبل از ميلاد و تا اين اواخر، نزديك به يك دهه قيموميت فرانسه براين كشور توانسته اينك تونس را يكي از پيشروان برنامه هاي اصلاحات اقتصادي و سياسي درجهان سوم معرفي كند. و حتي تابدانجا پيش رود كه در رقابت برسرعنوان متروپوليس مديترانه به صورت يك كشور پيشرو معرفي شود.
***
«۲روز پس از انتخابم، وزير كشور اطلاع داد كه افرادي بي خانمان سعي كرده اند خانه هايي كه به تازگي شناخته شده را تصرف كنند. آنها فكرمي كردند حق دارند آن خانه ها را تصرف كنند، چرا كه در يك حكومت دموكراتيك هركس حق داشتن يك مسكن را دارد.
تصور آنها از دموكراسي اين بود. اين نشان مي دهد پيشرفت دموكراسي درحدزيادي به آموزش و توسعه مرحله به مرحله بستگي دارد. دموكراسي قضيه اي فكري و روش زندگي است. دموكراسي و پيشرفت بدون يكديگر امكان ندارند.»
اين سخنان رئيس جمهوري وقت تونس همان كسي است كه هرچند در بيانيه هفت نوامبر ۱۹۸۷ از بورقبه براي ايثارهاي انجام شده در راه استقلال و آزادي تونس قدرداني كرد، اما جزو كساني بود كه از نظام تك حزبي سالهاي پس از استقلال تونس ناخشنودبود.
با اين حال بورقبه نخستين قدم هاي اصلاحات را برداشته بود. او كه تحصيلات عاليه اش را در فرانسه گذرانده بود و به قشر روشنفكر تونس تعلق داشت، در سيستم اداري كشور تحولات وسيعي را به وجودآورد. انتخابات انجمنهاي شهر را برگزاركرد و با ايجاد يك نظام ملي و مردمي كوشيد تا بيش از هرچيز ثبات سياسي را دركشور حاكم كند تا تونس بتواند به توسعه پايدار دست يابد.
بدين ترتيب زين العابدين بن علي كه خود عضو حزب بورقبه بود در انتخابات ۱۹۸۹ ، ۱۹۹۴و ۱۹۹۹ به رياست جمهوري برگزيده شد.
دراين سالها تونس فرازونشيبهاي بسياري را در بخش هاي سياسي و اقتصادي خود طي كرده است. اصلاح و تغيير قانون اساسي، حركت به سوي نظام دموكراسي با امضاي «ميثاق ملي»،برگزاري اولين كنگره حزب و طرح نظام دموكراسي چندحزبي، تدوين تاريخ تونس ازجمله اين تحركاتند.
بن علي خودمي گويد: « ما موفق شده ايم از موقعيت يك كشور توسعه نيافته به مرحله واسطه اي برسيم. هدف من شركت دادن كشورم درخانواده ملتهاي دموكراتيك است. اين يك تصميم سياسي است. من قطعاً تونسي ها را به كار سخت وادارمي كنم. اكنون آنها را به كاركردن بهتر به منظور رسيدن به محدوده كشوري پيشرفته و بويژه داشتن منطقه آزادتجارت با اروپا ترغيب مي كنم.»
سياست مبتني بر اقتصادآزاد و اهميت به بخش خصوصي از اصول كلي سياست هاي اقتصادي تونس به شمارمي رود.
همچنين تونس سعي دارد با گسترش سرمايه گذاري خارجي علاوه بر تأمين احتياجات داخلي، زمينه اي را هم براي فروش محصولات خويش دربازاركارجهاني فراهم آورد. چنانكه رؤساي دولت اين كشور همواره تأكيدكرده اند، استراتژي اقتصادي با ورود به بازارهاي خارجي و ايجاد رقابت درصحنه بين المللي است.
***
وقتي واردتونس مي شويد، چشمانتان را نه تنها به روي لياقت و پاكيزگي بلكه برروي چيزهاي ديگري نيز مي توانيد بازكنيد: «فقدان گدا و شهرونداني كه لباس مدرن برتن دارند.»
اين دوكاراكتر براي شهر تونس مي توانند تيترهاي تبليغاتي جذابي برروي يك سايت اينترنتي درمورد تونس باشند. اما درحقيقت گوياي اصلاحات گسترده اقتصادي و اجتماعي درتونس همراه با عزم و پشتكارقوي است. گويا خاطره تونسي ها از قيموميت يك كشور اروپايي بركشورشان انگيزه هاي قوي براي حركت به سوي مدنيت درآنها به وجود آورده است.
بدين ترتيب تونسي ها و بويژه نسل مديران و بدنه روشنفكران تونس تنها به تحقق رؤياي استقلال دل خوش نكردند. آنها روزهاي سختي درپيش داشتند تا درميان طرابلس، الجزيره و كازابلانكا و كمي آن سوتر جزاير كاناري (قناري) تونس جديدي را بنا نهند. هدف از اين هم گسترده تر بود آنها بارها تكرارمي كنند: «رقابت بر سر متروپوليس مديترانه».
برنامه اصلاحات درتونس از ۱۹۹۰ با هدف رشد و گسترش اقتصاد در سيستم جهاني و منطقه اي پي گرفته شد. دراين ميان شهرهاي تونس، قلب توسعه كشورند، چنانكه دوسوم جمعيت از ۱۰ ميليون جمعيت درمناطق شهري زندگي مي كنند.
شهر تونس يا modern capitalچنين معرفي مي شود: « پايتخت تونس كجاست؟ خاطره اي از قيموميت فرانسه، به صورت يك شهرمدرن و يا يك «سوق» در قسمت كهنه شهر و درنهايت يكي از بهترين هاي دنياي عرب .»
دراين بهترين دنياي عرب، يك چهارم ثروت تونس توليدمي شود. همراه با تمركز حمايت بر ايفاي يك نقش بزرگ و واقعي درجهان و منطقه. نكته قابل توجه ديگر در تونس، فعاليت انجمن هاي شهري و شهرداريهاست.
اتحادشهرداريها برمحوريت ديدگاه استراتژيك با ۵اصل حركت مي كند: .۱ پيش راندن تونس درصف مسابقه جلب مركزيت مديترانه .۲ ايجاد تونس به عنوان دياري كه حق شهروندي در آن جايگاه اصلي را داشته باشد. .۳ گسترش ايده ها و هويت تاريخي و فرهنگي تونس. .۴ بهادادن به دارايي هاي موجود طبيعي و در نهايت حفاظت از محيط زيست. .۵ تأكيد بر افزايش ظرفيت طرح ها و نقشه هاي توسعه و پيشرفت (با تأكيد بر حمايت از حكومت ملي و دايره خصوصي سازي).
حكومت ملي توانسته در تونسي ها زمينه اي براي معيارهاي عدم تمركز به وجود آورد. در اين رهگذر قانون اقتدار محلي تا حد زيادي موفق عمل كرده است. در تونس ۲۵۹ شهرداري هست كه همگي حوزه هاي مسؤوليت گسترده و نقشه هاي شهري جديدي دارند. همچنين سطح پرورش رهبران محلي و اداري روبه بالاست به شكلي كه بهترين ساختار را براي سرمايه گذاري شهرداري ها به وجود مي آورد.
استراتژي توسعه ي شهر (CDS) برنامه اي است كه در آن تيم هاي مشترك عملياتي نظارت وبازرسي را در دست داشتند. در اين ميان شهردار تونس نقش مهمي در رهبري آن بازي مي كرد. ۶ گروه كاري حول محور ۶ زمينه كار مي كردند: توسعه اقتصادي، محافظت از محيط زيست، حمل و نقل، توسعه ي شهري و امور مالي شهري، نقشه هاي عمومي و ارتباطات. اين گروهها از دانشگاهها، بخش خصوصي و آنچه جامعه ي مدني ناميده مي شود گرد آمده بودند. با وجود اين، شهرداري ها از فقدان تدابير انساني ومالي براي تأمين نيازهاي جمعيت روبه رشد شهري رنج مي برند كه به شركت كم NGO ها در تونس بر مي گردد.
همه اين مسائل از تونس عكس شهري را با عوامل بالقوه زياد و چالش هاي روبه رشد اجتماعي و اقتصادي برگردان مي كند.
«تونس كشوري براي همه مردان و زنان» اين شعار خمير مايه آن چيزي بود كه برابري جنسي را اصل قرار داده بود.در حقيقت جريان توسعه در تونس با نوعي پيش قدمي در امور بدعت آميز و نقشه هاي مشاركتي همراه بوده.
زنان فقير در اين دايره بيشتر مورد نظر هستند به شكلي كه خيابان هاي جنوب شهر و كافي شاپ ها به مكاني براي مناظره و بحث تبديل شده. اين نشان مي دهد كه حتي اگر سرعت جريان پيشرفت و اصلاحات چندان چشمگير هم نباشد اما جوي از تفاهم و مشاركت را به وجود آورده است.
براي مثال يك گروه ۵ نفره از زنان فعال در جريان اصلاحات شهري شامل مديران شهرداري طراحان شهري، معماران و ديگران در كافي شاپ هايي كه معمولاً زنان گردهم مي آيند؛ حضور پيدا مي كنند. اين تمرين يك هفته بعد از ماه رمضان از سرگرفته مي شود. شعار آنها اين است «شهر را دوباره براي خودمان داشته باشيم.»
***
پس از همه اينها، «گشتي در موزه باردو، شهر مدرن يا حتي باغ وحش در قسمت شمالي شهر با حيوانات غير منتظره، مي توان در تونس لحظاتي را در «سوق» گذراند. سلانه سلانه از كنار دكه هاي سبزيجات، گوشت و ماهي گذشت و در كنار هر فنجان قهوه با ۳ حبه قند پذيرايي شد. فراموش نكنيد بنشينيد، استراحت كنيد و نگاه كنيد به مردم و شروع كنيد صحبت با هر كس ديگر را.» اين نمايه چه تصوري در ذهن مخاطب به وجود مي آورد؟ فضايي ديدني همراه با آرامش و امنيت در كنار سواحل زيباي مديترانه و يا شبها در كنار هتل زيبا و درخشان افريقيا. بدين ترتيب توريسم يكي از درآمدزاترين جنبه هاي اقتصاد تونس به شمار مي آيد.
