|
شادي و ابهام در مسير سبز ازدواج دانشجويي
|
|
|
جنگ كه تمام شد با وجود همه مشكلات ناشي از آن، تلاش دولت براي رسيدن توسعه اقتصادي ؛ با تغيير نگرش هايي مثبت به رفاه و توسعه همراه شد، در پي اين جريان ساده زيستي از جامه رخت بربست و خرده فرهنگ تجمل پرستي و تفاخر طلبي رواج يافت. به تدريج شرايط ازدواج براي جوانان سخت تر شد و به موازات آن تمايل به ازدواج كاهش يافت. با بالارفتن سن ازدواج، جوانان در دانشگاهها ديگر تمايلي به همسرگزيني نمي ديدند. اين امر به مرور زمان به مشكلات روحي و رواني و گاهي خلاف شرع تأثير گذاشت.
درسال ۷۴ برمبناي تحقيقات دانشگاه شهيد بهشتي درباره معضلات و مشكلات جوانان طرحي موسوم به «ازدواج دانشجويي» كه شيوه جديدي از همسرگزيني در جامعه دانشگاهي بود، براساس نياز و تأمين خواسته هاي واقعي دانشجويان از جمله نياز به همسر، شغل ، مسكن مطرح شد.
بدين ترتيب ، دانشجويان در شرايط مشابه از نظر سن، نيازها، سطح توقعات، آمادگي رواني، سادگي زندگي و بي پيرايگي دانشجويي و دغدغه هاي مشترك تحصيلي قرار گرفته و مهمترين عوامل در زمينه هايي مساعد فراهم آمده و به گرايش به ازدواج نزد زوجهاي دانشجو منجر شد. علاوه بر اين امكان آشنايي بيشتر و بهتر نسبت به يكديگر در اثناي تحصيل و دوران دانشجويي از ويژگيهاي ممتاز ازدواج دانشجويي است.
اين در حالي است كه تعارضات معياري بين دانشجويان و والدين شان، پابرجايي شيوه هاي سنتي و نبود فرصت كافي براي آشنايي و برقراري ارتباط سالم با يكديگر ، پيشرفت روند ازدواج دانشجويي را با چالشهايي مواجه كرده است. در كنار اينها، نمي توان مشكلات اقتصادي، اشتغال، نظام وظيفه ، توقعات خانواده ها، هزينه بالاي اجاره يا خريد مسكن را به عنوان عوامل منفي در مسير پيشرفت و توسعه كمي ازدواج در بين دانشجويان را ناديده انگاشت.
فرصت مناسب
دكتر شهلا كاظمي پور، عضو هيأت علمي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران در خصوص ويژگيهاي ازدواج دانشجويي مي گويد: براساس تحقيقات هر قدر سطح سواد، جايگاه خانوادگي و ميزان سن زوجين مشابه باشد و در واقع دختر وپسر هم كفو باشند ضريب موفقيت در ازدواج افزايش مي يابد. بر اين اساس در دانشگاه به دليل اينكه دختر و پسر به لحاظ سني و تحصيلات مشابه هستند، شانس موفقيت بيشتري نسبت به ديگر شيوه هاي ازدواج خواهند داشت. با اين حال در بسياري مواقع در ازدواجهاي نسنجيده اي كه بر مبناي هوا و هوس رخ مي دهد به خاطر نبود تجانس فرهنگي بين خانواده ها احتمال خطر وجود دارد.
حجت الاسلام احمد بحريني مؤسس طرح ازدواج دانشجويي در اين مورد معتقد است سن ازدواج به غير از دو سال اوليه ورود دانشجو، بهترين سن است. ازدواج دانشجويي قدرت مانور همسرگزيني بيشتري به دانشجو مي بخشد و در ضمن امكان ارزيابي و شناخت دختر و پسر از يكديگر نسبت به مكانهاي ديگر بيشتر و بهتر است.
دكتر نادر سالارزاده، جامعه شناس و استاد دانشگاه اين نوع ازدواجها را عملكردي مثبت مي داند و معتقد است : «عدم اجبار در انتخاب همسر، فرصت زماني چهار، پنج ساله براي آشنايي دختر و پسر ، و در اين بين حضور اساتيد در دانشگاهها به عنوان مطلع و مشاور در راه گزينش همسر و شيوه حركت، تأثير مثبتي در ازدواج مي گذارد ». وي در خصوص تضادهاي فرهنگي زوجين مي گويد: بي توجهي به تفاوتهاي فرهنگي مشكل سازاست، اما پاره فرهنگ دانشگاهي « فرهنگ علمي» قادر است خرده فرهنگهاي مختلف را در قالب خود خلاصه كند و تأثير منفي بر روي ازدواج را از بين ببرد. با وجود اين اگر خرده فرهنگها قوي تر و با استقامت در مقابل فرهنگ دانشگاهي قرار گيرند، ضريب شكستي براي ازدواج دانشجويي محسوب خواهد شد.
سميرا دانشجوي سال دوم بانكداري بود كه با پدرام آشنا شد. يكسال بعد از آشنايي با رضايت خانواده هايشان ازدواج كردند سميرا با لهجه شمالي اش مي گويد: هيچ وقت تصور نمي كردم تفاوتهاي فرهنگيمان در روند زندگي تأثير زيادي بگذارد . با اين حال اختلافاتمان از رسم و رسوم گرفته تا ساير مسائل زندگي به مرور يكي پس از ديگري بروز كرد تا بالاخره بعد از گذشت سه سال متاركه كرديم.
دكتر مهدي صابري، روانپزشك و مشاور خانواده نظر به اينكه فرهنگ هر فردي از دوران كودكي در وجود او رسوخ مي كند، مي گويد: پذيرش فرهنگي صرف بيان يك كلمه «بله» از سوي طرفين در كوتاه مدت نوعي فريب خوردگي به حساب مي آيد و به دنبال آن مشكلات بسياري براي زوجين ايجاد مي كند. بدين ترتيب پذيرش فرهنگي از سوي دختر و پسر در طولاني مدت و با شناخت دقيق امكان پذير است.
زيرساختهاي ازدواج دانشجويي
انتخاب همسر ايده آل و تشكيل خانواده موفق، صرف توجه به تشابهات سني و تحصيلاتي بدون در نظر گرفتن شرايط محيطي ، اجتماعي ، اقتصادي طرفين ، زندگي دانشجويي را دچار تنش خواهد كرد.
بر اين مبنا ترغيب جوانان در شرايط سخت و محدود اجتماعي بدون اينكه از حداقل امكانات زندگي بهره داشته باشند. آثار مخربي در زندگي آنها خواهد داشت و بدين ترتيب كاركرد اصلي ازدواج دانشجويي كه ، فعال تر شدن و شكوفايي استعدادهاي فكري و جسمي متأهلان سلامتي رواني و افزايش تقوي و ايمان آنها و درمان مفاسد اجتماعي را مختل مي سازد. دكتر توسلي جامعه شناس در خصوص تأثير زيرساختهاي ازدواج (مسكن.، شغل) در ازدواج دانشجويي مي گويد:«در فضاي اقتصادي و اجتماعي حاضر تبليغات براي ازدواج بايد به موازات فراهم كردن موقعيتي نسبي و ساده به لحاظ مسكن و اشتغال انجام شودتا ضريب موفقيت ازدواج دانشجويي افزايش يابد. بر اين اساس ازدواجي بدون توجه به شرايط اقتصادي اجتماعي دختر و پسر، در واقع ازدواجي چشم و گوش بسته و مشكل ساز خواهد بود و كارايي مثبتي ندارد.»
وي در ادامه مي افزايد: ايجاد شرايطي مناسب و نسبي براي ازدواجهاي دانشجويي نياز به عزم تصميم گيران و عملكرد مجريان در كنار فعاليتهاي جوانان دارد.»
محمدعلي وكيلي، دبير ستاد ازدواج دانشجويي در اين مورد مي گويد:«وظيفه فرهنگي ما را مجاب مي كند دانشجويان را به ازدواج تشويق كنيم. تأمين وضعيت شغلي و يا مسكن دانشجويان به وزارتخانه هاي كار و مسكن ارتباط دارد. با وجود اين بحثهاي متعددي را در خصوص افزايش خوابگاههاي مطهري و احداث واحدهاي مسكوني ارزان قيمت مطرح كرده ايم. همچنين درباره مسأله سربازي دانشجويان متأهل طرحي را به ستاد فرماندهي كل قوا بر اين مبنا كه حداقل دانشجويان متأهل سه ماه تابستان دوران تحصيل خود را به عنوان سرباز وظيفه سپري كنند، ارائه كرده ايم و اميدواريم در اين زمينه مساعدت صورت گيرد. وي در ادامه مي گويد: با اين حال نمي توان ابتدا صبر كرد مسكن و اشتغال دانشجويان فراهم شود سپس به تبليغ ازدواج بپردازيم.»
محمد سه سال پيش در دانشگاه روانشناسي با الهام آشناشد. بعد از يكسال تصميم گرفتند قصد ازدواجشان را با خانواده ها مطرح كنند.در حالي كه هر دو از وضعيت اقتصادي و بيكاري نگران بودند. محمد دانشجو سال چهارم علوم تربيتي در اين مورد مي گويد:«پدر الهام وقتي از وضعيت و شرايط من ضمن اينكه سربازي نيز نرفته ام، مطلع شد، با اين وصلت مخالفت كرد با وجود اين هنوز ما قصد ازدواج داريم.» وي در ادامه مي گويد: «اكثر بچه ها با اين مشكل مواجه هستند اما بعضي ها بعد از ازدواج متوجه مسائل مي شوند و گاهي اوقات مثل ما، خانواده ها پيشدستي مي كنند.»
احمد بحريني، مسائل اقتصادي و مالي را عامل اصلي اختلافات و طلاقها در جامعه نمي داند بلكه معتقد است: «منشأ اصلي مشكلات زوجين ، فرهنگ و بينش و شيوه نگرش آنها به ازدواج و زندگي است. با اين حال مسؤولان بايد تدابيري و طرحهايي در جهت رفع مشكلات مسكن و شغل دانشجويان در طي دوران دانشجويي بينديشند.»
نظارت؛واجب و نسبي
در گذشته ازدواجها بطور معمول از مجراي خانواده صورت مي گرفت و عملاً نظر خانواده به نظر دختر و پسر ارجح بود. با ازدواج دانشجويي به نظر مي رسد ، خانواده نقش كمتري داشته باشد.
براساس تحقيقات ازدواجي كه با شناخت و حمايت و نظارت خانواده همراه باشد، قطعاً نسبت به ازدواجهاي گذرا و سطحي كه نظارت دقيقي را به دنبال ندارد، موفق تر است. هر چند ازدواجهاي زودگذر در مدت كوتاهي از فساد جلوگيري مي كند اما در صورتي كه به طلاق منجر شود مشكلات فراوان تري براي جامعه ايجاد خواهد كرد.
مؤسس طرح ازدواج دانشجويي، نظارت خانواده را نظارتي نسبي مي داند و معتقد است: نظارت و راهنمايي خانواده بايد با بلوغ و رشد شخصيت جوان همراه باشد. در غير اين صورت آزادي عمل زياد و يا محدوديت، شرايط بحراني را براي جوان ايجاد خواهد كرد.
خلأ جبران نشدني
سياووش، دانشجوي الكترونيك دانشگاه آزاد در خصوص تأثير فضاي دانشگاه در انتخاب همسر مي گويد:«سالهاي اوليه ورود به دانشگاه، فضا بسته بود به حدي كه حتي در مورد مسائل درسي و جزوات نمي توانستيم با همكلاسي هاي خود صحبت كنيم چه برسد در مورد زندگي اما اين اواخر محيط كمي بازتر شد، با اين حال بيشتر بچه ها ترجيح مي دهند ارتباط دوستي خود را به هر مبناي خارج از دانشگاه ادامه دهند.»
با توجه به اينكه محدوديت در هر جامعه خلأ ايجاد مي كند، محدوديت در محيطهاي دانشگاهي باعث مي شود دانشجو از محيط سالم و علمي دانشگاه خارج و متوسل به روابط پنهاني شود. بدين ترتيب در اكثر موارد اين جريان مشكلات عاطفي و روحي و رواني شديدي براي دانشجويان ايجاد خواهد كرد.
نادر سالارزاده محدوديتهاي محيط دانشگاهي را برگرفته از كل سيستم اجتماعي جامعه، تلقي مي كند و معتقد است با وجود محدوديتهاي حاكم برجامعه، دانشگاه بهترين محيط براي اين نوع آشنايي هاست كه منجر به ازدواج مي شود. در واقع محيط دانشگاهي فضا را باز كرده تا جوانان براساس نياز خود، با يكديگر آشنا شوند و روابط معقولي را به وجود آورند.
جشنهاي ازدواج دانشجويي
بعد از دو سال از مطرح شدن طرح ازدواج دانشجويي در سال۷۶ اولين گام براي برگزاري جشنهاي ازدواج دانشجويي در دانشگاه شهيد بهشتي با حضور ۱۵۰زوج برداشته شد. طبق نظر احمد بحريني در همان سال براساس ارزيابي انجام شده از اساتيد و دانشجويان، اين جريان مطلوب بوده است. به دنبال اين جريان سال۷۷ مراسم با حضور ۲۰۰ زوج و سال ۷۸ با ۱۰۰۰ زوج در دانشگاههاي مختلف كشور برگزار شد، بدين ترتيب در سالهاي ،۸۰ ۷۹ مراسم با ۱۴هزار زوج و امسال نيز طبق آمار با ۱۴هزار زوج برگزار خواهد شد.
احمد بحريني هدف برگزاري مراسم را افزايش امكان ازدواج دانشجويان از طريق برطرف كردن هزينه ها در قدم اول و همچنين فرهنگ سازي در جهت آسان سازي ازدواج اعلام مي كند.
محمدعلي توكلي معتقد است: اين مراسم از سويي منجر به تشويق دانشجويان به ازدواج و از سويي ديگر عامل مؤثري در كاهش هزينه هاي ازدواج جوانان دانشجو بوده است. در اين ميان وجود مراكز مشاوره در دانشگاهها كه وظيفه آموزش راهنمايي زوجين پيش و پس از ازدواج را دارند، تأثير بسزايي در كاهش مشكلات زوجين خواهند داشت.
دكتر كاظمي پور هدف جشنهاي ازدواج دانشجويي را در صورتي كه تحقق يابند مثبت ارزيابي مي كند و مي گويد: «من طرح تحقيقاتي را بر روي اين مسأله آغاز كرده ام كه در حال حاضر در ابتداي كار است. با اين حال به نظر من در جهت فرهنگ ساده زيستي مؤثر نبوده و براساس مطالعات ۱۰درصد دانشجويان به جهت شركت در اين مراسم تصميم به ازدواج مي گيرند زيرا حمايتهاي موجود منحصر به برگزاري جشن است، نه برطرف كردن مسائل و مشكلات بعد از ازدواج!»
|
