آغاز به كار جشنواره پويانمايي در ايران و با درك اين واقعيت كه سينماي انيميشن همواره در سايه سينماي زنده
قرار داشته و مطرح نشده ـ نمونه اش
تفاوت بازتاب دو رويداد جشنواره فيلم فجر و همين جشنواره پويانمايي ـ برآن شديم
تا گفت وگو با عبدالله عليمراد
يكي از فعالان اين عرصه، موانع و راهكارها را به طور كلي دريابيم.
بديهي است در اين گفت وگوها
نمي توان اين هدف را به شكلي گسترده جست وجو كرد، لذا ضروري است
ضمن معرفي سينماي انيميشن، دلايل عدم رشدش در ايران بررسي شود.
•••
| سينماي انيميشن به طور كلي به چه سينمايي گفته مي شود؟
* وقتي نقاشي يا عروسك يا هر شيء ديگري روي پرده سينما يا صفحه تلويزيون جان مي گيرد و به حركت در مي آيد سينماي انيميشن به وجودآمده است. انميشين يعني جان بخشيدن به هر چيز بي جان. البته اين جان بخشيدن به شيوه فيلمبرداري تك فريم انجام مي شود و نبايد با جان بخشيدن عروسكهاي تئاتر كه با نخ، دست يا ميله حركت مي كنند، اشتباه شود. سينماي انيميشن يك سينماي تخيلي و غيرواقعي است كه با دنياي زنده تفاوت دارد. اگرچه ممكن است يك فيلم انيميشن كاملاً واقع گرا فضاي واقعي را ترسيم كند يا يك شخصيت زنده در يك فيلم انيميشن حضور پيدا كند ولي عناصر تشكيل دهنده يك فيلم انيميشن ذاتاً تخيلي و غيرواقعي هستند.
| جايگاه فيلمهاي انيميشن در ميان توليدات ديگر سينمايي كجاست؟
* انيميشن در دنيا جايگاه خاص خودش را دارد. مطمئناً سينماي انيميشن درجهان، در طيف محدودتري نسبت به سينماي زنده قرار مي گيرد. هيچگاه نمي توان انيميشن را در كنار سينماي زنده، مورد ارزيابي قرار داد. سينماي انيميشن در دنيا در مجامع خاصي مورد ارزيابي قرار مي گيرد. انيميشن كاربردهاي مختلفي دارد؛ مثلاً گاهي انيميشن در خدمت داستان پردازي قرار مي گيرد، گاهي انيميشن در خدمت تبليغات قرار مي گيرد و گاه در خدمت آموزش. پس در مجموع مي توانيم بگوييم انيميشن در دنياي سينما و تلويزيون جايگاه والايي دارد.
| سبكهاي عمده سينماي انيميشن در دنيا كدامها هستند؟
* براي انيميشن قبل از اينكه بتوانيم سبك قايل شويم، بيشتر مي توانيم آنها را با تكنيك و روش ساختشان دسته بندي كنيم. اگر اشتباه نكنم سبكهايي كه در انيميشن از آنها ياد مي شود بيشتر به خاطر تكنيك و روش ساختشان است تا نوع تفكر در آنها. بنابراين صدها سبك مي توان براي انيميشن نام برد.
| آيا سينماي انيميشن فقط به توليدات و آثار در زمينه كودكان و نوجوانان محدود مي شود.
* همه تصور مي كنند كه انيميشن مختص كودك و نوجوان است. در حالي كه اين طور نيست. بيش از پنجاه درصد ساخته هاي انيميشن هيچ ربطي به سينماي كودك و نوجوان ندارد. مثلاً همانگونه كه گفتم ما انيميشن هاي تبليغاتي داريم يا فيلمهاي آموزشي، حتي ساخته هايي با سوژه هاي سياسي و اجتماعي. برخلاف آنچه تصور مي شود امروزه سينماي انيميشن به اين حوزه محدود نمي شود.
| چرا فيلهاي انيميشن ايراني در سينماها نمايش داده نمي شوند و آيا تلويزيون تنها رسانه متولي اين عرصه است؟
* توليد انيميشن احتياج به سه عامل مهم دارد: ۱ـ گروه متخصص و با تجربه اي كه قبلاً فيلمهاي كوتاه موفقي را در پرونده خود داشته باشند. در تمام دنيا شركتها يا كساني كه فيلم انيميشن بلند مي سازند يكباره دست به چنين كاري نزده اند. آنها معمولاً از توليد و ساخت فيلمهاي كوتاه شروع كرده اند. گروههاي كوچكي كه فيلمهاي كوتاه مي ساختند كم كم به گروههاي بزرگتري تبديل شدند و بعد اين توانايي را در خود احساس كردند كه مي توانند فيلم بلند بسازند. پس يك شبه نمي توان دست به توليد انيميشن سينمايي زد. ۲ـ تأمين هزينه هاي سنگين. انيميشن توليد گرانقيمتي است وتوليد آن احتياج به زمان دارد. سرمايه گذاران خصوصي يا دولتي بايد بتوانند از عهده مخارج سنگين فيلم بلند انيميشن بربيايند. ۳ـ فيلمنامه پرجاذبه. يك فيلم بلند انيميشن اگر داراي زيباترين تصاوير و زيباترين نقاشي ها و خوش ريتم ترين متحرك سازيها باشند، بعد از بيست دقيقه براي بيننده عادي و بي خاصيت مي شودو آنچه او را تا پايان روي صندلي نگه مي دارد جاذبه قصه است. پس اگر يك انيميشن بلند نتواند مخاطبش را تا آخر شاد و خرسند نگهدارد، حتي با تكنيك بالا محكوم به شكست است. ولي در يك فيلم كوتاه انيميشن چنين نيست. يك فيلم كوتاه انيميشن اگر فاقد يك قصه خوب باشد نيز مي تواند مخاطبش را با ارائه صحنه هاي دل انگيز تا پايان فيلم جذب كند و فيلم موفقي باشد.
با در نظر گرفتن مشكلات توليد فيلم بلند انيميشن مسلم مي شود كه توليد انيميشن كوتاه بسيار عملي تر است و به همين دليل اكثر توليدات انيميشن جزو فيلمهاي كوتاه مدت هستند. حال اگر بخواهيم فيلمهاي كوتاه را در سينما اكران كنيم بايد مجموعه اي از آنها رادر كنار هم قرار دهيم تا به زمان لازم براي اكران سينمايي برسد. چنين تجربه اي را در امور سينمايي، كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان انجام داده است. ولي موفق از آب درنمي آيد معمولاً. زيراتجربه نشان داده كه سينماروها فيلمهاي تكه تكه را نمي پسندند و ترجيح مي دهند در طول يك سئانس در يك فضا باقي بمانند و يك قصه را پيگيري كنند. پس تنها مكان براي ارائه فيلمهاي كوتاه تلويزيون است. البته مكانهايي مثل كتابخانه ها، مدارس و فرهنگسراها نيز مي توانند مكاني براي ارائه فيلمهاي كوتاه باشند.
| وضعيت كنوني سينماي انيميشن در ايران چگونه است؟
* اگر وضعيت كيفيت انيميشن ايران رابا كل دنيا مقايسه كنيم، ما در جايگاه خوبي قرار مي گيريم. اما اگر بخواهيم با كشورهايي كه سابقه صدساله در توليد انيميشن دارند مقايسه شويم آن وقت حناي ما در مقابل آنها رنگي ندارد. ولي همان طور كه اشاره شد در كل دنيا ما جايگاه خوبي داريم. به عنوان مثال در آسيا بعد از ژاپن و چين، ايران قرار مي گيرد؛ اگرچه اين روزها هندوستان توجه بسيار زيادي به سينماي انيميشن معطوف داشته و با سرعت در حال بالا بردن كيفيت توليد انيميشن هاي خود است. يا در قاره آفريقا انيميشن مصر قابل توجه است كه در مقابل ايران در مقامي پايين تر قرار مي گيرد. به هر حال در مجموع سينماي انيميشن در ايران داراي وضعيت خوبي است و به سوي بهتر شدن گرايش دارد.
| با توجه به اينكه در حال حاضر فيلمهاي انيميشن در جهان سودآورند و فيلمهاي پرفروشي در اين عرصه ساخته مي شوند، فكر مي كنيدآيا عدم نمايش اينگونه آثار در ايران، مانعي جدي در راه رشد اين سينما نيست؟
* اگر وضعيت توليد و عرضه فيلمهاي انيميشن سينمايي را بررسي كنيم، درمي يابيم كه چرا فيلمهاي آنها به فروش بالايي مي رسند. به عنوان مثال كمپاني «ديسني » كه در اين زمينه بسيار موفق عمل كرده است و دهها فيلم بلند انيميشن پرفروش داشته را در نظر بگيريم. وضعيت توليد در اين كمپاني بدين صورت است كه پيران و كاركشتگاني كه سالها تجربه در توليد فيلم بلند دارند و فرمولهاي جذب مخاطب و ايجاد كشش در فيلم را يافته اند به عنوان تهيه كننده، فيلمنامه هاي مناسب را انتخاب مي كنند. بعد با پشتيباني سرمايه هاي كلان صدها هنرمند چيره دست را كه هر كدام به تنهايي مي توانند خالق اثري باشند به خدمت مي گيرند. حاصل كار آنها را در يك كاسه جمع مي كنندو محصول به دست آمده به شكل يك شاهكار درمي آيد كه هيچ سازنده اي و هيچ تهيه كننده اي توان رقابت با چنين توليدي را ندارد. از همه اينها گذشته فيلم داراي زبان انگليسي است و فرهنگ آن را انگليسي زبانها مي فهمند. اين آثار ابتدادر آمريكا اكران مي شوند؛ كشوري كه دويست ميليون جمعيت سينماروي حرفه اي و مرفه دارد. سپس به كشورهايي كه زبان و فرهنگ آنها انگليسي است، مثل كانادا و استراليا مي روند. بعد در اروپا اكران مي شوند و معمولاً فروش خوبي را به دست مي آورند و دست آخر ترجمه شده و به ساير نقاط دنيا عرضه مي شوند. پس ملاحظه مي فرماييد كه ما مشكل بتوانيم فيلمي بسازيم كه مثل آنها به فروشهاي بالايي در جهان برسد.
| فيلمها و فيلمسازان مورد علاقه شما در اين عرصه كدامها هستند؟
* از خيلي قديم كه شروع كنيم مي توانم از دو فيلم «دست» ساخته يري ترينكا و «الهام » ساخته كار زمان ـ هر دو محصول كشور چك ـ نام ببرم. اگر كمي جلوتر بياييم فيلمهايي نظير «رودخانه بزرگ» ساخته فردريك بك از كشور كانادا ، «جست وجو» ساخته مونتكمري از كشور آلمان و «شلوار اشتباهي » ساخته نيك پارك از كشور انگلستان قابل اشاره اند.

سعيد قطبي زاده

برپايي نمايشگاه «تجلي هنر ايران» در گالري مشهور «پروگرس» شهر بلگراد با استقبال كم نظير بازديدكنندگان روبرو شد.
به گزارش رسيده از سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، اين نمايشگاه كه دوم اسفندماه جاري با حضور جمع كثيري از شخصيت هاي برجسته هنري، فرهنگي، علمي و سياسي به ويژه مسؤولان موزه هاي صربستان و شماري از دانشجويان علاقه مند به هنر ايراني افتتاح شد، تا دهم اسفندماه جاري ادامه دارد.
«ليديا كركيچ» نايب رئيس گالري پروگرس، گفت: اين گالري افتخار دارد ميزبان نمايشگاه آثار هنرمندان سرزمين باستاني ايران باشد، سرزميني كه داراي تمدن و فرهنگ كهن با قدمت چندهزار ساله است.
در اين نمايشگاه آثار مختلف هنري ايران از جمله فرش و گليم نقاشي هاي معرق، خطاطي، مينياتور، صنايع دستي، كتابهاي هنري و انتشارات رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در بلگراد به زبان صربي، در معرض ديد علاقه مندان قرارگرفته است.

مراسم بزرگداشت «خسرو سينايي» با عنوان «بزرگداشت يك همت» صبح ديروز در تالار مهرشهر آبادان برگزارشد.
به گزارش رسيده از جشنواره آبادان بزرگداشت يك همت كه يكي از بخش هاي اصلي چهارمين جشنواره سينماي «اجتماعي» بود به ستايش از كوشش هاي ارزشمند هنرمند مطرح سينماي ايران «خسرو سينايي» مي پرداخت. در اين همايش زاون قوكاسيان ( مجري برنامه )، محمد تهامي نژاد (محقق و مستندساز)، احمد طالبي نژاد (منتقد سينما و نويسنده) وعليرضا كاوه (پژوهشگر و منتقد) به ايراد سخنراني پرداختند و در پايان، خسرو سينايي (كارگردان) در جلسه پرسش و پاسخ حضور يافته و به سؤالات دانشجويان و هنرجويان استان و ميهمانان حاضر در همايش پاسخ داد.

| تالار وحدت ـ «يوسف و زليخا» به كارگرداني پري صابري، ساعت اجرا ،۱۸‎/۳۰ خيابان حافظ، خيابان استاد شهريار، تلفن۶۷۰۵۱۰۱:
| تالار سنگلج ـ «قوزي» به كارگرداني سيامك بايگاني، ساعت اجرا ،۱۸‎/۳۰ پارك شهر، خيابان بهشت، تلفن: ۵۶۲۵۲۶۴
| تالار هنر ـ «ستاره كوچك تو» به كارگرداني رضا عبدالعلي زاده، ساعت اجرا ،۱۸‎/۳۰ ضلع جنوبي استاديوم شهيد شيرودي، تلفن: ۸۳۰۶۶۴۰
| تالار مولوي ـ «شب بخير مادر» به كارگرداني محمدولي سعيدي، ساعت اجرا ،۱۸ خيابان ۱۶آذر، تلفن: ۶۴۱۹۸۵۰

• گاهي اوقات در «فراقت» برخي، «فراغت» دلپسندي حاصل مي شود

ابي فيجو، انيماتور ۴۷ ساله پرتغالي، اين روزها مشغول داوري آثار بخش بين الملل در سومين جشنواره پويانمايي تهران است. او كه نزديك به دو دهه از آغاز فعاليت جدي اش در حوزه انيميشن مي گذرد تاكنون جوايز معتبري را به خود اختصاص داده است. گفت وگوي كوتاه ما را با وي مي خوانيد.
\ آقاي فيجو باوجود آن كه مدت زيادي از حضورتان در ايران نمي گذرد، جشنواره پويانمايي تهران و بطور كلي برگزاري جشنواره هاي انيميشن را چگونه ارزيابي مي كنيد؟
* جشنواره ها فارغ از آن كه مجال و مكاني براي نمايش فيلم ها باشند، جايي هستند براي حضور مردم و بخصوص انيماتورها يا كساني كه از اين راه فعاليت مي كنند. مهم است كه آنها بدانند در فاصله دو جشنواره، جهان انيميشن به چه سويي رفته و چه تكنيك هاي جديدي متولد شده اند. چون يك جشنواره، مثل يك بازارملي نيست بلكه عملكرد آن بسيار شبيه به يك بازار ياويترين بين المللي براي تماشاي تحولات انيميشن در سطح جهان است. در واقع اين موقعيت، پنجره اي روبه جهان براي اطلاع رساني و آموزش عموم است. من در وهله نخست ازعملكرد نهادها و سازمانهايي كه در ايران با امكانات خود، كاري چنين بزرگ انجام مي دهند بسيار متعجب شدم. اين كار بزرگي است كه در تاريخ ثبت مي شود و نشان مي دهد كه ايران بيش از بسياري كشورهاي اروپا به اين مقوله اهميت مي دهد. نكته ديگر غافلگيركننده برايم اين بود كه فهميدم طي ۱۸ ماه گذشته ۲۵۰ فيلم انيميشن در ايران توليد شده كه اين يك ركورد است.
\ چرا خاستگاه انيميشن هاي هنري و آوانگارد، همواره كشورهاي حوزه بلوك شرق در اروپا بوده اند و هرچه به سوي غرب مي رويم، بار سرگرم كنندگي آنها بيشتر مي شود؟
* كشورهاي كمونيستي سابق، استوديوهاي دولتي داشتند و اين موضوع حمايت عظيمي از انيميشن به شمار مي رفت. هر چند كه در كنار آن سانسور هم وجود داشت، اما اين وضعيت موجب مي شد استوديوها دغدغه بازگشت سرمايه نداشته باشند و به همين خاطر شاهكارهاي زيادي خلق كنند. اما در غرب، سينماي انيميشن بازار مناسبي نداشت و به همين دليل آنها مجبور شدند به كارهاي تجاري روي آورند. در واقع از دهه ۸۰ و ۹۰ بود كه با حمايت هايي از سوي BBC و كانال ۴ انگليس، ديگر كشورهاي اروپايي به انيميشن هاي هنري روي آوردند. حالا برعكس سالهاي قبل در اروپا و آمريكا آثار كوتاه تجربي و نوآورانه بسياري ساخته مي شود اما كشورهاي اروپاي شرقي هر روز مشكلات بيشتري دارند. امروزه هرچه بيشتر از هنر ناب حمايت شود، نتيجه بهتري به دست مي آيد و اين سياستي است كه امروزه در كل جهان پيگيري مي شود.
\ چگونه مي توان اين ذهنيت غلط كه انيميشن ويژه كودكان است، را تغيير داد؟
* تنها با برگزاري جشنواره ها مي توان آثار انيميشن ويژه بزرگسالان را به نمايش گذاشت. اما اگر اين آثار ديده نشوند بالطبع عده زيادي نخواهند فهميد كه چنين انيميشن هايي هم وجود دارند. كار جشنواره ها همين است و جشنواره پويانمايي تهران هم اين مسير را طي مي كند.