Iran Newspaper

«اگر خانه همسايه آتش بگيرد، شما بايد از سرايت آن جلوگيري كنيد.»
اين جمله را «عبدالله گل» نخست وزير تركيه و «رجب طيب اردوغان» رهبر حزب عدالت و توسعه براي توجيه رايزني هايشان با آمريكا بر سر نحوه همكاري در جنگ عراق تكراركردند.
شايد كساني كه دراين مدت مذاكرات تركيه و آمريكا را دنبال مي كردند، حدس مي زدند كه سرانجام ترك ها «بله» را به واشنگتن خواهندگفت، اما مقامات ترك ترجيح دادند اين جواب را نه در رتبه نخست، بلكه پس از چندبار پرسش كاخ سفيد اعلام كنند. با نگاهي به روابط واشنگتن و آنكارا پس از اعلام نتايج انتخابات پارلماني تركيه بويژه برقراري ارتباط نزديك ميان سران حزب پيروز در انتخابات با كاخ سفيد درك اين موضوع آسانترمي شود. ديدار بوش و اردوغان سرآغاز و شايد هم پايان مذاكرات بود، چرا كه به نظرمي رسد بسياري از توافقات درهمان زمان صورت گرفته بود. اگرچه اردوغان همواره از بازگويي نتايج آن ديدار سرباززد و تنها به اين جمله «من فقط براي آشنايي بيشتر با جورج بوش و به دعوت خود او به آمريكا رفتم»، بسنده كرد. اما بسياري معتقدند كه حداقل، آنكارا و واشنگتن مواضع و خواسته هاي خود را درقبال يكديگر درآن ديدار عنوان كرده اند. حتي خبرنگار مجله «استاندارد» چاپ آمريكا درباره مذاكرات پشت پرده در كاخ سفيد مطلبي را كه به طور اتفاقي به دست آورده بود، دراين مجله چاپ كرد كه شايد تأييدي بر فرضيات طرح شده، باشد.
در روز ديدار مقامات آمريكايي و هيأت ترك درهتل هيلتون، نوشته اي روي ميز غذا توجه اين خبرنگار را جلب كرد و او نيز از اين نوشته به سرعت يادداشت برداشت. طبق اين نوشته، تمام مراحل مذاكرات و حتي زمان آغاز مدرنيزه كردن بازرسي از پيش تعيين و به اردوغان ارائه شده بود. پس دليل اين پا و آن پا كردن مقام هاي تركيه در پاسخ دادن به درخواستهاي آمريكا چه بود؟ برخي معتقدند آنكارا و واشنگتن برروي مبلغ پيشنهادي واشنگتن براي ضمانت جبران زيانهايي كه آنكارا درطول جنگ متقبل خواهدشد، توافق نداشتند. از ديگرسو، اردوغان بر ضرورت امضاي توافقنامه كتبي نيز پافشاري مي كرد، يعني آنچه كه بوش چندان تمايلي به پذيرشش نداشت.
اما به نظرمي رسد مسأله تنها اين نبود. همانطور كه مقامات تركيه نيز بارها به اين موضوع تأكيدداشته اند. مسأله فقط ميزان دلارها نيست. درهرحال، واقعيت اين است كه تركها درپي يافتن نقشي تازه درمنطقه هستند؛ نقشي كه سالها برآن سرمايه گذاري كرده اند. نفوذ به شمال عراق و به كنترل درآوردن آن ناحيه از آرزوها و آمال ديرينه تركيه است و شايد يكي از دلايل اختلاف تركها و آمريكا نيز برسرمواضع آنكارا در اين منطقه بود، چرا كه آمريكايي ها مدتهاست درشمال عراق سرمايه گذاري و حتي كردهاي اين منطقه را با پيشرفته ترين تجهيزات مسلح كرده اند. به همين دليل، تركيه نيز از پا ننشسته و از آغاز بحران عراق همواره خواهان ايفاي نقشي جدي درشمال عراق و حتي فراتر از آن در عراق پس از صدام بوده است. استراتژي تركيه دراجراي اين خواسته نيز جالب توجه است. درقدم اول، سربازان تركيه به بهانه ممانعت از بروز شرايط تهديدآميز درشمال عراق عليه تركيه و سپس به عنوان كمك به آوارگان و پناهندگان كرد به تركيه درزمان جنگ احتمالي، راهي اين منطقه شدند. درهمان زمان، مقامات تركيه نيز بارها به عدم مداخله آنكارا درجنگ عراق تأكيدمي كردند، اما بسياري مي دانستند كه اين نيز تنها بلوفي سياسي براي بهبود جايگاه اين كشور درميان كشورهاي منطقه به خصوص كشورهاي عربي است.
حتي ديدارهاي صلح جويانه عبدالله گل نيز تنها به همين منظور انجام گرفت. درهمين ارتباط، همانطور كه پيش بيني مي شد، اجلاس استانبول و رايزني هاي تركيه با كشورهاي منطقه دستاورد ديپلماتيك چنداني براي آنكارا نداشت و پس از آن نيز عبدالله گل با وقوف به اين نكته كه ائتلاف منطقه اي عليه آمريكا صورت نخواهدگرفت، اعلام كرد كه تركيه به ناچار بايد منافع خود را درنظربگيرد و شرايط همكاري با آمريكا را بررسي كند. «ما بي تقصيريم» بهترين دليل گل براي آغاز جدي و آشكار رايزني ها با كاخ سفيدبود، درحالي كه به نظرمي رسد تمام اين مراحل از پيش تعيين شده و اجرايش قطعي بود.
البته همانطور كه گفته شد، تركيه براي اجراي خواسته هاي آمريكا نيز گام به گام حركت كرد و اولين گام در اين راه نيز ورود سربازان آمريكايي براي مدرنيزه كردن فرودگاهها، پايگاهها و بنادر تركيه بود. حتي درآن زمان نيز مقامات تركيه به ظاهر بر موضع صلح جويانه شان پافشاري و اعلام كردند كه ورود اين گروه تنها براي مدرنيزه كردن پايگاههاي هوايي كشور است، نه يك مجوز براي استفاده آمريكا جهت جنگ!
اما بعد از آن، مذاكرات بين دوكشور شدت گرفت و سرانجام نيز لايحه ورود سربازان آمريكايي و استقرار آنها درتركيه به منظور ورود خاك عراق به تصويب هيأت دولت رسيد و اين نقطه پايان مذاكرات بود.
اكنون تركيه درحال آماده سازي ارتشي است كه مي توان گفت پس از عمليات قبرس بزرگترين ارتش تركيه به شمارخواهدرفت. اما واقعيت اين است كه نقش تركيه، نه امروز، بلكه زماني كه پيمان تركيه ـ اسرائيل شكل گرفت، تعيين شده بود. تمام اين آمادگيها درراستاي علمي كردن اهداف تشكيل اين هلال درمنطقه و نفوذ بيشتر اسرائيل درخاورميانه است وگرنه نه ديدگاه و تصميمات حزب عدالت و توسعه و نه حتي بحرانهاي جديد منطقه تعيين كننده نقش تركيه درجنگ عراق نبوده و نيست. دراين ميان، دولت كنوني تركيه اكنون تنها سعي دارد با همكاري بيشتر دراين عمليات، سهم بيشتري را به دست آورد و موقعيتش را درمنطقه مستحكم تر كند.
به اعتقاد برخي كارشناسان، آنكارا كه طي چندسال اخير به ظاهر از مواضع هلال اسرائيل ـ تركيه دورشده بود، حال با سرعت هرچه بيشتر به اين دوران بازمي گردد. واقعيت اين است كه تركيه هرگز به زور وارد جنگ نمي شود و حتي تلاش براي دستيابي به صلح، پوششي بر اهداف تاريخي تركها و مهمتر از آن اسرائيل و آمريكا درمنطقه است. موضوعي كه تنها به شمال عراق و شهرهاي «كركوك» و «موصل» ختم نخواهدشد.
دراين ارتباط، بايد توجه داشت كه بعد از چندسال، تركها ازمدعيان منطقه قفقاز نيز خواهندبود، بويژه كه اين نقش نيز سالها پيش توسط اسرائيل درنظرگرفته شده بود. تا برخي كشورها مانند ايران و سوريه در محاصره هرچه بيشتر قرارگيرند.