شوراها يكي از مظاهر مهم دموكراسي در كشور ماست و نقش حضور مردم كه انقلاب اسلامي به واسطه حضور يكپارچه آنان به ثمر رسيد در اداره امور جامعه و كشور يك نقش بارز و پذيرفته شده در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران است.
اصل ششم قانون اساسي اداره كشور جمهوري اسلامي ايران را متكي به آراي عمومي مي داند كه از راه انتخابات يا همه پرسي معين گشته است. و نيز در اصل هفتم طبق دستور قرآن كريم (۱) شوراها را از اركان تصميم گيري و اداره كشور مي داند.
بديهي است نظامهاي حكومتي براي گريز از خطر استبداد هرچه بيشتر بايد به مشاركت مردم در عرصه هاي مختلف اداره امور كشور تن در دهند، و به طور كلي مي توان گفت هرچه حضور مردم در عرصه اداره كشور گسترده تر باشد امكان پشتيباني از حكومت بالاتر و به همان اندازه از آسيب پذيري حكومت كاسته مي شود.
شوراها در قانون اساسي جمهوري اسلامي نمادي از مردم سالاري ديني هستند هم به دليل نقش فعالي كه نخبگان جامعه در رده هاي مختلف مي توانند در اصلاح امور ايفا كنند و هم به دليل جايگاه واعتبار شرعي وجاهت شورا در مباني اعتقادي اسلام، كه مشورت را به عنوان يك عامل جلوگيري از انحراف و استبداد معرفي مي نمايد.
بررسي جايگاه قانوني شوراها:
گفته شد به استناد اصل ششم قانون اساسي، امور كشور بايد به اتكاي آراي عمومي اداره شود. واصل هفتم قانون اساسي كار مؤمنان را برخاسته از شور و مشورت مي داند (۲) و شوراها را از اركان تصميم گيري معرفي مي كند و در همين اصل نحوه تشكيل و حدود اختيارات و وظايف شوراها را موكول به قوانين بعدي مي نمايد.
اصولي چند از قانون اساسي شايد به دليل اعتبار و اهميت اين امر، به موضوع شوراها اختصاص يافته است به طوريكه اصول يكصد تا يكصدوشش قانون اساسي يكبار ديگر در فصل هفتم، به عنوان يك فصل مستقل جايگاه و اهميت شوراها را مورد توجه خاص قرارداده است.
وظايف و حدود اختيارات شوراها:
آنچه از فصل هفتم قانون اساسي به صراحت استنباط مي شود، اين است كه شوراها براي پيشبرد سريع برنامه هاي اجتماعي، اقتصادي، عمراني، بهداشتي و فرهنگي و آموزشي و ساير امور رفاهي از طريق همكاري مردم با توجه به مقتضيات محلي، اداره امور روستا، بخش، شهر ، شهرستان و استان را به عهده مي گيرند. (۳) و براي تحقق اين وظايف شرايطي را براي انتخاب شوندگان قائل مي شود كه آن را موكول به قوانين بعدي مي نمايد.
آخرين اصلاحات انجام شده در قانون شوراها، شرايط انتخاب شوندگان را به شرح زير پيش بيني كرده است اما به نظر مي رسد براي تحقق اين وظايف سنگين هر چند كه شرايط مذكور لازم است اما كافي نخواهد بود. (۴)
بديهي است براي اظهارنظر، برنامه ريزي و تصميم گيري در مهمترين امور جامعه بايد شرايط ويژه اي براي حضور نخبگان از اقشار مختلف فراهم آيد تا بتوان تصميمات شورا را به عنوان منطقي ترين روشهاي اعمال اراده مردم تلقي كرد اما اكتفا به شرايط بسيار ابتدايي در انتخاب اعضاي شوراها به ميزان قابل توجهي از كارآمدي نقش شوراها كاسته است.
ممكن است گفته شود، اعضاي شوراها بطور طبيعي نمي توانند تمام تخصصهاي لازم راداشته باشند و بايد بتوانند از نظرات صائب كارشناسان در بخشهاي مختلف بهره گيري نمايند. و اين فرض كاملاً درستي است اما بايد حداقل ها را در وقوف به اهميت تخصص در كارها و يافتن چنين ديدگاهي در اعضاي شوراها بتوان يافت. افرادي كه كارشناس و متخصص ولو در يك رشته خاص باشند به لزوم مراجعه به متخصص بطور عملي اعتقاد خواهند داشت و سرنوشت يك شهر يا روستا براي ۴ سال وجه المصالحه منافع گروهي خاص قرار نخواهد گرفت. (۵)
ارتقاي جايگاه تصميم گيري شوراها:
اصل يكصدو يكم قانون اساسي براي ارتقاء جايگاه تصميم گيري شوراها و به منظور جلوگيري از تبعيض وجلب همكاري در تهيه برنامه هاي عمراني ور فاهي استانها و نظارت بر اجراي هماهنگ آنها، به تشكيل شوراي عالي استانها فرمان مي دهد و در اصل يكصدو دوم اين شورا را محق به ارائه طرح هايي بطور مستقيم يا از طريق دولت به مجلس شوراي اسلامي مي نمايد. و نيز مجلس را مكلف به بررسي اين طرحها مي داند.
در اين اصول اختياراتي مشابه دولت و نمايندگان مجلس به شوراي عالي استانها كه منتخب شوراهاي استانها هستند داده مي شود كه مؤثرترين ابزار در جهت انتقال خواستها نتايج و تصميم گيريهاي شوراي رده پاييني است كه مستقيماً با مشكلات مردم در گير و در تماس مستقيم هستند.
لزوم تبعيت مسؤولين حكومتي از تصميمات شوراها:
اصل يكصدوسوم در قانون اساسي همه مسؤولين حكومتي را كه از طرف دولت تعيين مي شوند (در حدود اختيارات شوراها كه اختيارات گسترده و قابل توجهي است) ملزم به رعايت تصميمات شوراها مي داند و اين امر مي تواند در صورت دارا بودن بنيه تخصصي لازم در شوراها وتصميم گيريهاي صحيح و سنجيده حتي اركان حكومت را تحت تأثير قرار داده و در جهت اصلاح كار آنها نيز مؤثر افتد و نيز اعمال سليقه هاي فردي متوليان در مناطق مختلف را محدود سازد.
نقش شوراها در پيشبرد اهداف صنفي:
اصل يكصدو چهارم قانون اساسي دامنه حضور وتأثيرگذاري شوراها را حتي به واحدهاي توليدي صنعتي و كشاورزي، آموزشي نيز تسري مي دهد كه اين امر مي تواند به جلوگيري از بروز خودكامگي وتصميم گيريهاي فردي نيز بينجامد، هر چند كه در عمل به واسطه عدم تجربه وفقدان روحيه كارهاي جمعي وتفوق فردگرايي ممكن است مديران و شوراهاي صنفي موقعيت هاي قابل ملاحظه اي به دست نياورند. در حال حاضر بسياري از نگرانيها در اين بخش ناشي از دخالت شوراها در امور مديريتي است كه اين امر منحصر به واحدهاي صنفي و كارخانجات نيست ومتأسفانه شوراهاي شهر در دوره اخير نتيجه تلخ مداخله در امور اجرايي شهرداريها را نيز شاهد بوده اند كه اميد است با ارتقاي سطح آگاهيها تدريجاً كارها شكل منظم تر به خود بگيرند. تفكيك امر نظارت از اجرا موضوع مهمي است كه شوراها بايد به دقت بر آن مراقبت نمايند تا راه هرگونه سوءاستفاده احتمالي بسته شود.
روح قانون شوراها ناظر بر برنامه ريزي و تصميم سازي است و لذا طبيعي است مجريان بايد در چهارچوب تصميمات شوراها حركت كنند و شوراها نيز از مداخله در امور اجرايي پرهيز نمايند. مشروعيت شوراها در قانون اساسي به واسطه آموزه هاي ديني و اعتقادي و روح حاكم بر قانون اساسي است كه اولاً: اقدامات وتلاشهاي شوراها حسب تصريح اصل يكصدو پنجم نمي توان مخالف موازين اسلام و قوانين كشور باشد. ثانياً: هر اقدامي كه به وحدت ملي در تماميت ارضي لطمه بزند، مطرود است.
و لذا علي رغم اختيارات گسترده شوراها، هيچ اقدامي از سوي شوراها نمي تواند ناقض حاكميت و وحدت ملي و تماميت ارضي باشد كه در اين خصوص مكانيزمهاي حساب شده و سنجيده اي را در قوانين عادي بايد وضع كرد تا اختيارات پردامنه شوراها به مرور بر اثر استفاده هاي نسنجيده حاكميت را در معرض چالش هاي پرهزينه قرار ندهد.
امكان انحلال شوراها، مهمترين شيوه در جلوگيري از انحراف آنها:
از آنجا كه شوراها به عنوان مظهر تبلور اراده مردم شناخته شده اند احترام آنها به عنوان يكي ازمهمترين اركان تصميم گيري كشور ضروري است و مقامات و مسؤولان حكومتي به آساني قادر به انحلال شوراها نخواهند بود اما اگر از وظايف قانوني شوراها انحرافي پيش بيايد كه انحلال شوراها ضرورت يابد آن نيز بايد براساس قوانين انجام گيرد و خواست و اراده و سليقه مسؤولان حكومتي نمي تواند منجر به انحلال شورا يا جلوگيري از انحلال آن گردد.
البته پرواضح است در قبال چنين موضوع حساسي، كه از يك طرف به رأي و اراده مردم و لزوم احترام به خواست آنان واز طرف ديگر به مصالح عمومي جامعه و موجوديت نظام مرتبط است، مكانيزم دقيق و كاملاً حساب شده اي بايد طراحي شود و به گونه اي شفاف با موضوع انحلال شوراها برخورد شود.
در اولين دوره تجربه عمومي شوراها متأسفانه برخي از شوراها در شهرهاي بزرگ در معرض تاخت و تاز گروههاي سياسي قرار گرفته و تجربه اي موفق از عملكرد شوراها در افكار عمومي ارائه نشد. اما قوانين موجود نيز در اين زمينه ناكارآمد و از ابهامات فراواني برخوردار بود و همان مقداري هم كه قوانين دست مسؤولان حكومتي را براي جلوگيري از انحرافات و ضايع شدن امكانات و فرصتها باز گذاشته به دلايل سياسي مورد توجه قرار نگرفت و علي رغم تخلفات آشكار برخي شوراها، هيأت حل اختلاف مركزي در يك تسامح آشكارتري، بقاي غيرمؤثر شوراها را بر انحلال قانوني آنها ترجيح داد كه همين امر نه تنها به تقويت شوراها منجر نشد بلكه اعتبار واهميت آنها در افكار عمومي به نحو بارزي كاهش داد. (۶)
عدم رعايت قانون و افتادن در دام افراط و تفريط يا به بهانه حمايت از شوراها و يا مجريان هر دو به يك اندازه زيانبار بوده است. بطور قطع اگر يك يا چندشورا به دليل ارتكاب تخلفات از سوي مرجع قانوني منحل مي گرديد امكان تركتازي براي ساير شوراهاي متخلف فراهم نمي شد و اولين تجربه اجرايي شوراها در كشور موفق تر جلوه مي كرد. (۷)
لذا تأثير عملكرد عده قليلي از شوراها وناهماهنگي ها و منازعات آنها در سطح كشور به حدي گسترده شد كه در دوره جديد شاهد حضور چشمگير كانديداهاي صاحب نام در عرصه رقابت نيستيم و اميدواريم كه در صحنه رأي گيري چنين كم رونقي استمرار نيابد. شايد بتوان عملكرد ناموفق برخي از شوراها در كلان شهرها نظير تهران و كرج كه گستره خبري وسيعي نيز در كشور به خود اختصاص داده يكي از دلايل مهم انزواي سياسي موجود برشمرد و بي رغبتي بسياري از صاحب نظران را در عدم حضور فعال توجيه كرد. روحيه شورا گريزي و شوراستيزي در مسؤولان را نيز در ارتباط با اين موضوعات بايد موردتوجه قرار داد.
ادامه در صفحه ۹ فردا
پانوشتها در روزنامه موجود است

گروه سياسي: نهمين اجلاس رسمي مجلس خبرگان رهبري ۱۱اسفند ماه جاري در مجتمع امام خميني (ره) شهر تهران برگزارمي شود. دبيرخانه اين مجلس از نمايندگان سومين دوره مجلس خبرگان رهبري خواست تا در اين نشست كه از ساعت ۸‎/۳۰يكشنبه و به مدت دو روز در حسينيه الزهرا اين مجتمع برپا خواهدشد، حضور يابند.

گروه سياسي: سيدمحمد خاتمي رئيس جمهوري اسلامي ايران روزگذشته در حاشيه سيزدهمين نشست سران جنبش غيرمتعهدها در كوالالامپور با نخست وزير مالزي، رئيس دولت افغانستان، معاون رئيس جمهوري سوريه، نخست وزير لبنان،رئيس جمهوري الجزاير ورئيس جمهوري كوبا ديدار و گفت وگو كرد.
به گزارش ايرناسيدمحمد خاتمي در ديدار با ماهاتير محمد نخست وزير مالزي، ابراز اميدواري كرد كه رياست مالزي بر جنبش غيرمتعهدها و سازمان كنفرانس اسلامي در سال آينده، موجب تحرك بيشتر اين سازمانها در عرصه جهاني شود. وي با اشاره به سياستهاي نادرست آمريكا كه موجب تقويت افراطي گري و تضعيف جريانهاي معتدل و منطقي در درون دنياي اسلامي مي شود، گفت: امروز فضاي ترور، جنگ و خشونت خطري است كه بشريت را تهديد مي كند. رئيس جمهوري و حامد كرزاي رئيس دولت انتقالي افغانستان روز سه شنبه در كوالالامپور پايتخت مالزي درباره روند بازسازي و اصلاحات در ساختار سياسي ـ اجتماعي افغانستان گفت وگو كردند. خاتمي و كرزاي همچنين درباره مهمترين مسائل منطقه اي و بين المللي به ويژه درباره مسأله عراق تبادل نظر كردند. سيدمحمد خاتمي در ديدار عبدالحليم خدام معاون رئيس جمهوري سوريه، از به حاشيه رانده شدن مسأله فلسطين تحت تأثير بحران عراق، اظهارتأسف كرد. رفيق حريري نخست وزير لبنان نيز شامگاه سه شنبه با حضور در محل اقامت سيدمحمد خاتمي در كوالالامپور، با وي ديدار و گفت وگو كرد. در اين ديدار طرفين درخصوص توسعه و تعميق روابط دوجانبه، بحران عراق و مسائل مهم منطقه اي بحث و تبادل نظر كردند. همچنين عبدالعزيز بوتفليقه رئيس جمهوري الجزاير با حضور در محل اقامت رئيس جمهوري اسلامي ايران، با وي درباره مسائل مختلف تبادل نظر كرد. خاتمي در اين ديدار با اشاره به مخالفتهاي جهاني با حمله نظامي آمريكا عليه عراق، گفت: بحران عراق بايد زيرنظر سازمان ملل متحد حل شود. طرفين در اين ديدار از اوضاع منطقه ابراز نگراني كردند.

گروه سياسي: رئيس مجلس شوراي اسلامي عصر سه شنبه با حضور در ستاد انتخابات وزارت كشور از نزديك در جريان چگونگي فعاليت ستاد انتخابات قرارگرفت. مهدي كروبي را در اين بازديد سيدعبدالواحد موسوي لاري وزير كشور و چندتن از معاونين اين وزارتخانه همراهي كردند. رئيس مجلس شوراي اسلامي همچنين در گفت و گو با خبرنگاران برحضور گسترده مردم در دومين انتخابات شوراهاي اسلامي شهر و روستا تأكيد كرد.

گروه سياسي: سيدعلي اكبر موسوي (خوئيني) دبيركل سازمان دانش آموختگان ايران (ادوار تحكيم وحدت) ديروز با اشاره به شرايط حساس داخلي و منطقه اي و تقارن اين شرايط با انتخابات شوراها گفت: اين انتخابات مي تواند نقشي سرنوشت ساز درآينده روند اصلاحات داشته باشد. به گزارش خبرنگار سياسي «ايران» وي در يك كنفرانس مطبوعاتي ،ضمن انتقاد شديد از شخصيت ها، احزاب و دستگاههايي كه در جهت سردكردن فضاي انتخاباتي حركت مي كنند، تأكيد كرد: هيچكس و به ويژه كساني كه منتسب به حاكميت هستند حق ندارند صحبت از تحريم انتخابات و يا اقدام به نا اميد كردن مردم كنند.

گروه سياسي: معاون قضايي قوه قضاييه بر لزوم توجه به تخصص گرايي درامر قضا و قضاوت تأكيدكرد. به گزارش ايسنا آيت الله مرعشي، معاون قضايي قوه قضاييه درمراسم تجليل از مؤلفان و محققان و نيز ممتازان دوره هاي آموزشي دادگستري كل استان تهران، اساس، پايه و سرمايه هرقاضي را علم و دانش وي خواند و اظهارداشت: قاضي درصورت نداشتن تسلط علمي، باعث تضييع حقوق عامه خواهدشد. آيت الله مرعشي با اظهارتأسف نسبت به ضعف روحيه پژوهش در دانشگاهها خاطرنشان كرد: متأسفانه دربسياري از موضوعات و مسائل حقوقي و فقهي براثر فقدان تحقيق، آگاهي هاي لازم وجودندارد.
وي همچنين اظهارداشت كه باتوجه به غني بودن منابع فقهي و اصولي، نتايج لازم ازآنها درحوزه ها به دست نمي آيد. آيت الله مرعشي با بيان اين كه قوه قضاييه از نظر كيفي بسيار ضعيف است، خاطرنشان كرد: بايد در دادگاهها كارتخصصي صورت گيرد بسياري از آراي صادره ازسوي دادگاههاي بدوي در ديوان عالي كشور نقض مي شود و اين يك فاجعه است؛ درصورتي كه قضات دادگاههاي بدوي علم و تخصص كافي داشته باشند، پرونده ها ازهمان ابتداي رسيدگي استحكام مي يابند. همچنين عباسعلي عليزاده، رئيس كل دادگستري استان تهران، پيش از سخنان آيت الله مرعشي با بيان اين كه دادگستري تهران ويترين قوه قضاييه است، اظهارداشت: اگر قوه قضاييه مي خواهد سربلند باشد بايد دادگستري تهران آراي كيفي و درخورشأن جمهوري اسلامي صادركند.

گروه سياسي: دهها هزارتن از جوانان مؤمن و پرشور زاهدان، صبح ديروز هنگام ديدار با رهبرمعظم انقلاب اسلامي، مصلاي اين شهر را با احساسات بي نظير خود لبريز از شور و نشاط و طراوت معنوي ساختند.
به گزارش ايسنا، حضرت آيت الله خامنه اي، دراين ديدار، وجودجوانان پاك، بااحساس و داراي نظر و انديشه را دراستان سيستان و بلوچستان، نشانه سرسبزي و طراوت معنوي و افق بسيارروشن اين استان برشمردند و افزودند: جوانان سراسركشور، با احساس مسؤوليت آگاهانه، راه طولاني اما برخوردار از آينده ي بسيارجذاب را با همت، اراده و چشماني باز طي خواهند كرد.
ايشان با تبيين روش ها و توطئه هاي دشمنان، براي جداكردن جوانان ميهن از اسلام و انقلاب خاطرنشان كردند: جوانان ايران هوشيار، حساس، آگاه، حاضر در صحنه و داراي «فهم، فكر و مطالبات آرماني و سياسي هستند.» و ما به اين مجموعه بي نظير عشق مي ورزيم و آنان را كليد حل مشكلات كشور و اميد آينده روشن ملت مي دانيم، اما دشمن نيز اين حقايق را فهميده است و وجود جوانان آگاه و پرشور ايران را مانع تحقق اهداف خود مي داند، بنابراين از هيچ تلاشي براي انحراف و بي اثركردن اين سرمايه و ذخيره عظيم ملت خودداري نمي كند.
حضرت آيت الله خامنه اي با اشاره به لزوم احساس وظيفه جوانان درقبال كشور، ملت، انقلاب و جامعه بشري افزودند: اين احساس تعهد بايد با شناخت اهداف و درك موانع راه توأم شود تا درپرتو احساس مسؤوليت آگاهانه جوانان، راه دستيابي ملت و نظام به قله هاي رفيع عزت، افتخار و شرافت طي شود. مقام معظم رهبري، ايجاد انحرافات اخلاقي و فكري درميان جوانان و سرگرم كردن آنان به غرايز جنسي و مسائل غفلت زا را، سياست اصلي مراكز قدرت بين المللي و كمپاني هاي صهيونيستي خواندند و خاطرنشان كردند: مهمترين مانع تسلط اين گونه مراكز برمنابع و منافع اقتصادي كشورها، ملت ها هستند و بهترين راه زمين گيركردن ملت ها نيز منحرف كردن جوانان آنان است و به همين علت جهان، امروز شاهد ترويج بي حد و حصر فساد، فحشا و موادمخدر درميان جوانان است. ايشان، ايمان، اراده، روحيه و اخلاق جوانان را آماج توطئه هاي پيچيده و بسيارسنگين دشمنان خواندند و با اشاره به توصيه هاي يكي از مسؤولان اسرائيلي به آمريكايي ها براي ترويج فساد درميان جوانان ايراني افزودند: مراكز استكبارجهاني، حمايت مردم ازنظام اسلامي را بزرگترين مانع تسلط دوباره بر ايران مي دانند و براي واگرايي مردم بويژه جوانان از هويت اسلامي ايراني، فرهنگ و دين برنامه وسيعي تدارك ديده اند.
حضرت آيت الله خامنه اي، سياست اندولسي كردن ايران را سياست مشخص مراكز قدرت جهاني و صهيونيزم بين الملل، درقبال نظام اسلامي خواندند و تصريح كردند: دشمن علاوه بر تلاش براي تسلط بر نفت و ديگرمنابع ثروت كشورهاي خاورميانه، فرهنگ اسلامي را هدف قرارداده تا همچنان كه با ترويج فساد، كشوراسلامي اندولس را از داخل تهي و متلاشي كرد، جوانان ايران اسلامي را نيز به فساد اخلاقي و فكري و فرهنگي مبتلاكند و از اين طريق نظام اسلامي يعني مركز آگاهي بخش به مسلمانان و منبع ترغيب و تلاش امت اسلامي به احياي هويت و عظمت جهان اسلام را، از سرراه بردارد. ايشان با اشاره به چالش جدي فرهنگ اسلامي با ادعاها و ايده هاي غربي افزودند: فرهنگ اسلامي، ليبرال دموكراسي غرب را مورد ترديد قرارداده و ماهيت دموكراسي دروغين آنها را افشاكرده است، به همين لحاظ آمريكايي ها، كينه شديدي از اين فرهنگ تعالي بخش به دل گرفته اند. رهبرمعظم انقلاب اسلامي، ترويج ليبراليزم، شكاكيت و تساهل و تسامح در قبال ارزش ها و عقايد را از روش هاي دشمنان دانستند و افزودند: كساني كه براي ايران و جوامع اسلامي چنين نسخه هايي را تجويز مي كنند درمورد آنچه ارزش هاي آمريكايي و غربي مي نامند، كوچكترين تساهلي را قبول ندارند و معتقدند همه ملت ها، حتي به زور بايد از ايده هاي آنها تبعيت كنند. حضرت آيت الله خامنه اي، ايستادگي مردم ايران در برابر استبداد و ديكتاتوري جهاني را ناشي از همت، توكل و فرهنگ اسلامي ملت برشمردند و افزودند: درمقابل شعارهاي دروغين آمريكا درمورد دموكراسي و آزادي، ملت ها شعارهاي حقيقي ملت ايران، يعني آزادي و آزادگي و استقلال طلبي را مي پذيرند و تحت تأثير مواضع اسلامي درمورد فلسطين، افغانستان، حقوق بشر و مسائل دنياي اسلام قرارمي گيرند و استكبار نيز به همين دليل از نظام اسلامي و ملت ايران به شدت بيمناك است. ايشان، مسؤوليت جوانان را درقبال توطئه هاي دشمنان سنگين ارزيابي كردند و افزودند: هرجوان ايراني بايد خود را امانت خداوند و يك ذخيره ملي بداند و با تقويت ايمان و اراده خويش از رخنه و نفوذ فساد در تمامي محيط هاي پيرامون خود جلوگيري كند.
مقام معظم رهبري، با دعوت ازجوانان براي مجاهدت حقيقي درميدان هاي علمي، اخلاقي، فرهنگي، سياسي، تحقيقي و تمامي عرصه هاي كار و تلاش تأكيدكردند: ملت ما و جوانان ما درميان خود با مودت و مهرباني برخورد مي كنند، اما درجهادي في سبيل الله با كساني كه با اسلام، ايران، مليت ايراني؛ استقلال كشور و «شرف و عزت و ارزش ها و فرهنگ اين ملت دشمني مي كنند» به شدت مقابله خواهندكرد. ايشان افزودند: كساني كه جوانان را به دوري از دين سوق مي دهند، در اجتماع اختلاف ايجادمي كنند، آرمان هاي انقلاب اسلامي را دست نيافتني جلوه مي دهند و نسبيت و شكاكيت را ترويج مي كنند، جاده صاف كن دشمن اند و خواسته يا ناخواسته اهداف او را دنبال مي كنند. رهبرمعظم انقلاب، علاوه برجوانان، مسؤوليت مسؤولان نظام را نيز در خنثي كردن توطئه دشمن براي ترويج فساد و انحراف، بسيارسنگين برشمردند و خاطرنشان كردند: نظام اسلامي نمي تواند به اخلاق و فرهنگ مردم بي اعتناباشد، بنابراين دستگاههاي فرهنگي بايد با حساسيت بيشتري وظايفشان را دراين زمينه انجام دهند.
ايشان، جلب توجه بيشتر مسؤولان به استان سيستان وبلوچستان را ازجمله اهداف سفر به اين استان خواندند و با اشاره به طرح هاي دولت براي بهبود اوضاع سيستان وبلوچستان افزودند: اميدواريم جهشي در روند رسيدگي به مسائل استان صورت گيرد و آثار اجرايي اين برنامه درزمان مشخص و تعيين شده به ظهور برسد. حضرت آيت الله خامنه اي، همچنين درپايان سخنانشان با يادآوري نزديك بودن دومين دوره انتخابات شوراهاي شهر و روستا، به توصيه هاي مفصلشان دردوره قبلي انتخابات شوراها اشاره كردند و افزودند: تأكيد كرديم كه شوراها را به محل تسويه حساب جناحي و حزبي و باندي تبديل نكنيد. البته شوراها دربرخي شهرها كارهاي خوبي كردند، اما دربرخي شهرها خوب عمل نشد و علاوه برانجام نشدن وظايف شوراها، براي مردم مشكلات بيشتري ايجادشد. ايشان به مردم توصيه كردند با چشماني باز كساني را انتخاب كنيد كه در درجه اول با ايمان باشند و ضمن كارداني و لياقت،رأي مردم را امانت بدانند و به اعتماد مردم پاسخ صحيح دهند.
رهبرمعظم انقلاب، خاطرنشان كردند: متأسفانه برخي از جناح ها، گروهها و باندها جوري عمل كردند كه مردم ديگر خيلي به آنها اعتمادنمي كنند كه اين هم يك ضايعه است. حضرت آيت الله خامنه اي، همچنين به مردم توصيه كردند پس از انتخاب اشخاص مؤمن، بالياقت و امين، مراقب عملكرد آنها نيز باشند. حضرت آيت الله خامنه اي، رهبر معظم انقلاب اسلامي، در ادامه سفرشان به استان سيستان و بلوچستان، دوشنبه شب در ديدار با مديران اجرايي و اداري اين استان و جمعي از فرهيختگان و نخبگان رشته هاي مختلف علمي هنري، ادبي، فرهنگي و ورزشي اين استان بر لزوم «اولويت بندي مشكلات و نيازهاي استان» و پيگيري جدي براي حل آنها تأكيد كردند. به گزارش ايرنا، مقام معظم رهبري با ابراز خرسندي از اين ديدار، استعدادهاي انساني و ظرفيت هاي طبيعي فراوان را از ويژگيهاي سيستان و بلوچستان خواندند و خاطر نشان كردند: پس از انقلاب، هيچگاه در مورد رسيدگي به مشكلات اين استان غفلت نشده اما وسعت محروميتها و مشكلات آنچنان بوده است كه باوجود همه تلاشها، سيستان و بلوچستان، همچنان دچار محروميت است. ايشان، اهتمام جدي مسؤولان كشور را براي رسيدگي به مشكلات اين استان يادآور شدند و افزودند:در مصوبه اخير دولت در مورد سيستان و بلوچستان، برنامه هاي مختلفي براي حل مشكلات اين استان پيش بيني شده كه بايد با تعيين اولويت هاي حقيقي و پيگيري مستمر و جدي، روند اجرايي اين برنامه ها را دنبال كرد. حضرت آيت الله خامنه اي، نخبگان را گلهاي سرسبد جامعه خواندند و افزودند: جامعه در قبال نخبگان و الگوسازي از آنان، وظايف مشخصي دارد كه بايد به آنها عمل شود. رهبر معظم انقلاب اسلامي همچنين افزودند: نخبگان نيز مسؤوليتهاي سنگيني همچون پرورش نسل جوان، تصحيح حركت عمومي جامعه و جلب توجه عمومي به ارزشهاي اسلامي، انساني و انقلابي برعهده دارند كه عمل به آنها، باعث رشد و پيشرفت جامعه و كشور خواهد شد.همچنين رهبر معظم انقلاب اسلامي، عصر ديروز در ديدار معتمدان، ريش سفيدان و رؤساي قبائل و طوائف مختلف سيستان و بلوچستان تأكيد كردند: همه ملت ايران برادرند و براي ساختن ايراني «اسلامي، متحد و برخوردار از نعمات مادي و معنوي» تلاش مي كنند. به گزارش ايسنا، ايشان، غيرت، رشادت، سلحشوري، تدين و پرهيز از اختلافات طايفه اي و قومي را از جمله خصوصيات ممتاز طوائف اين استان برشمردند و افزودند: سيستاني ها، بلوچ ها و تمام اقوام و طوائف اين منطقه، همچون ديگر اقوام ايراني در سخت ترين ميدان هاي پس از پيروزي انقلاب، امتحان خوبي پس داده اند. حضرت آيت الله خامنه اي، با اشاره به تلاش دشمن براي استفاده از عناصر شرور و ايجاد ناامني و تفرقه افزودند: در كنار برخورد مقتدرانه نيروهاي نظامي و انتظامي با اشرار و قاچاقچيان، عشاير و طوائف سيستان و بلوچستان نيز به عنوان مرزداران و سنگربانان اين منطقه حساس مرزي، با اين گونه عناصر مقابله خواهندكرد. حضرت آيت الله خامنه اي، با توصيه به طوائف استان، براي زنده نگه داشتن روح رشادت، وفاداري و ايمان اسلامي در جوانان تصريح كردند: امروز نيز مانند اوايل انقلاب به موازات كارشكني هاي دشمنان، عناصري با افكار منحرف، به ايجاد مانع در راه ملت مشغولند، اما آنها نيز به فضل پروردگار و در سايه استمرار پايداري ملت راه به جايي نخواهندبرد.

گروه سياسي ـ عليرضا قصري: برومندي نهال شوراها در گرو آن است كه نسيم تجربه بشري بر آن بوزد و آفتاب عقل جمعي بر آن بتابد تا جوانه هاي شاد و شاداب مشاركت جويي مجال رشد بيابند. تجربه دوره اول شوراها با تمامي فرازو فرودهايش فرصت مغتنمي مي آفريند تا تصميم گيري انتخاب كنندگان، عطر و طعم عقلاني تر به خود بگيرد و انتخاب پرشور پيشين را با اشتياقي مضاعف تكرار كنند. به رغم تمامي تفاوت هايي كه ميان فضاي انتخاباتي اين دوره از شوراها با دوره پيش وجود دارد دلايل حضور ملي در آن، كمابيش از جنس همان چيزهايي است كه در دوره پيش بود. به انگيزه كاوش در تفاوت هاي انتخابات دوره اخير با دوره قبل و نيز بررسي چند وچون وضعيت فضاي انتخاباتي جاري، گفت وگويي با احمد پورنجاتي رئيس كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي صورت گرفته است كه از نظر مي گذرد.
•••
| تفاوت ها و تمايزهاي انتخابات شوراها با ساير انتخابات را در چه مي دانيد؟
\ مي توانيم به اين مسأله از دو منظر داخلي و خارجي نگاه كنيم. در بعد داخلي، انتخابات شوراها شاخص و مبنايي براي سنجش رويكرد عمومي جامعه نسبت به اهداف، برنامه ها و شعارهاي دولت آقاي خاتمي محسوب مي شود. آقاي خاتمي با شعارهايي كه عمدتاً ناظر به تأمين حقوق اساسي ملت است به صحنه آمد و اقبال گسترده مردم نسبت به ايشان در انتخابات رياست جمهوري سال گذشته، صحه گذاشتن مجدد بر اين شعارها است. اكنون به رغم آنكه شوراها به لحاظ قانوني، شرح وظايفي دارند اما مي توان براي انتخابات شوراها مفهومي ضمني قايل شد و حضور مردم در آن را نوعي حركت تأييدي تلقي كرد. به لحاظ بين المللي نيز وجهه مسؤولانه حضور مردم در تعيين سرنوشت و مقدرات خودشان، شاخصي براي سنجش اعتناي مردم ايران به دموكراسي و استمرار روند دموكراتيزاسيون تلقي مي شود.
دريافت افكار عمومي دنيا نسبت به برخورد مسؤولانه مردم در انتخابات شوراها بسيار مهم است از اين جهت كه مي خواهند ببينند مردم ايران چقدر اصرار دارند بر اينكه به تدريج سطح حضور خود را در تصميم گيريهاي كشور افزايش دهند.
نكته ديگري كه انتخابات اين دوره را متمايز مي كند، اين است كه با ارزيابي عملكرد مجموعه شوراها در دوره اول، مردم آگاهانه تر به صحنه خواهند آمد و «انتخاب افراد» ناظر بر تجربيات دور اول خواهدبود.
| به نظر مي رسد برخي موضعگيريها و اظهارنظرها طي روزهاي اخير در جهت بسترسازي براي سرد شدن فضاي انتخاباتي است. به طور كلي عوامل مختلف نظير رفتار احزاب و عناصر سياسي و عملكرد دستگاههاي حاكميتي كه مي تواند به فضاي رقابت سياسي و مشاركت مردم لطمه بزند را چگونه تعريف و تشريح مي كنيد؟
\ پس از انقلاب ، چه در زمان حضرت امام(ره) و چه بعد از آن، بزرگان همواره تأكيد كرده اند كه در جمهوري اسلامي ايران، انتخابات دو وجه دارد، نخست وجهي است كه برمي گردد به اصل مشاركت مردم. يعني همواره صرفنظر از اينكه كدام انتخابات براي انتخاب چه افرادي برگزار مي شود. وجه «مشاركت مردم» به «سنجش مقبوليت نظام» گره زده مي شود. براين اساس كساني كه دل در گرو اين نظام داشته اند همواره تلاش كرده اند به مردم اطمينان بدهند و مردم را تشويق كنند تا در انتخابات مشاركت داشته باشند. بنابراين هرنوع اظهارنظر و موضعگيري اعم از «تخريب كننده»، «ترديدآميز» و «شبهه افكنانه» به عنوان موضعگيري غيرمسؤولانه و حتي مغاير مصالح ملي تلقي مي شود. مهم هم نيست كه اين قبيل موضعگيريها از زبان چه كسي و يا از كدام تريبون و با چه رويكردي مطرح مي شود، مهم آن است كه چون اين قبيل مواضع به وجهه سنجش مقبوليت و تحكيم افكارعمومي لطمه مي زند، صاحبان چنين مواضعي بايد مورد سرزنش قراربگيرند.
وجه دوم انتخابات اين است كه هرچه ميزان مشاركت مردم بيشتر شود، صحت انتخابات و گزينه هايي كه از درون اين انتخابات بيرون مي آيند، اطمينان بخش تر خواهدبود.
همه بايد به افزايش مشاركت عمومي كمك كنند تا هم صحت انتخابات و هم مناسب بودن محصول آن تضمين شود.
| باتوجه به حضور و نقش پررنگ احزاب در عرصه رقابتهاي اين دوره انتخابات شوراها، تصور مي كنيد تركيب و عملكرد نهاد شوراها در دور آتي تا چه حد متأثر از اراده احزاب خواهد بود؟
\ انتخابات شوراها بايد بيشتر از منظر اهداف و فلسفه وجودي اين نهاد كه در قانون اساسي و قوانين جاري پيش بيني شده موردتوجه قراربگيرد.
صراحتاً بايد بگويم در عين حالي كه اهميت و نقش احزاب و گروهها در تمام فعاليتهاي سياسي و اجتماعي غيرقابل چشم پوشي است اما نمي توان از اين واقعيت آشكار غافل ماند كه احزاب و گروههايي كه در حد نام و نشانهاي يكي دو هفته اي پديد مي آيند نمي توانند براي مردم نقش آگاهي دهي در عرصه انتخابات بازي كنند. دليل آن هم اين است كه مردم شناخت چنداني از آنها ندارند و نمي دانند كه آيا پشت اين تراكتهاي رنگين و شعارهاي آهنگين توانمندي هاي واقعي نهفته است يا نه.
به نظر من اگر قرار است مردم به مشورت تشكل ها و جريانها اعتنا كنند بايد طرفهاي مشورت خود را از ميان كساني برگزينند كه در چارچوب حركت عمومي جامعه طي سالهاي اخير، سابقه و پيشينه اي دارند و توانسته اند در كسب اعتماد عمومي و حفظ مواضع اصولي خود پايداري كنند.
از آن مهمتر اينكه تك تك افرادي را كه مي خواهند براي شوراها انتخاب كنند با معيار و ميزان كاري كه قرار است در شورا انجام شود، بسنجند. يعني تلاش كنند مجموعه اي توانمند برگزينند كه قادر به مديريت شهري در چارچوب راهبردهاي موردقبول اكثريت جامعه باشند. راهبردهاي موردقبول مردم را نيز مي توان تحت عنوان اصلاحاتي تعريف كرد كه ظرف مدت پنج شش سال گذشته موردتأكيد قرارگرفته و اهداف دولت خاتمي نيز محسوب مي شود. نمي گويم مردم، «شوراهاي دولتي» انتخاب كنند بلكه معتقدم شوراها بايد به لحاظ انديشه، با اهداف دولت اصلاحات، همسو باشند.
افرادي كه انتخاب مي شوند بايد از صلاحيت شخصي برخوردار باشند. آنها در عين حال بايد با جرأت و جسارت باشند نبايد مسائل مديريت شهري را فداي سليقه ها و بهانه جويي ها (حتي از نوع دهن پركن آن) كنند. اعضاي شوراها بايد از افرادي باشند كه مصلحت جامعه و اداره امور جامعه را اصل بدانند و روح تفاهم داشته باشند نه روح دعوا. بايد توجه داشت كه شوراها با مجلس متفاوتند. در دور آتي شوراها اگر رويه دعوا و مرافعه و آرايش مبارزاتي شكل بگيرد، شوراها دچار گرفتاري مي شوند.
| از منظر اصلاحات و استراتژي توسعه كه از سوي دولت آقاي خاتمي تعقيب مي شود، مشاركت مردم در انتخابات شوراها چه تأثيرات و نتايجي خواهد داشت؟
\ تصور مي كنم گام دوم جامعه ما در مورد شوراها بايد زير اين تابلو و عنوان برداشته شود كه «جريان شوراها نقش واقعي پيدا كنند.» اين نقش واقعي هم درخصوص مديريت شهري قابل تعريف است و هم در عرصه به دست گرفتن تدريجي مسؤوليتها و وظايفي كه هنوز در محدوده اختيارات دولت است. بايد عناصري در شوراها حضور يابند كه بتوانند وظايف بخش عمده اي از دستگاههاي اجرايي را به عهده گيرند و به تدريج سر دولت را خلوت كنند تا بتواند به مسائل كلان كشور بپردازد.
| با لحاظ كردن تمام تحليل هايي كه به آن اشاره كرديد و برآورد عواملي كه در ميزان مشاركت عمومي مؤثرند، اقبال مردم نسبت به انتخابات روز جمعه را چگونه پيش بيني مي كنيد؟
\ جامعه ما نشان داده است كه روحيه «تماس لحظه آخر» دارد. يا به تعبيري، دقيقه نودي عمل مي كند. ممكن است اينطور استنباط شود كه فضاسازي ماههاي اخير عليه شوراها، عمده ساز ناكارآمدي هاي موردي و مخدوش جلوه دادن روند اجرايي انتخابات مي تواند نقش كاهنده در مورد ميزان مشاركت داشته باشد. ولي به نظر من نبايد فراموش كرد كه بسياري از اين جريان سازي ها و اظهارنظرها از طريق كساني صورت مي گيرد كه مورد اقبال مردم نيستند و اظهارات آنها فاقد ارزش تأثيرگذاري و انفاذ كلام است. مردم گروههاي مرجع خود را در انتخابهاي گذشته مشخص كرده اند لذا جريان تخريب كننده چندان تأثيرگذار نخواهدبود.
در عين حال ممكن است يكسري ناكامي هاي عمومي كه در روند كلي اصلاحات ايجاد شده بر فضاي انتخابات سايه افكنده باشد ولي در مجموع پيش بيني مي كنم به رغم تمام اين نگراني ها، انتخاب نهايي و مسؤولانه مردم، كار خود را خواهدكرد چراكه اتفاقاً شوراها همان جايي است كه بيش از هرجاي ديگر مردم مي توانند زندگي خود را تدبير كنند.