شمارش معكوس اما آرام، تا رسيدن به دومين آدينه آخرين ماه سال۸۱ براي تجربه بيست و دومين دوره انتخابات پس از انقلاب و دومين دوره شوراها آغاز شده است. احزاب كوشيده اند تا شعارهاي تبليغاتي خود را بر روي ۳۰۰بوم و ۵۰۰پارچه نوشته كه مجوز وزارت كشور به آنهاست، بگنجانند. انتخابات ۹اسفند هر چند به يك خروش انتخاباتي نمي ماند اما تجربه متفاوتي از ديگر انتخابات مي تواند باشد. شرايط داخلي، طيف گسترده اي از صداهاي بم و زير، تاكتيكها، منافع و حتي آرمانها را به وجود آورده است كه در بستر شرايط متحول بين المللي قرار گرفته است. بستر شرايط سياسي و اجتماعي جامعه متحول ايران شايد اين بار كمتر شاهد هاي وهوي يك مبارزه انتخاباتي باشداما همين سر به تويي، نشان از تحولات سريع، پيچيده ورستن هاي جديد در كرت بندي باغچه تازه ساز دموكراسي در ايران را با خود به همراه دارد.
شايد رئيس كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مي كوشيد به سخنانش در آستانه تبليغات دور دوم انتخابات شوراهاي اسلامي شهر و روستا، باري از تهييج و تحرك عمومي ببخشد. اما بار اصلي نكاتي كه او برمي شمرد از مفهوم عميق تري از تهييج رأي دهندگان برخوردار بود: «همواره در دنيا ميزان رأي مردم باميزان مشروعيت يك نظام نسبت مستقيم دارد. نظامي كه از مشروعيت نزدمردم برخوردار بوده و مردم به آن علاقه مند هستند، قطعاً اين علاقه مندي را پاي صندوقهاي رأي نشان مي دهند.»
به يقين حضور در پاي صندوقهاي رأي دومين دور انتخابات شوراها، آزمونهاي متفاوتي را به مرحله اجراخواهد گذاشت. تجربه نخستين دور فعاليت شورا هر چند با كاستي هاي فراواني همراه بود. اما در حقيقت از طبيعت غريزي آغاز هر كاري پيروي مي كرد. تجربه دموكراسي و تسلط شهروندان برسرنوشت خويش نيز گويا ناچار به پيروي از تئوري تكامل خويش است. بنابراين پديده عجيب و غريبي رخ نداده است. نكته مهم تنها بهره گيري از تجربيات موجود است. با اين حال از همان آغاز برخي تفاوتهاي سليقه اي در دسته بنديها مشخص شد. زيرا بحث بر سر گذشته كار شوراها تنها بخشي از پيش زمينه مشاركت احزاب و بلوكهاي سياسي را تشكيل مي داد. در اين ميان احزابي كه حضور پررنگتري داشتند، كوشيدند با ارائه تيترهاي تبليغاتي و شعارهاي خود بر روي پوسترها، تراكتها و پارچه نوشته ها مباني حضور خود را ارائه و تقويت كنند. شعار «ايران براي همه ايرانيان» يادآور روزهاي انتخاباتي رياست جمهوري سال۸۰ بود. «شورا بنيان دموكراسي»، «آزادي موهبتي الهي است.» در اين بين حتي عده اي كوشيدند تا شعارهاي عملگراتري را انتخاب كنند. «كار را به كاردان بسپاريم»، «شعار نه، عمل»، «شهري ارزان و زيبا» و يا «از تحولي شگرف درعرصه مديريت شهري» خبر دهند.
در حقيقت اين دور از انتخابات شاهد ورود عنوانهاي جديدي در تاريخ نگاري انتخابات پس از انقلاب بود. ارائه راه حل هاي متفاوت يا ورود بي سابقه NGOها وگروههاي غيردولتي از مواردي است كه تابه حال در انتخابات گذشته سابقه نداشته است. چنانكه گروهها و ائتلافهايي تحت عنوان سبزها شامل ائتلاف سبز، صلح سبز، سبزها، انديشه سبز و...كوشيده اند تا در آستانه بهار،۸۲ بهار جديدي را نيز در توسعه فعاليتهاي خود تجربه كنند. اما از آنسو، گروههاي منتقد دولت و محافظه كار همچون جامعه اسلامي مهندسين، جمعيت مؤتلفه وگروههاي پير و خط امام و رهبري وضعيت متفاوتي در انتخابات تاكتيك هاي انتخاباتي پيش رو گرفتند. چنانكه ازهمان آغاز و به گفته دبير كل جامعه اسلامي مهندسين آنها عنوان كردند: «شعار تبليغاتي ماهنوز مدون نشده است.» و پس از آن هم فعاليتي كه نشان از حضور فعال اين گروهها براي جذب مشاركت مردم باشد، چندان ديده نشد.
در اين ميان اصلاح طلبان منتقد همچون حميدرضا جلايي پور، نقشه جديدي از وضعيت گروههاي سياسي را ترسيم كردند. چنانكه وي به ديدگاه سه بلوك سياسي محافظه كاران، ايرانيان سياسي خارج از كشور و اصلاح طلبان داخلي اشاره مي كند. وي معتقد است گويا بلوك نخست قصد دارد با چراغ خاموش از كنار اين انتخابات بگذرد. در رسانه هاي مجازي ديدگاه دوم به هر خبر ريز و درشتي اشاره مي شود جز شوراها و جز شخصيت ها و گرايشات سياسي محدودي در خارج از كشور تقريباً اكثر ايرانيان سياسي خارج از كشور حساسيت جدي نسبت به انتخابات شورا نشان نداده اند.اما بلوك سوم يعني اصلاح طلبان داخلي بيشترين تحرك را به خود اختصاص داده است. چنانكه جلايي پور مي گويد: «اين نيرو مثل انتخابات مجلس ششم حتي اگر به يك ليست مشترك كامل هم نرسند همچنان فعالانه در مبارزه انتخاباتي شركت مي كنند.» و سپس چنين نتيجه مي گيرد كه «معمولاً در انتخابات قبلي هم پيش بيني عدم مشاركت مردم مي شد اماحضور اقشار فكور و مسؤوليت شناس شرايطي را در روز انتخابات به وجود مي آورد كه نتايج انتخابات غيرمنتظره مي شد و از سويي در ميان نيروهاي سياسي، آن نيروها، شخصيت ها وگروههاي سياسي كه درك واقع بينانه تري از ساز وكارهاي دموكراسي در ايران دارند، در اين انتخابات، فعال ترند و وظيفه دموكراتيك و مدني خود را چه در وضع رونق و چه درركود انجام مي دهند.»
در اين ميان رئيس جمهور به عنوان رهبر اصلاحات وكسي كه از شوراها همواره به عنوان مهمترين دستاورد دوران تصدي خود بر قوه مجريه ياد كرده است نيزاز پشت تريبون تبليغات دور دوم انتخابات، اين دستاورد مهم دوران فعاليتش دور نماند وحتي كوشيد تحليلي منطقي نيز از دور اول فعاليت اين نهاد ارائه دهد: «اگر اشكالات تجربه اول شوراها را با موفقيت هايش بسنجيم، متوجه مي شويم كه چه كار بزرگي در كشور صورت گرفته است.» و همچنان تحت تأثير همان منش آزاديخواهانه گذشته خود تأكيد كرد: «ما قيم مردم نيستيم و بايد با پاسداري از آزادي آنها اعتماد آنها را جلب و جذب كنيم.»
پارلمان اصلاحات نيز به عنوان تجربه مستقيم تري از مشاركت سياسي دوره جديد اصلاحات سياسي درايران، از حاميان اصلي تمرين كار شوراها به شمار مي رود. چنانكه بهزاد نبوي هر چند از كاستي هايي در قانون كنوني شوراها نام مي برد اما اصلاح قانون شوراها و افزايش تجربيات اداره كنندگان واعضاي شوراها را از عوامل برطرف كردن اين كاستي ها عنوان مي كند.
به هر حال در اهميت اين رويداد سياسي در ورق زني دور جديد اصلاحات سياسي، اجتماعي جامعه ايران ترديدي نيست. چنانكه به گفته يك منتقد، انتخابات شوراها اگرچه در ظاهر حركتي معطوف به سرنوشت يك نهاد مدني با وظايف شهروندي است اما معاني سياسي يك انتخابات بزرگ را همراه دارد. چون نشان از مسير حركت جامعه و تخمين رفتار سياسي مردم در اين برهه زماني دارد.
براي عقيم كردن استبداد، نظام پارلماني شرط كافي اما نه لازم است. شوراهاي شهري و محلي پايه آزادي اند. چنانكه يك انديشمند فرانسوي مي گويد: «يك ملت بدون نهاد شورا مي تواند از يك رهبري دموكرات برخوردار شود اما از روح آزادي محروم مي ماند.»
با اين حال آزمون شوراها يكي از آن دهها پلكاني است كه گامهاي نوپاي مشاركت سياسي شهروندان ايراني در پيش رو دارد. در اين راستا هر چند خطيب محترم جمعه تهران اظهار اميدواري مي كندكه «در اين انتخابات ان شاءالله فرشتگان از آن محافظت كنند.» اما آزادي آن موهبتي است كه نه «فرشتگان» كه عقل بشري از آن هر چند كند، اما در نهايت محافظت خواهد كرد.
