اگرچه هنوزهم ورزشهاي دو وميداني ، شنا و ژيمناستيك ورزشهاي پايه ناميده مي شوند اما بسياري از ورزشهاي پرطرفدار امروزه به مدد ورود انسان به عصر صنعتي متولدشده اند . اين ورزشها كه اتكاي ويژه اي به مصنوعات ساخته دست بشر دارند، به موازات پيشرفت تكنولوژي از جهات شكل وكيفيت دچار تغييرات زيادي شده اند. ازجمله اين ورزشها، ورزشهاي موتوري هستند كه پس از اختراع چرخ و موتورهاي درونسوز به دنياي فعاليتهاي ورزشي پيوستند و روز به روز توسعه و گسترش بيشتري پيدا كردند.
بيش از صدسال پيش «گوتليپ دايملر» اولين دوچرخه موتوري را ساخت. اين صنعت در طول اين سالها به مدد مسابقات موتوسيكلت سواري دچار تحولات شگرفي شد. بطوري كه امروزه فعاليتهاي اقتصادي كمپاني هاي ساخت اين وسيله چنان به مسابقات آن وابسته است كه گاهي قهرماني يا ناكامي دراين پيكارها تأثير بسياري برميزان فروش و به تبع آن سود اقتصادي كمپاني مي گذارد. دراين رهگذر برخي كشورهايي كه حتي تكنولوژي ساخت موتوسيكلت را ندارند، به فكر برگزاري مسابقات بين المللي افتاده اند شايد بتوانند سهمي از سودآوري هنگفت اين فعاليت صنعتي ـ ورزشي را نصيب خود سازند.
دركشور ما نيز سالهاست موتوسيكلت غير از مصارف روزمره آن، كاركرد ديگري نيز پيدا كرده وآن انجام مسابقات غيررسمي توسط علاقه مندان آن است.
تاريخچه
آنچه بطور قطع مي توان درمورد فعاليت هاي موتوسيكلت سواري از آن به عنوان اصل ياد كرد، غلبه جنبه هاي نمايشي اين ورزش برجنبه هاي رقابتي ومسابقه اي آن است. موتوسيكلت سواري نيز مثل بسياري از ورزشهاي فعال درايران بيشتر عرصه تاخت وتاز سواراني بوده وهست كه بنا به دلايل بسياري علاقه اي به برگزاري مسابقات كلاسيك ومعمول بين المللي ندارند. اين مسأله از همان سالهاي پاياني دهه ۱۳۲۰ به وضوح ديده شده وتاكنون نيز ادامه دارد. در سال ۱۳۲۸ عده اي از علاقه مندان به موتوسواري درحالي كه سوار برموتورهاي انگليسي بودند، در محدوده ميدان ارك سابق تهران نمايش هاي جالبي ترتيب مي دادند وضمن آشناساختن مردم با اين وسيله نوظهور، مهارت خود را در سواري گرفتن ازاين مركب نه چندان آشنا، نشان مي دادند. اين عده كه اكثر آنان از بازاريان واردكننده دوچرخه و موتوسيكلت بودند، با اين روش جالب، به دنبال جذب مشتريان نيز بودند.
اين شكل از فعاليتهاي موتورسواري تا سال ۱۳۴۰ ادامه داشت تا اينكه با واردات اولين سري موتوسيكلت هاي ژاپني مسابقات آن نيز شكل جديدي به خود گرفت. به اين ترتيب كه يكي از واردكنندگان اين موتوسيكلت ها، مسابقه اي ترتيب داد كه طي آن شركت كنندگان بايد فاصله تهران تا مشهد را مي پيمودند. اين مسابقه اولين اقدام جدي براي ايجاد رقابت نيمه رسمي درايران بود و در پايان آن اولين قهرمانان موتورسواري ايران يعني حسين پيرهادي، علي باقري واصغر حميدي توانستند رتبه هاي اول تا سوم را به دست آورند.
رونق موتوكراس
با پيشرفت تكنولوژي در ساخت موتوسيكلتها وايجاد تنوع در آن ، مسابقات موتورسواري بتدريج به دوشاخه موتوكراس وسرعت تقسيم شد كه ايران نيز فعاليتهاي اين دوگروه را همانند ديگر كشورها از هم جدا ساخت. در دهه پنجاه مسابقات موتوكراس به دليل سهل الوصول بودن آن رونق خاصي يافت وعملاً مسابقات سرعت را تحت الشعاع خود قرار داد. دراين دهه با هجوم پيست هاي ويژه موتوكراس در تهرانپارس ، آب انبار شادآباد وشهران، جوانان بسياري سوار برموتورهاي ژاپني از پستي وبلنديهاي تپه ها بالا وپايين مي رفتند وهيجان وحرارت فراواني براي تماشاگران خلق مي كردند. درآن سالها حتي سه تن از قهرمانان مشهور جهان نيز به تهران آمدند و به همراه خود برنامه ريزي كلاسيك و رسمي را براي تشكيل فدراسيون به ارمغان آوردند.
پس از تهران شهرستانهاي ديگر نيز داراي تقويم مسابقات شدند وعلاقه مندان به اين ورزش در شهرهايي مثل مشهد، اصفهان، اهواز وشيراز ساماندهي شدند.
در همان روزها بود كه پدر ورزش موتورسواري درايران، مرحوم احمدتوسلي پيكاري بي نظير را درايران طراحي واجرا كرد. وي در يك مسابقه بين المللي بي نظير موتورسواراني از ايران، اتريش، آلمان، ژاپن و آمريكا را فرا خواند تا ضمن رقابت با يكديگر به جنگ با طبيعت خشن قله توچال بپردازند از بين ۱۶۰نفري كه صعود را شروع كردند فقط ۹نفر از ايران موفق به رسيدن به قله شدند. اين مسابقه باعث تشكيل كميته موتوسيكلت راني تحت نظر تربيت بدني شد و به عبارتي به اين ورزش رسميتي افزون بخشيد.
نقش موتوسيكلت در جنگ تحميلي
پس از پيروزي انقلاب اسلامي نيز فعاليتهاي موتورسواري همچنان ادامه پيدا كرد و برنامه هاي نمايشي اين ورزش موردتوجه علاقه مندان قرار گرفت. در رشته مسابقات سرعت نيز كماكان به دليل نبود پيست ويژه فعاليتهاي بسيار ابتدايي در جريان بود. با آغاز جنگ تحميلي بسياري از موتورسواران به جبهه هاي جنگ شتافتند ومهارت خود را براي غلبه بردشمن به كار گرفتند.
در خلال سالهاي ابتدايي دهه شصت قانون ممنوعيت تردد موتوسيكلتهاي بالاتر از ۲۵۰سي سي تصويب شد و با اجراي آن عملاً فعاليتهاي اين ورزش به دليل خالي شدن موتوسيكلتهاي پرقدرت از عرصه مسابقات تحليل رفت.
با اين اوصاف اين ورزش همچنان به صورت جسته وگريخته ادامه پيدا كرد تا اينكه در سال ۱۹۸۹ ايران به ليست فدراسيونهاي عضو در فدراسيون جهاني «FIM» درآمد.
… و امروز
اگرچه سالهاست ايران مسابقات رسمي و بين المللي در رشته موتورسواري برگزار نمي كند اما حال وهواي جاري دراين ورزش حكايت ديگري دارد.
آنهايي كه روزهاي جمعه به هردليلي ازكنار ورزشگاه آزادي مي گذرند، مي دانند شلوغي غيرعادي اطراف در شرقي مجموعه ورزشي مربوط به ازدحام موتورسواراني است كه با هيجاني زايدالوصف براي تماشا يا هنرنمايي به اين محل آمده اند. دركنار عده زيادي از موتورسواران كه درخيابانهاي اطراف مشغول سواري هستند، دو پيست مختص اين رشته نيز مملو از موتورسواراني است كه با ساز وبرگ كامل به ميدان آمده اند. پيست مخصوص موتوكراس جولانگاه موتورسواراني است كه با لباسها ومركبهاي رنگارنگ از خاكريزها بالا و پايين مي پرند و در كنار آن نيز عده اي از موتورسواران علاقه مند به سرعت، موتوسيكلتهايي جديد وگرانقيمت خود را به نمايش مي گذارند. موتوسيكلتهايي كه حق تردد در سطح شهر را ندارند وتنها به دليل عشق و علاقه شخصي خريداري شده اند. البته درچندسال اخير نيز فدراسيون اين رشته تلاشهايي براي انجام مسابقات سرعت در پيست اتومبيلراني انجام داد كه به دليل ناهماهنگي موتوسيكلتها با پيست ويژه اتومبيلراني تجربه موفقي نبود. اين درحالي است كه به دليل تعداد اندك موتوسيكلتهاي ويژه مسابقات سرعت، ا مكان كلاس بندي رسمي وقانوني آن ميسر نيست. تنها مسابقه جالب توجه دراين سالها، رقابت موتورسواران نيروي انتظامي بود كه در آن تعداد قابل توجهي از موتوسيكلتهاي همسان پليس به رقابت پرداختند.
به هرحال ورزش موتوسيكلت سواري با توجه به پتانسيل بالاي آن دركشور مي تواند به يكي از فعاليتهاي پرطرفدار و جذاب تبديل شود وحتي توجيه اقتصادي نيز داشته باشد . فرستادن ورزشكاران مطرح اين رشته به مسابقات بين المللي مي تواند شروع خوبي براي به رسميت شناختن هرچه بيشتر اين ورزش پرطرفدار باشد.
