آينده فرهنگ ايران به معناي مجموعه انديشه ها و هنجارهايي كه رفتار اعضاي جامعه ما را از رفتار جوامع ديگر ممتاز مي كند، به سه عامل وابسته است:
نخست نفوذ فرهنگ و تمدن غربي، دوم ميراث فرهنگ ملي و سوم روش ما در چگونگي بهره مندي از اين دو. در اين ميان، پرتوان تر و زورآورتر از همه، نفوذ فرهنگ و تمدن غربي است زيرا نه تنها با سازوبرگ و نيروي شگرف فني و صناعي خود مي تواند در همه زمينه هاي زندگي ما رخنه كند، بلكه شيوه انديشه و داوري و پسند ما درباره بسياري از مسائل اين روزگار خواه و ناخواه از تمدن غرب اثرپذيرفته است. اينك بيش از يك قرن است كه افسون فرهنگ و تمدن غرب برما كارگر افتاده است. يك چند بي پرده به فرنگي مآبي مي باليديم و اكنون هم اگرچه لاف پيكار با «غرب زدگي» مي زنيم، روزبه روز پيوندهاي فرهنگي مان با غرب استوارتر مي شود. با آنكه مدعي هستيم كه از زمان انقلاب مشروطه به بعد شعور و غيرت ملي خود را بازيافته ايم ليكن هنوز بسياري از مورخان ما تاريخ ايران را از ديدگاه غربيان مي نگرند و مي نويسند. در نتيجه، حتي عزم مابه اينكه از ميراث فرهنگي خويش چه عناصري را نگهداريم و كدام را به دور بريزيم و نيز در برابر غرب چه روشي در پيش گيريم در بيشتر موارد خود تابع معيارهايي است كه در سنجش سود و زيان كارها از غرب گرفته ايم. ولي گفتن اين همه بدان معني نيست كه آگاهانه به پيشباز فرهنگ و تمدن غرب رفته ايم و يا در خوب و بد معيارهايي كه از غرب گرفته ايم درست انديشيده ايم. ما اصلاً غرب را هنوز درست نشناخته ايم و از آن مهمتر ارزشهاي فرهنگي غرب را بر محك نيازهاي جامعه خود نقد نكرده ايم.
حميد عنايت، پژوهشگر فلسفه سياسي ـ ۱۳۵۱

درسرزمين مقدس تمام اديان الهي، سالهاست آتش انتقام پيروان مذاهب را در خود مي سوزاند. از گوشه گوشه فلسطين، سرزميني كه وسعت آن براي جا دادن توأمان دو مدعي بسيار كوچك است، هر چه مي گذرد، بوي خون كينه ها را بزرگ تر وعميق تر مي كند.
•••
حسين عبدالرزاق تمام ماه رمضان گذشته را در محل كارش در رام الله گذراند و به خانه اش در «بيت ريما» نرفت. چون منطقه توسط چند ايستگاه بازرسي اسرائيل مسدود شده بود و او ناچار بود اين مسافت را سه ساعته بپيمايد. منبع اينترنتي فلسطيني مي نويسد: «حتماً شما فكر مي كنيد بيت ريما دور از رام الله است. ولي در حقيقت در ۲۷ كيلومتري شمال شهر است و در شرايط طبيعي هر كسي مي تواند اين مسافت را در مدت ۲۰ دقيقه طي كند». اين منبع مي افزايد: «اسرائيل نوار غزه وكرانه باختري را از طريق ۱۲۰ ايستگاه بازرسي به ۳۰۰ بخش تقسيم كرده. كمي بزرگتر از زندانهاي سرباز.» در اين ايستگاه ها صحنه هاي تقاضاي سالمندان و زنان باردار از سربازان اسرائيلي براي دريافت اجازه عبور و يا معطل شدن آمبولانسها كه گاهي به سقط جنين مي انجامد، غرور فلسطينيان را جريحه دار مي كند.
سايت اينترنتي فلسطيني عكس تكان دهنده اي را به نمايش مي گذارد كه در آن چند سرباز اسرائيلي يك مرد فلسطيني را در وسط خياباني برهنه كرده و آزار مي دهند.
زنداني شدن و تحقير در سرزمين مادري فلسطينيان را جري مي كند و اسرائيلي ها واكنش خشم آلود آنها را به شديدترين شكل ممكن تلافي مي كنند. اواخر سال گذشته حمله اسرائيل به كمپ فلسطيني ها تنها در يك روز ۴۰ كشته به جا گذاشت.
شليك بدون دليل به فلسطيني ها و حتي كودكان زير ۱۲ سال به كشته و مجروح شدن ده ها هزار نفر انجاميده وهشت هزار نفر نيز در بازداشتند. جنگ در فلسطين علاوه بر تلفات جاني، زيان هاي مالي زيادي هم به جا گذاشته، ميزان بيكاري در بين فلسطينيان بالغ بر ۶۰ درصد است و به همان ميزان هم زير خط فقر زندگي مي كنند و براي امرار معاش به كمك كشورهاي عربي و مجامع جهاني وابسته اند.
هر لحظه احتمال مي رود شهرك نشينان اسرائيلي به روستايي در نزديكي خود هجوم برند و به املاك و باغات فلسطيني ها آسيب برسانند. اعمال فشار براي كوچ اجباري فلسطينيان از بيت المقدس به مراتب بيشتر است. نتيجه راندن فلسطينيان از سرزمين مادريشان آن بوده كه مقام هاي فلسطيني رقم شگفت آور هشت ميليون و ۳۰۰ هزار فلسطيني پراكنده در جهان را ارائه مي دهند كه تنها ۳‎/۶ ميليون نفر از آنها در اراضي فلسطين زندگي مي كنند. اين در حالي است كه جمعيت يهودي ساكن در سرزمين هاي اشغالي سال ،۱۹۴۸ پنج ميليون و ۵۰۰ هزار نفر تخمين زده مي شود. براساس ادعاي فلسطينيان ۴۰ هزار نفر از طرف حكومت با برخورداري از ترتيبات امنيتي و سرويسهاي اقتصادي خود به شكل هدفمند و سيستماتيك حقوق فلسطينيان را از ميان مي برند.
خون دامن اسرائيلي ها را هم مي گيرد
در مقابل حملات شهادت طلبانه فلسطينيان به افزايش بيكاري به ميزان ۲۰ درصد در اسرائيل انجاميده و صنعت گردشگري آن را با زيان هاي جدي مواجه كرده است. براساس گزارش منابع اسرائيلي نتيجه ديگر عمليات شهادت طلبانه فلسطينيان كاهش مهاجرت يهوديان به فلسطين يا بازگشت برخي ازمهاجران به كشور مبدأ و يا كشور ديگري بوده است. در سال ۲۰۰۲ فلسطينيان ۴۷ عمليات شهادت طلبانه انجام دادند . اما نكته جالب اين است كه ۳۰ مورد از اين عمليات پس از اشغال دوباره شهرها و روستاهاي كرانه باختري رود اردن توسط اسرائيل صورت گرفته است.
هرچند تعداد تلفات فلسطينيان در زد و خوردها چند برابر اسرائيلي هاست، ولي اسرائيلي ها هم دائماً در برزخ ناامني به سر مي برند. يك روزنامه اتريشي چندي پيش درباره احساس ساكنان اسرائيل نوشت: «بسياري از كارشناسان افزايش استفاده از داروهاي آرامبخش را نشانه آن مي دانند كه مردم اسرائيل با بحران افسردگي روبرو هستند». در نظر سنجي ديگري اعلام شد ۶۸ درصد شهرك نشينان آماده اند به شرط پرداخت غرامت شهركها را تخليه كنند چون سربازان اسرائيلي نمي توانند حتي از خودشان دفاع كنند. هم اينك ۴۰۰ هزار اسرائيلي در ۱۸۰ شهرك زندگي مي كنند.
براساس اطلاعات يك سايت اينترنتي فلسطيني در سال جاري شركت اتوبوسراني اسرائيل هم به خاطر عمليات شهادت طلبانه فلسطينيان از عرفات غرامت خواست.
چون از سال ۲۰۰۰ و آغاز عمليات انتفاضه دوم ۵۳ بار اتوبوسهاي اين شركت مورد حمله فلسطينيان قرار گرفته و مجموعاً ۱۳۳ كشته و ۶۰۰ زخمي به جا گذاشته است .
اولويت شماره يك اسرائيل: امنيت
در سالهاي اخير روند انتخابات در اسرائيل همواره موجب افزايش نگراني در ميان فلسطيني ها شده است. آنها اعتقاد دارند به تدريج مهره هاي ملايم از حكومت اسرائيل حذف شده و جنگ طلبان جاي آنها را گرفته اند. اسرائيل در حال حاضر يكي از دمكرات ترين حكومتهاي خاورميانه را دارد.اما ثابت كرده يك حكومت دمكراتيك مي تواند تا چه اندازه متجاوز و درنده خو باشد. با وجود اين فلسطينيان گاهي ناچار مي شوند به خاطر وجود گروههاي تندرو در اسرائيل به پيروزي فردي از حزب ليكود رضايت دهند. اخيراً شارون آمادگيش را براي به رسميت شناختن دولت فلسطين بدون سلاح و به شرط سوزاندن ريشه هاي تروريسم اعلام كرده است.
البته اين شناسايي متضمن اين است كه اسرائيل مرزهاي دولت فلسطين را كنترل كند و هواپيماهاي اسرائيل همچنان بتوانند بر فراز آسمان مناطق فلسطيني پرواز كنند. اما در هر صورت اعتقاد برخي بر اين است كه هر حكومتي در رأس كشور اسرائيل قرار مي گيرد، همچنان مسائل امنيتي را در اولويت قرار مي دهد و كم و بيش سياست تخريب مناطق فلسطيني و كوچ اجباري فلسطينيان را دنبال مي كند.
فلسطينيان دموكراسي را به بازي نمي گيرند
فقدان اطمينان به حكومت اسرائيل موجب شده عرفات در برخي مواقع به خاطر سياستهايش در قبال اسرائيل در معرض انتقادات زيادي قرار بگيرد. ادوارد سعيد نويسنده برجسته عرب گفته است: «عرفات با قرارداد اسلو خواست با اسرائيل معامله كند ولي به نظر آمد نيروهاي امنيتي او در اختيار اسرائيلند».
پيمان اسلو كه به آن اشاره شد به عرفات اجازه داد بخش هايي از كرانه باختري و نوار غزه را اداره كند. ولي در واقع امضاي اين پيمان حاكميت واقعي و امنيت را براي فلسطين به وجود نياورد. به اين ترتيب كه اسرائيل كرانه باختري و نوار غزه را به بخش هاي كوچك حصاربندي شده تقسيم كرد و شهرك سازي را به چند برابر افزايش داد. با اين وجود برخي فلسطيني ها اميدوارند همين اراضي تحت كنترل دولت خودگردان مبنايي براي تشكيل يك كشور مستقل فلسطيني ايجاد كند. آنچه در حال حاضر خواست نهايي دولت فلسطين را تشكيل مي دهد، بازگشت اسرائيل به مرزهاي سال ۱۹۶۷ و پيدا كردن راه حلي براي مشكل پناهندگان فلسطيني است. اما بزرگترين ايراد در نحوه زمامداري فلسطينيان اين است كه مانند اكثر كشورهاي عربي ساختار دموكراسي به آن راه نيافته است. بااين وجود يكي از مهمترين دلايل پابرجايي اين دولت مقاومتهاي عرفات در مقابل اسرائيلي هاست. محاصره مقر دولت خودگران توسط تانكها و بولدوزرهاي اسرائيلي كه نزديك بود در جريان آن ساختمانها بر سر بلند پايگان دولتي خراب شود نمونه مشهوري در اين روند است. محاصره مقر عرفات با فشار آمريكا بر اسرائيل به پايان رسيد.
واكنشهاي بين المللي
شرايط ويژه و منحصر به فرد فلسطين و نبود راه حل قطعي، تاكنون تلاشهاي بين المللي براي پايان دادن به كشتارها را بي نتيجه گذاشته است. بارها در قطعنامه هاي سازمان ملل و بيانيه هاي كشورهاي مختلف استفاده از زور، كشتارهاي غيرقانوني و نابودي اموال دراراضي فلسطين محكوم شده و حق تصميم گيري مردم فلسطين براي خود مورد تأكيد قرار گرفته است. آمريكا همواره تلاش كرده خود را به عنوان اصلي ترين ميانجي در بحران خاورميانه مطرح كند. با وجود اين كارتر برنده جايزه صلح نوبل چندي پيش با انتقاد از سياستهاي بوش گفت: «آمريكا نمي تواند به عنوان ميانجي بي طرف مطرح شود. مگر اينكه به طور مساوي با هر دو طرف بحث كند».
به نوشته يك روزنامه آمريكايي : «موضع بوش، افراطيون هر دو طرف را تقويت كرده». با اين وجود كالين پاول وزير امور خارجه آمريكا تأكيد مي كند: «واشنگتن مصمم به حل مسأله خاورميانه به گونه اي است كه ضمن حفظ امنيت اسرائيل، فلسطيني ها نيز به استقلال دست يابند». انگليس نيز بخت خود را براي يافتن راه حل براي بحران فلسطين مي آزمايد.
انگليس در كنفرانسي تلفني اصلاحات در ساختار دولت خودگردان را به بحث گذاشت.
از اهداف اين مذاكرات ايجاد اصلاح در ساختار امنيتي فلسطين براي ايجاد امنيت در اسرائيل ذكر شد. پيش از اين سران عرب در اجلاس بيروت طرحي را به تصويب رساندند كه عادي سازي روابط كشورهاي عربي در ازاي عقب نشيني كامل اسرائيل از مناطق اشغالي سال ۱۹۶۷ را پيشنهادمي كرد.
در تازه ترين تلاشها اخيراً طرحي موسوم به نقشه راه از سوي آمريكا ارائه شد كه براساس آن تا سه سال ديگر كشور مستقل فلسطيني ايجاد خواهد شد. به موجب اين طرح از اسرائيل خواسته شده حمله نظامي به مناطق مسكوني فلسطيني را متوقف كند و ارتشش را از كرانه باختري و نوار غزه فرا بخواند و به فلسطينيان اجازه دهد انتخابات مجلس قانونگذاري برگزار كنند و در مقابل فلسطينيان نيز بايد به انتفاضه خاتمه دهند. البته همچنان عده اي از اين بابت كه اين طرح نيز سرانجام بتواند ايجاد يك كشور مستقل را به سرانجام برساند در شك و ترديدند. چون به عقيده آنها اسرائيل در نهايت تنها با كشور فلسطين تحت كنترل خود كنار مي آيد.
آينده اي پرابهام پس از حمله به عراق
ممكن است كشورهايي از بابت حمله آمريكا به عراق نگران باشند ولي هراسي نيز در فلسطينيان وجود دارد. اخيراً وزير كشور تشكيلات خودگردان نسبت به احتمال سوء استفاده اسرائيل از فضاي ايجاد شده به هنگام حمله آمريكا به عراق براي جنايت در سرزمين هاي فلسطيني هشدار داد. وي گفت ملت فلسطين دومين ملتي خواهد بود كه بعد از ملت عراق از اين جنگ متنفر خواهد شد.
بدين ترتيب معلوم نيست سرانجام چه زماني براي وضعيت بغرنج فلسطين راه حلي قطعي پيدا خواهد شد.