گروه اقتصادي: منطقه خليج فارس به احتمال تا يك ماه ديگر شاهد سنگين ترين نبرد نظامي در يك دهه گذشته خواهدبود اما آنچه كه تاكنون به آن پرداخته نشده و يا كمتر پرداخته شده، نه هزينه هاي سياسي و نظامي بلكه «هزينه ـ فايده» اين نبرد است. اين نبرد احتمالي چون به شيوه هاي مدرن و نوين انجام مي شود شايد از جمله جنگهاي بسيار پرهزينه و گران دهه اخير شود، اما سؤال اساسي اين است كه هزينه اين نبرد براي آمريكا چقدر است و نفع آمريكا از پايان اين جنگ چيست؟ گزارش صفحه ۶ امروز تحت عنوان «جنگ آمريكا عليه عراق چقدر هزينه دارد؟» پاسخي به سؤالات يادشده است.
•••
اين روزها همه رسانه ها وشبكه هاي خبري از حمله قريب الوقوع آمريكا به عراق سخن مي گويند، حمله اي كه آمريكا از مدتها پيش تدارك آن را ديده بود و فقط منتظر زمان مساعد بود. بطور قطع بسياري از كارشناسان به ياد دارند از زمان جنگ اول خليج فارس كه حدود ۱۲سال پيش روي دارد وبه دنبال آن پاي آمريكا به منطقه نفت خيز خليج فارس باز شد، آمريكا درصدد بود تا نه فقط جاي پاي خود را در منطقه محكم كند بلكه به طريقي برجريان نفتي منطقه ـ كه حدود ۳۶درصد بازار جهاني نفت را تأمين مي كند ـ ونيز آينده صدورنفت درياي خزر از طريق كشورهاي تركيه وعراق به خليج فارس وبازار جهاني نظارت كامل داشته باشد.
سؤالي كه اكنون مطرح است ، آن است كه هزينه ـ فايده اين حمله براي آمريكاچقدر است كه اين كشور حاضر شده برخلاف جنگ اول خليج فارس كه درآن دنبال جمع كردن نيرو از كشورهاي ديگر بود، به تنهايي آن را انجام دهد؟
دراين باره پيش از آنكه به فايده اين حمله براي آمريكا پرداخته شود ، بايد هزينه اين حمله وپيامدهاي اقتصادي آن موردارزيابي قرار گيرد.
هزينه جنگهاي گذشته آمريكا
از حدود ۲۲۸ سال پيش كه جنگ استقلال آمريكا شروع شد، اين كشور تاكنون ۲۰جنگ را پشت سرگذاشته است ، يعني هر ۱۱/۴سال يك جنگ .هزينه اين جنگ ها براي آمريكا حدود ۴هزار و۷۰ميليارد دلار (به قيمت دلار سال ۲۰۰۲) برآورد مي شود.
گران ترين جنگ براي آمريكا جنگ جهاني دوم با ۲۸۵/۴ ميليارد دلار (به قيمت رايج آن زمان) و جنگ ويتنام با ۱۱۱ ميليارد دلار بوده است .
پروفسور «ويليام نوردهانس» استاد اقتصاد دانشگاه ييل آمريكا معتقد است كه «هزينه هاي جنگ براي آمريكا همواره بيشتر از برآوردها بوده است».
وزير خزانه داري آبراهام لينكلن، رئيس جمهوري آمريكا درسال ،۱۸۶۱ تخمين زده بود كه جنگ شمال با جنوب آمريكا (جنگهاي داخلي ) حدود ۲۴۰ميليون دلار (به قيمت آن زمان) هزينه داشته باشد (حدود ۷درصد توليد ناخالص داخلي). اما اين هزينه براي شمال ۱۳برابر شد وبه ۳ميليارد و۲۰۰ميليون دلار رسيد… همچنين هزينه جنگ ويتنام ومدت آن به ترتيب ۱۰ميليارد دلار وحداكثر يك سال ونيم تخمين زده شده بود، اما اين جنگ ۷سال به طول انجاميد و هزينه مستقيم آن به ۱۱۰ تا ۱۵۰ميليارد دلار رسيد. اين استاد دانشگاه در تحليلي از هزينه ها وپيامدهاي اقتصادي جنگ آمريكا عليه عراق به اين نكته مهم اشاره كرده است .
هزينه جنگ هاي آمريكا بين يك تا ۱۳۰ درصد توليد ناخالص داخلي سالانه آمريكا بوده است . پايين ترين هزينه جنگ برحسب توليد ناخالص داخلي مربوط به جنگ اول خليج فارس با يك درصد توليد ناخالص داخلي وبالاترين آن با ۱۳۰ درصد به جنگ جهاني دوم اختصاص دارد.
هزينه هاي جنگ براي طرفهاي درگير آمريكا
اما هزينه هاي جنگ براي طرفهاي درگير مقابل آمريكا چقدر بوده است؟ در جنگ داخلي كه بين ايالتهاي شمالي و جنوبي آمريكا رخ داد، كارشناسان و تحليلگران معتقدند هزينه آن براي ايالتهاي جنوبي به مراتب بيشتر از ايالتهاي شمالي بوده است. اما بنابرگفته نورد هانس هزينه جنگ براي جنوب بسيار بيشتر بود. سرمايه هاي آنها كاملاً نابود شد و بازدهي نيروي كار آنها براي مدت يك قرن كاهش يافت.»
در مورد ويتنام نيز وضعيت به مراتب بدتر بود.آمارهاي غيررسمي حاكي از آن است هزينه مستقيم جنگ براي ويتنام بيش از ۳۰۰ ميليارددلار بوده است و آن كشور عليرغم گذشت ۳۰ سال از پايان جنگ، هنوز در حال پرداخت خسارتهاي آن است.
درمورد عراق نيز وضعيت اسف بارتر از جنگهاي گذشته بود. اولين جنگ خليج فارس و نتايج تحريم هاي اعمال شده باعث شده است كه حدود ۲۳۰ ميليارددلار از زيرساختارهاي عراق تخريب شود. تأثير خود تحريم ها بدتر از اين بود. عراق طي سالهاي ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۲ به طور متوسط ۱/۴ميليون بشكه نفت در روز توليد كرد درحالي كه ظرفيت توليد آن روزانه ۳ ميليون بشكه بوده است. كاهش درآمدهاي نفتي عراق از شرو ع جنگ اول خليج فارس تاكنون بيش از ۱۵۰ ميليارددلار بوده است، كه با توجه به وضعيت فعلي اقتصادي عراق معادل ۶ سال توليد ناخالص داخلي آن كشور است.
مطالعات انجام شده نشان مي دهد در دوران حكمراني صدام حسين برعراق خسارات ناشي از جنگها و تحريم هاي وارد شده برعراق ۲۰ سال توليد ناخالص داخلي را به هدر داده است كه در تاريخ مدرن، هيچ اقتصادي تا اين اندازه تخريب نشده است.
هزينه جنگ دوم خليج فارس براي آمريكا
با اينكه هنوز هيچ اظهار نظر رسمي درباره هزينه جنگ دوم خليج فارس براي دولت آمريكا نشده است، اما گزارشهاي ارائه شده نشان مي دهد هزينه مستقيم اين جنگ برخلاف هزينه هاي سال گذشته، به مراتب كمتر است.
در حال حاضر تنها اظهارنظر عمومي دولت بوش درباره تخمين جنگ از سوي «لاري ليندسي» عضو تيم اقتصاددانان كاخ سفيد صورت گرفته است. بر مبناي تخميني كه وي ارائه داده است، هزينه اين جنگ براي آمريكا بين ۱۰۰ تا ۲۰۰ميليارد دلار است كه احتمالاً شامل نگه داشت نيروهاي آمريكايي به مدت يك سال پس از سقوط رژيم صدام حسين نيز است. تخمين هزينه «لاري ليندسي » يك تا دو درصد توليد ناخالص داخلي آمريكا را دربرمي گيرد. اما از سوي ديگر در اواسط نوامبر سال۲۰۰۲ ميلادي دو گزارش از هزينه هاي تخمين جنگ با عراق توسط «مركز مطالعات مجلس» آمريكا و «دفتر بودجه كنگره» تهيه شد.
مركز مطالعات مجلس هزينه جنگ دوم خليج فارس را بر مبناي هزينه جنگ اول تخمين زده است. اين مركز، جنگ را در دو سناريو مورد بررسي قرار داده است. برمبناي سناريوي «آ» هزينه جنگ دوم خليج فارس بين ۴۸ تا ۶۰ميليارد دلار است كه اين هزينه نسبت به هزينه جنگ اول خليج فارس (كه براساس دلار امروز معادل ۸۰ميليارد دلار است) پايين تر است.
بررسي دفتر بودجه كنگره با مركز مطالعات مجلس از لحاظ روش شناسي فرق دارد. روش مطالعاتي مركز مطالعات مجلس از «بالا به پايين» بوده است، اما روش مطالعاتي دفتر بودجه كنگره از «پايين به بالا» است.
دفتر بودجه كنگره برآورد كرده است كه حمله زميني با ۳۷۰ هزار نيرو و حمله هوايي با ۲۵۰هزار نيرو صورت گيرد. اما با اين حال تفاوت ارقام هزينه هاي اين دو مركز مطالعاتي تقريباً ناچيز است. دفتر بودجه كنگره هزينه حمله سنگين زميني را براي آمريكا بين ۳۸ تا ۴۰ميليارد دلار برآورد مي كند كه باسر جمع هزينه حمله هوايي اين مقدار به حدود ۷۰ تا ۸۰ ميليارد دلار مي رسد.
در همين حال اين دفتر هزينه تأمين نيروهاي حافظ صلح را در عراق ۱۷ تا ۴۶ ميليارد دلار تخمين مي زند. به عبارت ديگر ۲۵۰ هزار دلار به ازاي هر نيرو در سال.
فايده اقتصادي جنگ براي آمريكا
به جرأت مي توان گفت جنگ عليه عراق فقط و فقط يك نفع براي آمريكا دارد و آن دستيابي به منابع عظيم نفتي عراق است. عراق با بيش از ۱۰۰ ميليارد بشكه ذخيره نفتي دومين منابع نفتي جهان را دارد.دستيابي به اين منابع عظيم براي آمريكا به معناي تأمين واردات نفت آمريكا به مدت يك قرن است و اين جدا از حضور مستقيم آمريكا در منطقه خليج فارس است.
