زماني در پاييز سال ۷۷ ، فريدون وردي نژاد مديرعامل ـ وقت ـ خبرگزاري جمهوري اسلامي در پاسخ اين سؤال كه «فكر نمي كنيد راه اندازي خبرگزاريهاي بخش خصوصي فعاليت هاي خبرگزاري جمهوري اسلامي را تحت الشعاع قرار دهد؟» گفته بود:«بهتر است سؤال را اينگونه مطرح كنيم كه فعاليت خبرگزاريهاي خصوصي، غيررسمي وكوچكتر چه تأثيري برخبرگزاري جمهوري اسلامي خواهد گذاشت؟ » هرچند اوكاملاً از وجه مثبت به اين موضوع نگريسته وافزوده بود: «اين حضور ميدان جديدي از رقابت حرفه اي را برروي خبرنگاران وكارشناسان خبري خبرگزاري خواهد گشود». اماتولد خبرگزاريهاي جديد وگذشت زمان نشان داد كه چندان هم بي دليل نبود تا مديرعامل مهم ترين وبزرگترين خبرگزاري كشور كه حكم خبرگزاري مادر را دارد، از راه اندازي خبرگزاريهاي جديد، نگراني به خود راه ندهد! به راستي آيا اين فرزندان نابالغ وكوچك در روزگار پيري دست خبرگزاري مادر را خواهند گرفت؟! فرزنداني كه گاه برخي از آنها فقط خبر تولدشان به گوش مي رسد وبرخي ديگر هم سرزا از بين مي روند!
|||
دست كم تا پيش از شروع به كار خبرگزاري دانشجويان (ايسنا) تنها اين خبرگزاري جمهوري اسلامي بود كه با سابقه ۶۵ساله توليدومخابره اخبار، اطلاعات وعكس دركشور را به عهده داشت. وقتي در ۱۶ آذر ۷۸ خبرگزاري دانشجويان (ايسنا) با شعار «يك دانشجو، يك خبرنگار» آغاز به كار كرد به فاصله گذشت كمتر از سه سال اسامي ديگري برفهرست خبرگزاريهاي موجود كشور اضافه شد. به گونه اي كه درپايان سال ۸۱ تعداد آنها به ۱۲ خبرگزاري رسيد. آيا اين اتفاق مي تواند پيش نويس تغييري در عرضه اخبار واطلاعات دركشور محسوب شود؟!
۱۲ خبرگزاري : جمهوري اسلامي (ايرنا)، دانشجويان ايران (ايسنا)، دانش آموزان (پانا)، كار (ايلنا)، قدس (قدسنا) ، فارس(بسيج)، زيست محيطي، فرهنگي (مهر)، حوزه علميه، ورزشي ، هنروخبرگزاري شوراي شهر كه در پاييز ۷۹ فقط خبركوتاهي درباره تأسيس آن در روزنامه ها به چاپ رسيد، داراي يك وجه اشتراك ، ايجاد تنوع در عرصه توليد خبر وگسترش سطح اطلاع رساني به مردم وتفاوت در اولويت هاي خبري اند.
|||
نخستين تصميم به ايجاد خبرگزاري درسالهاي اخير بعداز راه اندازي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) به خبرگزاري فارس (بسيج) مربوط مي شود. در دي ماه ۷۹ رضا طوسي مديرعامل بنياد تعاون بسيج سپاه پاسداران درهمايش فرماندهان نواحي بسيج لرستان خبر از تأسيس خبرگزاري فارس (بسيج) داد وهدف از راه اندازي اين خبرگزاري را اطلاع رساني در زمينه فعاليت هاي بسيج در سطح كشور عنوان كرد. در پاييز ۸۰ با حضور وزيرارشاد خبرگزاري قدس (قدسنا) نيز آغاز به كار كرد. مصيب نعيمي رئيس خبرگزاري قدس علت راه اندازي اين خبرگزاري را اطلاع رساني فراگير و شفاف درمورد فلسطين و انتفاضه، مي دانست. خبرگزاري قدس متعلق به جمعيت دفاع از فلسطين وغيردولتي است . به اين ترتيب خبرگزاريهاي ديگري از سوي نهادها، مؤسسات ومراكز مختلف هركدام با اولويت قراردادن ارائه ومخابره اخبار حوزه موردنظر خود اعلام حضور كردند. حجت الاسلام محمدعلي معلي (عضو شوراي سردبيري روزنامه كيهان) درباره هدف از ايجاد خبرگزاري حوزه مي گويد: « كار رسانه اي از قديم الايام جزو يكي از امور مورداهتمام روحانيت بوده است. مثل خيلي ديگر از دانشها اين امر هم دچار عقب ماندگي شد». مسؤولان حوزه علميه به اين باور رسيدند كه اكنون با پيشرفت علوم، استفاده از دانش هاي روز به يك ضرورت تبديل شده است . بنابراين در سال ۸۰ به فكر تشكيل يك خبرگزاري وارسال اخبار موردنظر خود برروي خروجي اينترنت شدند. تنها دوماه بعد ازاعلام حضور خبرگزاري حوزه، درشهريور همان سال رئيس سازمان دانش آموزي و مديركل فعاليت هاي دانش آموزي وزارت آموزش وپرورش خبر از راه اندازي خبرگزاري دانش آموزان (پانا) داد. او عمده فعاليت اين خبرگزاري را در زمينه انعكاس اخبار مربوط به جمعيت دانش آموزي كشور و خانواده بزرگ آموزش وپرورش ذكر كرد. تا تولد خبرگزاري كار (ايلنا) و افتتاح آن توسط وزير ارشاد در اسفند ۸۱ ، خبرگزاري زيست محيطي ، هنري، فرهنگي (مهر) و ورزشي اعلام موجوديت كردند. وزير ارشاد در مراسم افتتاح خبرگزاري ايلنا گفت: «با شكل گيري خبرگزاريهاي تخصصي، يك خبر واحد از زاويه هاي مختلف بررسي مي شود وصحت خبر بهتر روشن خواهد شد». به اعتقاد او تنوع سليقه ها، مهارت ونگرشها به عنوان يك واقعيت درجامعه ظهور يافته واين امر باعث شكل گيري شغل هاي متفاوت وروشهاي گوناگون زندگي شده است كه براي پاسخگويي به آن، به رسانه هاي تخصصي نياز داريم. پيش از آن مسعود حيدري مديرعامل خبرگزاري كار ايران در معرفي اين خبرگزاري گفته بود: «خبرگزاري كار به عنوان يك رسانه مستقل كه مؤسسه غيرانتفاعي آموزش عالي كار برروي آن سرمايه گذاري كرده، به دنبال اين است كه تمام سلايق را اعمال كند وهيچ گونه وابستگي به حزب، ارگان ونهادي نداشته باشد».
|||
درميان دانشجويان دانشكده خبر (ايرنا) كساني هستند كه از سوي مراكز، نهادها ومؤسسات خاصي براي گذراندن دوره هاي آموزشي خبرنويسي و… به دانشكده معرفي شده اند. اين گروه بعدها در خبرگزاريهايي مشغول به كار خواهند شد كه توسط سازمان متبوعشان تشكيل مي شود. حبيب سنگتراش رئيس دانشكده خبر (ايرنا) در مهرسال ۸۱ درگفت وگو با خبرنگار روزنامه صبح تهران تعريف مي كند: « همين چندروز پيش من با واتيكان صحبت مي كردم. ديدم هم خبرگزاري وهم راديو دارد. از آنهاخواستم برايم اطلاعات بفرستند، متوجه شدم كه همه هزينه هايش را واتيكان تأمين مي كند. براي من جالب بوده كه واتيكان به عنوان يك مجموعه مذهبي وسياسي به اين جمع بندي رسيده كه بايد رسانه داشته باشد تا بتواند اخبار موردنظرش را در اختيار مخاطب قرار دهد». به عقيده او در داخل كشور ، تازه اين قدمها برداشته شده است . فكر ايجاد خبرگزاريهاي خصوصي وغيردولتي ، شايد بيش از همه به شرايط جامعه بعد از توقيف پي درپي مطبوعات باز مي گردد. فضايي كه تشنه اطلاعات و آگاهي بود، ناگهان با محدوديت روبرو شد. يك مدرس دانشگاه درحوزه ارتباطات، توسعه خبرگزاريها را در ارتباط مستقيم با شرايط جامعه پس از توقيف روزنامه هامي داند:«اگر دراين عرصه وبراي ارائه اخبار واطلاعات محدوديت به وجود نيامده بود، اينك شاهد رشد خبرگزاريها دراين سطح نبوديم. وقتي امكان ارتباط بامخاطب وارائه نظر ، ديدگاه واخبار از طريق روزنامه ميسر نباشد، منبعي كه خواهان برقراري اين ارتباط است ، شيوه هاي ديگري را جست وجو مي كند . ايجاد روزنامه هاي الكترونيكي وخبرگزاريها يكي از همين راه حلها به شمار مي رود». با اين حال راه اندازي خبرگزاري وارسال اخبار برروي خروجي اينترنت وتلكس به معناي مصون بودن در توليد وارائه اخبار نيست. دراين بخش نيز محدوديت ها وحساسيت ها وجود دارد. روز ۳۱ شهريور ،۸۱ انتشار خبر نظرسنجي درباره مذاكره با آمريكا كه توسط سه مؤسسه پژوهشي انجام شده بود، براي خبرگزاري جمهوري اسلامي دردسرساز شد. پس از انتشار اين خبر، مدعي العموم از مديرعامل خبرگزاري ايرنا به اتهام انتشار مطالب خلاف واقع، نشر اكاذيب به قصد تشويش اذهان عمومي و جعل اخبار شكايت كرد. خبرگزاري دانشجويان ايران نيز بارها درمدت كوتاهي كه از تأسيس آن مي گذرد با چنين مشكلاتي روبرو بوده است . نارسايي ها وتنگناهايي كه در قوانين فعلي رسانه اي ومطبوعاتي ايران وجود دارد ، در زمينه چگونگي برخورد با خبرگزاريها ويا حتي سايت هاي اينترنتي نيز مشاهده مي شود. اما نگاه بسياري به راه اندازي خبرگزاريهاي غيردولتي وخصوصي خوشبينانه است. هرچند آنها از مشكلات هم سخن مي گويند: «اين كار درايران برگشت مالي ندارد». حبيب سنگتراش معتقد است : « كسي دركشور ما حاضر نيست براي خريد خبر پول بدهد. در اقتصاد خصوصي امروزه كدام عقل سليمي چيزي را توليد مي كند كه فروش ندارد ويا اگر هم فروش داشته باشد ، كسي حاضر نيست به ميزاني كه هزينه شده ، بهايش را بپردازد. مردم ما به دنبال اخبار جنجالي هستند، ولي سرمايه گذار خصوصي در پي جنجال نيست. او به دنبال دردسر و ريسك سرمايه گذاري نيست . بلكه جاي آرامي را مي خواهد كه سرمايه گذاري اش تضمين شده و سود كاملاً مشخص داشته باشد». با اين حال او اين را هم مي افزايد كه « بايد به دستگاههاي خصوصي كه درصدد ايجاد خبرگزاري هستند فرصت داد تا خودشان را پيدا كنند». تا آينده فرا نرسد نمي توان گفت كه آياافزايش خبرگزاريها با حفظ كيفيت همراه بوده است يا نه؟!