يكشنبه ۱۸ اسفند ۱۳۸۱ - ۵ محرم ۱۴۲۴
Sun, Mar 9, 2003
فرهنگ و هنر
شماره ۲۴۰۸
sLogo.gif

PDF Edition
صفحه اول
سياسي
اخبار ايران
اجتماعي
گزارش روز
بين الملل
گفت و گو
سرزمين مادري
فرهنگ و انديشه
هزارويك شهر
فرهنگ و هنر
اقتصادي
قيمت سكه و طلا
حوادث
ورزشي
صفحه آخر
اوقات شرعي
آرشيو
نقد فيلم «روزگار ما» ساخته رخشان بني اعتماد
گزارشي كوتاه از هفتادوششمين نشست
نقد فيلم «روزگار ما» ساخته رخشان بني اعتماد
انتخابات اصلاحات بالاي شهرپايين شهر
114486.jpg
مشخصات فيلم:
كارگردان: رخشان بني اعتماد . تصويربردار: سهيل نوروزي. تدوين: پيروز كلانتري، محسن عبدالوهاب، (تدوين رايانه اي: آرين مهدوي زاده ، طاهره حسيني ) . صداگذاري: محمدرضا دلپاك ، حسين مهدوي .تهيه كننده: جهانگيركوثري، رخشان بني اعتماد.
با حضور آرزو بيات، باران كوثري، رضا داودنژاد، ميلاد صدرعاملي، پگاه آهنگراني و...
برخي معتقدند كه بين سينماي مستند وداستاني مرزي وجودندارد. هر دوشيوه به يك اندازه مي توانند ، بستر تبلور واقعيت باشند و در عين حال به مدد شگردهاي بيان سينمايي، سرگذشتي را شرح دهند يا رويدادي را آن گونه كه هست، مجسم كنند و حتي گفته اند: «فيلم مستند با طبيعت گوناگونش، سرشار از ابتكار وتجربه است، برخلاف تأكيد همگان، مي توان در فيلم مستند از بازي هنرپيشه ها و تخيل وفانتزي و ترفندهاي سينمايي بهره مند شد اما اكثر فيلم هاي مستند در يك چيز مشتركند. هر يك از آن ها تحت نيازهاي محدودي قرار دارند. هر فيلم مستند با سلاح عقيده اي مجهز است كه سازنده آن در ذهن خود دارد، در زمينه اي وسيع تر، فيلم مستند تقريباً هميشه عاملي در خدمت تبليغات به شمار مي رود. (نقل قول از فيليپ دان.كتاب سينماي مستند. نوشته ريچارد ميران بارسام. ترجمه مرتضي پاريزي).
«روزگار ما» چه در شكل و ساختار و چه ارائه مضمون و پيام، بيش و كم بر اين نظر يه صحه مي گذارد. چون براي ثبت يك رويداد مستند سياسي / اجتماعي محدوده قراردادهاي رايج مستندسازي را درمي نوردد و از شيوه ها وشگردهاي سينماي داستان پرداز و روايت گر، بهره فراوان مي برد و چنانچه در عنوان بندي فيلم نيز مي آيد. «روزگار ما» روايتي از رخشان بني اعتماد است. نه گزارشي خشك و آگهي وار، بدون محرك هاي دراماتيك... به همين دليل تصاوير روي پرده سينما ، ضمن واقعي بودن ، گاه همچون ماجرايي پرفرازو نشيب و آكنده از حس تعليق و خلجان هاي عاطفي، ما را به قلمرو قصه هاي شورانگيز مي برد و از وراي واقعيت هاي مستند، شرح پريشاني و حديث آرزومندي نسلي را باز مي گويد كه «در حسرت توشي و تواني» تكاپو مي كنند و با ناهنجاري هاي جامعه گلاويز مي شوند تا شايد مجالي براي زندگي بهتر داشته باشند، سخت كوشي وشكيبايي جوانان «روزگار ما» ، شاخص ترين مؤلفه آثار داستاني رخشان بني اعتماد را به يادمان مي آورد. در فيلم هايي چون «خارج از محدوده» (۱۳۶۶) تا«زيرپوست شهر» (۱۳۷۹) ، همواره آدم هايي را ديده ايم كه زير فشار ناملايمات جامعه تحقير شده اند اما همچنان سرسختانه در راه حفظ بقاي خود كوشيده اند. هرچند، رهايي از رنج ها وناكامي ها در تنگناي مناسبات دشوار اجتماعي . چندان دست يافتني نبوده است و حالا تصاوير مستند «روزگار ما» نيز چشم انداز ديگري از موقعيت همان آدم ها را پيش رويمان مي گسترد.
نظام زيبايي شناسي فيلم براساس تم جست وجو شكل مي گيرد از همان نخستين صحنه اي كه همراه فيلمساز ، پرسه زدن در گوشه وكنار شهري پر ازدحام را آغاز مي كنيم و از ميان انبوه آدم ها، ماشين ها، پوسترهاي تبليغاتي و.. ديگر مظاهر جامعه معاصر مي گذريم، نگاه ناآرام وكنجكاو دوربين فيلمبرداري ، هر لحظه ما را به تأمل بر نكته هاي پنهان در پس ظاهر واقعيت فرامي خواند. آنچه روي پرده سينما مي بينيم، ابتدا شرح گزارش گونه رويدادي سياسي/ اجتماعي به نظر مي رسد اما رفته رفته، جوهره درامي انساني در آن نمودار مي شود و از لابه لاي حوادث عاطفه اي اصيل سربرمي آورد؛ اشك شوق بر چهره جوانان پرشور، هنگام ديدار با رئيس جمهور خاتمي در ورزشگاه شيرودي، همانقدر همدلي برمي انگيزد كه اشك حسرت آلود زني بي تكيه گاه و محنت كش به نام آرزو بيات. چون در هر دوموقعيت شاهد بروز عواطفي بي شائبه هستيم، حال اينكه، تناقضي ژرف ميانشان وجود دارد؛ جايي نشانه اميد به فرداي روشن است و جايي ديگر حاصل يأس و سرخوردگي و درماندگي و... فيلم چه زيبا تناقض دو واكنش احساسي را نمايش مي دهد؛ آرزو بيات در خلوت اتاق محقر خود، دردمندانه اشك مي ريزد، صداي هلهله شادماني از خانه مجاور به گوش مي رسد؛ كشمكشي منقلب كننده بين شادي و اندوه كه چندان دوام نمي آورد. نماي نزديك از چهره اشك آلود آرزو قطع مي شود به دورنماي خياباني پرازدحام، شادي جمع، بر غم فرد غلبه مي يابد؛ مردم به خاطر پيروزي در انتخابات جشن گرفته اند. گرچه سايه سنگين شب، اين فضاي شادمانه را با حس ترديد مي آميزد؛ آيا به راستي شب اندوه «آرزوها» پاياني خواهد داشت؛ فرآيند تدوين در اين صحنه، با دو شگرد متفاوت به سامان مي رسد، تصوير توسط قطع نما و صدا از طريق ديزالو (جايگزيني تدريجي) به صحنه بعد پيوند مي خورد و در نوع خود تازگي دارد.
روزگار ما به فراخور دستمايه خاص و كم نظيرش، سندي معتبر درباره تحولات سياسي جامعه امروز ماست و مي تواند، نزد آيندگان، يادگاري ارزشمند باشد اما جدا از اين وجه قضيه، بهانه اي نيز فراهم مي آورد تا فيلمساز جامعه نگري چون رخشان بني اعتماد به سياق آثار پيشين خود، لايه هاي زيرين جامعه را بكاود و سير و سلوكي در فضاي زندگي اقشار فرودست داشته باشد. بنابراين بخش عمده فيلم به سرگذشت و شرايط زيست آرزو بيات مي پردازد. زني گرفتار زير سنگيني انبوه مشكلات كه با دريافتن ساده انگارانه از سياست، مي خواهد رئيس جمهور شود وانگيزه اش بسيار شخصي است. مي گويد: «مي دونستم نمي شه، دلم مي خواست يه جوري حرفام رو همه بشنوند» او نه فقط يك فرد آرزومند بلكه نماينده جمع بي شمار آدمهاي آسيب پذيري است كه در مناسبات غلط جامعه، انگار از ياد رفته اند و ناگزير، براي اثبات وجود خود به هر دري مي زنند.
بني اعتماد براي شناختن دنياي زني كه با آن همه مشكلات، سوداي رئيس جمهور شدن در سر مي پروراند، از خيابانهاي فراخ و آراسته بالاي شهر به سوي پس كوچه هاي تنگ و فقرآلود پائين شهر مي رود و همراه آرزو بيات؛ كندوكاوي در زير و بم قلمرو محرومان آغاز مي كند و ما نيز از زاويه ديد او، چهره ناخوشايند فقر را مي شناسيم و آخر كار به نتيجه طنزآميزي مي رسيم! جوانان بالاي شهر از رئيس جمهور آينده آزادي مي خواهند و اوج آمال آرزو بيات، كانديداي رياست جمهوري، داشتن يك سر پناه است و همه زندگي اش روي پرده سينما، در جست وجوي خانه اي ساده و كوچك و امن سپري مي شود ودر رهگذر اين عمر كوتاه سينمايي، حكايت ناكامي هاي گذشته و حال خود را بازمي گويد. اينكه در آينده تقدير او چگونه رقم خواهد خورد؟ معلوم نيست.
«روزگار ما» به رغم واقع گرايي مستندش، در حد فيلمي با جزئيات كاملاً وفادار به اصل واقعيت باقي نماند. هر جا كه حال وهواي صحنه مجال دهد، دخل و تصرفي در واقعيت صورت مي گيرد. گاه با تمهيداتي مانند فست موشن (حركت تند) و اسلوموشن (حركت آهسته) به فانتزي پهلو مي زند. زماني براي خلق معنا، واقعيت را مي آرايد. (مثل نمايي كه آرزو كنار ديواري بلند (به مثابه حصاري بازدارنده)، پيش مي آيد و همزمان پرواز هواپيمايي به فراز آسمان بالاي سرش ديده مي شود.) كمابيش شخصيتهاي مستند ـ بخصوص آرزو بيات ـ جلوي دوربين فيلمبرداري. در حس نمايشي فرو مي روند و نقش بازي مي كنند و... با اين همه، حاصل كار مستندي ارزشمند است و دليل مطمئني بر اثبات اين نظريه كه «بين سينماي مستند و داستاني مرزي وجود ندارد.»
* توضيح و پوزش:
متأسفانه هفته گذشته (يكشنبه ۱۱اسفندماه)تصوير مربوط به مطلب همين صفحه تحت عنوان «جهان پررمز و راز فانتزي» به دليل برخي مشكلات فني اشتباه چاپ شده بود. از خوانندگان بابت اين اشتباه ناخواسته پوزش مي طلبيم.
عكسهاي كيارستمي در گالري راه ابريشم
114453.jpg
نمايشگاه آثار عكس عباس كيارستمي ارديبهشت ماه سال ۸۲ در گالري راه ابريشم برگزار مي شود.
به گزارش خبرنگار «ايران»، اين نمايشگاه كه به نمايش عكسهاي كيارستمي از طبيعت با قطع بزرگ اختصاص خواهد داشت، اول ارديبهشت ماه با حضور عكاس افتتاح مي شود.
بنابراين گزارش كيارستمي كه بعد از فيلم «ده» فعاليت سينمايي ديگري نداشته، اين روزها با سفر به نقاط بياباني مجموعه عكسهاي پيشين خود را كامل مي كند. گفتني است كيارستمي كه قرار بود هفته گذشته به همراه نمايش فيلم «ده» در همايش سينماي ديجيتال سخنراني كند، پس از اطلاع از عدم نمايش فيلم اش از حضور در اين همايش خودداري كرد. اين فيلم شنبه گذشته در مؤسسه هنرهاي معاصر لندن به نمايش درآمد.
مهمترين نمايشگاه جهاني هنر نو در نيويورك
مهمترين نمايشگاه بين المللي هنرنو تحت عنوان "The Armory Show 2003"
در نيويورك شروع به كاركرد.
به گزارش نشريه آرت ديلي از كميته برگزاركننده اين نمايشگاه جهاني، ازميان بيش از ۴۰۰نگارخانه درخواست كننده براي شركت دراين رويدادمهم هنري ۱۶۶نگارخانه پيشگام درنمايش آثارهنري معاصر، پذيرفته شده اند كه ازميان آنها ۲۶نگارخانه براي نخستين بار دراين نمايشگاه شركت خواهندكرد. اين نمايشگاهها آثار هنرمنداني را از كشورهاي ايرلند، ژاپن، مكزيك، بلژيك، كانادا، فرانسه، بريتانيا، روسيه و ۱۲كشور ديگر به نمايش خواهندگذاشت. گفتني است نمايشگاه بين المللي Armory Show ازمهمترين رويدادهاي هنري است كه به هنرمعاصر درميان هنرمندان جهاني مي پردازد و هرساله هزاران هنرمند، مجموعه دارهنري و منتقد را براي بازديد از سرتاسرجهان به خودجذب مي كند.
گزارشي كوتاه از هفتادوششمين نشست
كتاب ماه ادبيات و فلسفه
ادبيات داستاني درسال۸۱
هفتادوششمين نشست كتاب ماه ادبيات وفلسفه به بررسي ادبيات داستاني درسال۸۱ اختصاص داشت.
اين نشست با حضور جمعي از صاحبنظران ادبيات داستاني عصرپنجشنبه پانزده اسفند درمحل خانه كتاب برگزارشد.
عنايت سميعي دراين نشست به عنصر «زبان» درآثارداستاني پرداخت و گفت: نقص جوانان درزمينه آثارداستاني، مسأله زبان است و اين امر به عدم ارتباط نويسندگان جوان با نثر كلاسيك بازمي گردد. امروزه زبان عنصر اصلي داستان محسوب مي شود و ساير عناصر داستاني را به حاشيه مي راند. زماني مي توان اين زبان را متحول كرد كه به سابقه تاريخي آن اشراف داشت.
فتح الله بي نياز درباره وضعيت ادبيات داستاني گفت: درحال حاضر گرچه ادبيات عامه پسندمخاطب دارد اما ادبيات جدي ما، نتوانسته با مخاطبان عام، رابطه برقراركند.
علت اين است كه براي اين ادبيات تبليغي صورت نگرفته؛ ادبيات جدي ما بخصوص درزمينه داستان كوتاه، گاه هم از حيث محتوا و هم از جهت ساختار از داستان هاي كوتاه جهاني برتراست.
حسن ميرعابديني، صفدرتقي زاده، عباس پژمان، محمدقاسم زاده، بلقيس سليماني و منصوره شريف زاده از ديگر سخنرانان اين نشست بودند.
محمدمحمدعلي نيز در پايان نشست به عدم انتقال صحيح نظريات و مفاهيم به نسل جديد پرداخت.
او گفت: «نسل گذشته، هم در تبيين نظريات جديد به جوان ها اشتباه كرد و هم در ارائه نكردن يك نمونه نثر صحيح ازمتوني كلاسيك و ترغيب و تشويق نكردن جوانان به متون كلاسيك.»
همايش بين المللي بهزاد هنرمند بزرگ ايراني
114465.jpg
همايش بين المللي «استاد كمال الدين بهزاد» نقاش و مينياتورساز شهير قرن دهم هجري، سال آينده برگزار مي شود.
به گزارش رسيده از فرهنگستان هنر، اين همايش به منظور شناسايي و حفظ ارزشهاي فرهنگي، ارج نهادن به ريشه هاي نقاشي سنتي ايران، يافتن بنيانهاي آفرينش هنري و تحليل آثار و احوال كمال الدين بهزاد در دو شهر تهران و تبريز برگزار خواهد شد. بهزاد در دوره صفويه مي زيسته كه در همين دوران با به كارگيري از رنگهاي گوناگون و درخشان، تصاويري عميق را خلق كرد.
بنا به گزارش رسيده در همايش بين المللي كمال الدين بهزاد به مقالات برگزيده در موضوعات ياد شده ديپلم افتخار و تنديس همايش اهدا خواهد شد. گفتني است اين همايش آذرماه ۸۲ برگزار خواهد شد.
روي صحنه تئاتر هاي تهران
| تالار اصلي تئاتر شهر ـ (افشين و بودلف هر دو مرده اند) به كارگرداني قطب الدين صادقي، ساعت اجرا ،۱۸‎/۳۰ تلفن: ۶۴۶۰۵۹۵
| تالار چهارسو ـ (دود كعبه) به كارگرداني سعيد شاپوري، ساعت اجرا ۱۸
| تالار سايه ـ (رازها و دروغها) به كارگرداني كيومرث مرادي، ساعت اجرا ۱۸‎/۳۰
| تالار قشقايي ـ (پچپچه هاي پشت خط نبرد) به كارگرداني عليرضا نادري، ساعت اجرا ۱۹
| خانه خورشيد ـ (جانشين) به كارگرداني افشين شوشتري، ساعت اجرا ۱۸‎/۳۰
با تو مي گويم
•  شگفتا كه برخي حاضرند سقفي ويران شود، شايد آجري بر سر يك نفر فرود آيد و نانش را هم آجر كند.
امروز با دكتر سيد جعفر شهيدي
114459.jpg
گروه فرهنگي ـ ساير محمدي: «تاريخ تحليلي اسلام» و «زندگاني فاطمه(ع)» و «زندگاني علي بن حسين» از جمله آثار مطرح دكتر سيد جعفر شهيدي است. دكتر شهيدي سال ۱۲۹۷ در بروجرد متولد شد و سالها در نجف اشرف و قم به آموزش فقه و اصول پرداخت و تا درجه اجتهاد پيش رفت. دكتر شهيدي پس از تحصيلات دبيرستاني وارد دانشگاه شد و دكتراي خود را در رشته زبان و ادبيات دريافت كرد و نزديك به دو دهه است به تدريس در دانشگاه مي پردازد. دكتر شهيدي در سه حوزه تأليف، ترجمه و تصحيح بيش از سي عنوان كتاب منتشر كرده و ترجمه «نهج البلاغه» از او نزديك به بيست بار تجديد چاپ شده است.
\ آقاي دكتر شهيدي، در كتاب «پس از پنجاه سال» از چه منظري به حادثه كربلا مي پردازيد؟
* آن چه اساس كتاب من در «پس از پنجاه سال» قرار گرفت. تحليل علل حادثه كربلاست از لحاظ جامعه شناسي تاريخي، يعني حادثه كربلا حادثه عظيم و مهمي است. مردمي كه در آن دوران هرچه داشتند از بركت اسلام بود و رسول اكرم(ص) ـ قبل از اين كه اسلام بيايد، عرب هويتي نداشت ـ در چنين شرايطي كه پيغمبر در شبه جزيره عربستان از جانب خداوند مأمور مي شودكه مردم را به رستگاري دعوت كند. نيم قرن بعد همين مردم با نوه او مانند كافر رفتار مي كنند. همه آنها ادعاي مسلماني داشتند و نماز مي خواندند، چه شد كه چنين ستمي به امام حسين(ع) روا داشتند؟ اين كتاب به اين مسائل مي پردازد.
\ آقاي دكتر تأثير نهضت عاشورا در ادبيات كلاسيك فارسي از منظر شما چگونه ارزيابي مي شود؟
* متأسفانه شاعران ايراني خيلي دير شروع كردند كه واقعه عاشورا را در آثار شان بازتاب بدهند. در دوراني كه شاعران در مسجدهاي بغداد مي نشستند و براي سيدالشهدا عزاداري مي كردند و اظهار نفرت مي كردند از كساني كه فاجعه كربلا را به وجود آوردند، تا سده پنجم اين واقعه جانگداز در اشعار شاعران ما بازتاب ندارد. البته اين حوادث در دل مردم زنده بود ولي در ادبيات فارسي به صورت مكتوب چيزي به دست ما نرسيده است.
\ بازتاب عاشورا در چه دوره و در اشعار كدام شاعران به چشم مي خورد؟
* در دوره حكومت آل بويه بوده در بغداد؛ و عجيب است كه آل بويه ايراني و در آن جا مسلط بودند اما شاعران عرب اين واقعه را خيلي خوب در اشعارشان آورده اند. الآن در خاطرم نيست تانام اين شاعران را بياورم ولي در كل عالم اسلام از دوران صفويه به بعد اوج اين بازتاب ها را در شعر شاعران مي بينيد.
\ پيش از صفويه، در ادبيات عرب واقعه عاشورا چگونه بازتاب داشت؟
* پيش از صفويه هم عاشورا در ادبيات عرب بازتاب داشت ولي از صفويه به بعد اين وضع پر رنگ تر شد. نام چند شاعري كه در كتاب «زندگاني حضرت زهرا (س) و «زندگاني اباعبدالله الحسين(ع)» آورده ام در اشعارشان بخوبي اين مسأله نشان داده مي شود.


|   شناسنامه   |   آرشيو   |