در گفت وگو بايك مقام ارشد سازمان گسترش و نوسازي
گرچه كارشناسان بخش صنعت اعتقاد دارند خودروسازان در دستيابي به اهداف كلان خود موفق نبوده اند و با اتخاذ سياست هاي دوره اي بر مدار صفر چرخيده اند، اما مهندس عليرضا دانش فهيم قائم مقام معاونت توليد وبهره برداري در سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران ضمن پذيرش كاستي هاي موجود روند طي شده در صنعت خودروسازي را مثبت مي داند. وي بي آنكه پاسخ شفافي به انتقاد ناظران مسائل خودرو بدهد به اشتغال آفريني و ارزش افزوده اين صنعت اشاره مي كند. با اين حال عليرضا دانش فهيم وضعيت موجود را پايدار نمي داند. او مي گويد اگر صنعت خودروسازي با بازارهاي جهاني پيوند نخورد، بايد در انتظار مرگ حتمي اين صنعت بود.
•••
| شما در طول هفته هاي گذشته مذاكرات فشرده اي را با شركتهاي معتبر خودروسازي جهان داشته ايد.اين مذاكرات چه نتايجي داشته و به چه ميزان به «انقلابي» كه آقاي ويسه ـ رئيس سازمان گسترش و نوسازي ـ در صنعت خودروسازي وعده داده نزديك شده ايد؟
* هنوز به نتيجه اي كه قابل اعلام باشد نرسيده ايم و همچنان در حال مذاكره با خودروسازهاي بزرگ دنياهستيم . بنابراين در حال حاضر نتيجه قابل ملموسي به دست نيامده و بيشتر در حال تبادل اطلاعات هستيم.
| فكر مي كنيد مذاكرات چه زماني به نتيجه برسد؟
* سقف زماني ما آخر مارس (اواسط فروردين) است.
| پس مشخص شده كه شما قصد داريد با چه شركتهايي همكاري كنيد؟
*ما پيشنهاداتي براي شركتهاي بزرگ خودروسازي دنيا تهيه كرده ايم و از طريق سفارتخانه هاي مختلف براي آنها فرستاده ايم بعضي از اين شركت ها به پيشنهاد ما جواب داده اند و در حال مذاكره با آنها هستيم. اما بعضي ديگر هنوز جواب نداده اند و در حال مطالعه پيشنهاد ما هستند.
| چه شركتهايي تاكنون با شما وارد مذاكره شده اند؟
* ما با شركتهاي p.s(پي. اس) ، رنوي فرانسه ، هيوندا، رنو نيسان و فيات ايتاليا مذاكره كرده ايم.
| آيا پيشنهادشما مبتني بر سرمايه گذاري مشترك است؟
* بله، پيشنهاد ما براي توليد مشترك است.
| سياست جايگزيني واردات كه براي يك دوره به نسبت طولاني در صنعت خودروسازي حاكم بود نتوانست به اهداف مطلوبي برسد. اكنون كه شما بر توسعه صادرات توجه نشان داده ايد چه زمينه هايي را براي موفقيت اين سياست جديد فراهم كرده ايد؟
* سياست ما اين است كه صنعت خودروسازي ايران جهاني شود و براي رسيدن به اين هدف ، اين صنعت بايد در شبكه جهاني قرار بگيرد و در بازارهاي جهاني مشاركت داشته باشد. براي رسيدن به اين منظور ما بايد با شركتهاي بزرگ خارجي همراه وهمگام شويم. ما قصد داريم با توانمند سازي صنعت خودرو داخلي در شبكه جهاني قرار بگيريم. البته اين ادعاي خيلي بزرگ، زمان بر و توان بر است. اما اميدواريم بتوانيم اين كار را به پيش ببريم. چنانچه صنعت ايران نتواند در چرخه توليد جهاني قرار بگيرد، مرگش حتمي است. چون به هر صورت بحث رقابت فشرده جهاني و حضور رقباي قدرتمند در بازار توليد و فروش قابل چشم پوشي نيست، به همين خاطر ما فرصت خيلي كمي داريم تا بتوانيم صنعت را به جايي برسانيم كه در چرخه توليد جهاني قرار بگيرد. و اگر اين اتفاق بيفتد موفقيت اين صنعت درآينده تضمين شده است وگرنه معلوم نيست چه وضعيتي در انتظارماست.
| البته اين نكته اي است كه مديريت كلان صنعت خودروسازي در طول سالهاي گذشته اعتقاد خود را به آن نشان داده است. مثلاً بحث خودروملي در طي اين سالها با هدف ارتقاي كيفيت محصولات دخلي و رسيدن به سطح قابليت رقابت با انواع مشابه خارجي صورت گرفته است.
* نخير. تا حالا اعتقاد اين بود كه ما بتوانيم خودمان را توانمند بكنيم. البته اين راهم من بگويم كه صنعت خودروسازي ما صنعت جواني است و تنها حدود ۱۰ سال است كه وارد استراتژي هاي ساخت، طراحي و... شده است و اكنون تا آنجا توانمند شده كه حرفي براي گفتن دارد. ضمن اينكه بازار مصرف ما هم در حد قابل توجه است در حالي كه قبلاً به دليل مشكلات اقتصادي كشور، بازار مصرف دراين حد گسترده نبود. بنابراين ما مي توانيم از اين بازار به عنوان يك مزيت در مذاكرات خود با شركتهاي خارجي بهره ببريم.
نكته ديگر اينكه ما مي خواهيم سرمايه گذاري مشترك به صورتي باشد كه اگر ۱۰۰ دستگاه از شركت خارجي خريدمي كنيم حداقل ۵۰ دستگاه هم به كشور آنها صادر كنيم و اگر اين اتفاق بيفتد قطعاً كيفيت قطعات ما افزايش يافته و قيمت آن نيز قابل رقابت مي شود. ما پيشنهاد داده ايم كه اين شركتها، حتي مي توانندخودشان مديريت سرمايه گذاري مشترك را برعهده بگيرند. البته اين را هم اضافه كنم كه خوشبختانه تصويب قانون حمايت از سرمايه گذاري خارجي در اين زمينه خيلي مؤثر بوده است.
| اشاره كرديد كه قصد داريد به ميزاني كه از بازار خارجي خريد مي كنيد حداقل نصف اين تعداد را صادر كنيد. چه تضميني وجود دارد كه نتيجه اين سياست شبيه شعار توليد خودرو ملي نباشد كه نتوانست به هدف خود برسد؟
* ما پيشنهاد كرده ايم سرمايه گذاري مشترك انجام بدهيم. يعني براي توليد مشترك چاره اي جز سرمايه گذاري مشترك نيست چون قبلاً هم به ما قول مي دادند كه از ما خريد كنند اما به قول خودشان عمل نمي كردند، به همين خاطر ما از آنها خواسته ايم كه با ما سرمايه گذاري مشتركي انجام دهند در اين صورت شركتهاي خارجي مجبور مي شوند براي افزايش كيفيت وكاهش قيمت محصولات تلاش كنند. اما اگر اين شركتهادر داخل كشور سرمايه گذاري نكنند ممكن است همان سناريو گذشته تكرار شود.
| به نظر شما بسترها وزمينه هاي لازم براي حضور و سرمايه گذاري اين شركت ها درداخل كشور مهيا است؟
* ما نبايد منتظر باشيم تا همه چيز براي فعاليت آماده شود بلكه بايد تلاش و كمك كنيم تا بستر سازي صورت بگيرد.
| آيا تلاش شما طي اين مدت ناظر بر اتفاقات و تغييرات قابل توجه بوده است؟
* ما تازه مذاكرات را شروع كرده ايم و بايد ديد به چه نتيجه اي مي رسيم . اگر به نتيجه مثبت رسيديم بايد اين اتفاقات بيفتد و ما داريم تلاش مي كنيم.
| يكي از انتقادهاي جدي به سياست توسعه صادرات اين است؛ كه چطور با وجود اشباع نشدن بازار داخلي، مي خواهيم خودرو و قطعات آن را صادر كنيم؟
* بازار داخلي در سال آينده كاملاً اشباع مي شود و امسال مجموع صنايع خودروسازي تحت پوشش سازمان گسترش و نوسازي صنايع كشور ۴۵۰هزارخودرو توليدكرده كه در سال آينده اين رقم به ۷۰۰هزار دستگاه مي رسد.
| فكر نمي كنيد اشتياق مردم به خودروهاي خارجي و با كيفيت و تمايل آنها به تعويض خودروهاي ساخت داخل بيانگر اين باشد كه بازار داخلي به صورت كاذب اشباع شده است؟
* اين مسأله به دولت برمي گردد كه بخواهد چه كار كند. به هر صورت از نظر ما بازار داخلي در حال اشباع است و در سال آينده به حد تعادل خواهد رسيد.
| يعني شما فكر مي كنيد، بتوانيد از سال آينده خودروهايي را كه براي داخل توليد مي كرديد به همان قيمت صادر كنيد؟
* نه. هيچ كجا قيمت خودرو در بازار داخلي و صادراتي يكسان نيست، قيمت صادراتي از برخي يارانه ها برخوردار است. مثلاً سودعوارض گمرگي قطعاتي كه وارد شده به صادرات تعلق نمي گيرد و يا از ماليات معاف است. در نتيجه قيمت صادراتي محصولات با قيمت داخلي آنها متفاوت است.
| شما قصد داريد قطعات و خودروهاي صادراتي را به كدام منطقه از بازارهاي جهاني بفرستيد؟
* بازارهاي منطقه وكشورهاي شمالي (آسياي مركزي) مدنظر ما هستند البته اين بستگي دارد كه با طرف قرارداد خارجي روي كدام منطقه توافق بكنيم. چون قصد داريم به صورت بازار در مقابل بازار عمل كنيم.
| طبق آمارها در كشورهاي اروپايي ميزان بهره گيري خانوارها از خودرو نسبت به منطقه ما بسيار بالاست و در خاورميانه نيز نسبت ايران با كشورهاي همسايه تفاوت زيادي دارد و بنابراين بازار ايران قابليت بيشتري در سطح منطقه براي جذب خودرو دارد. پس شما مي خواهيد به كدام كشور خودرو صادر كنيد كه بيش از بازار داخلي براي آن تقاضا وجود داشته باشد؟
* ببينيد! هدف ما فقط توليد خودرو نيست. بلكه ما در مذاكراتمان با شركتهاي خارجي تأكيد مي كنم براي توليد قطعاتي كه ما در آن از مزيت نسبي برخوردار هستيم سرمايه گذاري شود و بطور مشترك نيز از اين محصولات در صنايع خوداستفاده كنيم. بنابراين ما اصلاً ادعا نداريم كه مي خواهيم خودرو صادر كنيم چون مزيت نسبي ما در توليد قطعه بيشتر از خودرو است.
| به هر حال خط توليدهايي كه صنعت خودروسازي ما دارد اولاً در تيراژ بالايي نيست، ثانياً...
* خب يكي از اهداف ما اقتصادي كردن توليد است و براي آنكه توليد اقتصادي شود ما بايد حتماً بتوانيم با شركتهاي معتبر جهاني مبادله كنيم يعني همانطور كه گفتم مثلاً از قطعه اي كه ما ۵۰۰هزارعدد نياز داريم يك ميليون عدد توليد كنيم و نصف آن را شركتهاي طرف قرارداد خارجي براي به كارگيري در خط توليد خودروي خود بخرند. تنها در اين صورت است كه توليد داخلي اقتصادي مي شود.
| شما فكر مي كنيد براي توليد يك خودروي مناسب از نظر قيمت و كيفيت، سياستهاي خودروسازان تا چه اندازه مهم است و سياستها و استراتژيهاي كلان دولت چه تأثيري بر آن دارد؟
* خودروسازان مسؤول عملكرد خودشان هستند و بايد خودرو و قطعات با كيفيت توليد كنند و سياستهاي دولت مي تواند تسهيل كننده باشد و الا مسؤوليت اصلي باخودروسازان است.
| در اين صورت چرا تلاشهاي خودروسازان، حداقل در هفت هشت سال اخير به نتيجه نرسيده است؟
* اتفاقاً به نتيجه رسيده است و قضاوت شما، منطقي نيست. ما اگر صنعت خودرو را از ده سال پيش نگاه كنيم مي بينيم كه روند خيلي مثبتي را طي كرده است البته اينكه به حد مطلوب رسيده باشد ماخودمان نيز قبول نداريم اما روند آن به سمت مطلوب شدن است.
| اما در همين دوره كه شما روند آن را مثبت ارزيابي مي كنيد استقبال بازار داخلي از خودروي خارجي افزايش يافته است!
* نه اينطور نيست اين ادعاها مربوط به كساني است كه مي خواهند خودرو وارد كنند. به عنوان مثال اگر الآن اعلام كنيم كه پيكان ديگر توليد نمي شود قطعاً قيمت آن افزايش خواهد يافت. بنابراين اصلاً اينطورنيست. ببينيد! خدمات پس از فروش و امكانات خودروسازي داخلي اصلاً قابل قياس با خودروساز خارجي نيست و تجربه نشان داده است آنهايي كه در سال۱۳۷۴ خودرو واردكردند الآن با مشكل خدمات پس از فروش مواجه اند.
| اين اشكال ناشي از سياستگذاريهاي كشور ماست واگر خودروساز خارجي مي توانست با حقوق گمركي متناسب و بسترهاي رقابتي وارد بازار داخلي شود شايد اين مشكل وجود نداشت. بنابراين اين موضوع نمي تواند به مثابه برتري خودروي داخلي بر خارجي باشد!
* من تأكيد مي كنم ما در صنعت خودروسازي پيشرفت داشته ايم ولي در حدي نيستيم كه بتوانيم با رقباي خارجي رقابت كنيم و اين يك واقعيت است و آن را مي پذيريم. اما اين را هم بايد مدنظر داشت كه صنعت خودروسازي ما در طول ده سال گذشته پيشرفت خوبي داشته و تواناييهاي مهندسي و فني خوبي كسب كرده است. صنعت خودروسازي بسيار پيچيده و سنگين است و صنايع مالي زيادي در آن گردش مي كند و اشتغال زيادي نيز درجامعه ايجاد كرده و به نظر من تأثيرخوبي نيز بر اقتصاد كشور داشته است.
|ادامه دارد