«كالين پاول» وزيرامورخارجه آمريكا با اشاره به قانون حسابرسي سوريه، تهديدهاي خود را مبني بر تحميل يكسري تحريم هاي ديپلماتيك و اقتصادي بردمشق تكرار كرد. وي پس از بازگشت از سفركوتاهش به دمشق و بيروت و ديدار با رؤساي جمهوري دو كشور سوريه ولبنان گفت: «بشاراسد» را در برابر انتخاب دو راه حل قرارداده است: يا اينكه جزيي از آينده مثبت منطقه باشد و يا اينكه بخشي از گذشته آن باقي بماند.
باوجود آنچه كه پاول از بازگشت خود به واشنگتن گفته بود: اسد بايد وضعيت استراتژيك جديد منطقه را درك و با آمريكا براي انطباق با اين وضعيت جديد همكاري كند، او طي سخنان خود با شبكه هاي تلويزيوني آمريكا كوشيد تا دوجنبه از ملزومات اين انطباق را توضيح دهد: اول اينكه، سوريه در تلاش هاي ويژه مربوط به اجراي برنامه «نقشه راه» براي حل مسائل فلسطين نه تنها مانع تراشي نكند، بلكه در اين باره نقشي فعال داشته باشد و دوم اينكه، وضعيت جديد عراق پس از «آزادي» آن از رژيم صدام حسين را در نظرداشته باشد.
اما نكته جديدي كه پاول در روابط سوريه و عراق پس از اين «آزادي» برملا نكرد، مهمتر از آن چيزي است كه بدان اشاره شد و بايد برآن تأكيد ورزيد. زيرا ديدگاه آمريكا را نسبت به آنچه بايد اين روابط مبتني برآن باشد، نشان مي دهد.آمريكايي ها در همان زمان كه اتهام هاي خود مبني برپناه دادن سوريه به سران حزب بعث و فرماندهان نظامي عراق را تشديد مي كردند به سرعت لوله هاي نفت را به سمت اين كشور بستند. سوريه نيز به خاطر همان اتهام ها مجبور شده بود مرزهاي خود را با عراق ببندد. اينها بزرگترين دستاوردهاي استراتژيكي بودند كه از مدتها پيش به دنبال فرصتي براي تحقق آن بودند. يعني محروم ساختن سوريه از عمق استراتژيكش در عراق . به ويژه آنكه حدود دوسال پيش آنها احساس كرده بودند كه بشار اسد شايد چنان منظوري داشته كه اعلام كرده بود: عراق بيانگر عمق استراتژيك سوريه است.
ترديد در مورد راه حل ها
از زمان بسته شدن لوله هاي نفتي و پس از آن مرزها، آمريكايي ها ديگر مطمئن بودند كه توجه سوريه به عراق تاحدود زيادي از بين رفته است و نمي تواند حضور نظامي و منافع استراتژيك و اقتصادي آنها را در عراق تهديد كند. حتي به نظربرخي، احتمال استفاده از يك راه حل نظامي عليه سوريه در گرو ميزان تثبيت وضعيت آنها در عراق خواهدبود. به ويژه پس از آنكه گزارش هاي مطبوعاتي و خبرگزاري ها، آن «ديوار آهنين» رسانه اي پيرامون اوضاع كلي در عراق را شكافتند، چون ديگر جايي براي پنهان كردن اخبار مربوط به مقاومت در آن كشور نبود. زيرا اين مقاومت حتي به مناطق كردنشين، بويژه شهركركوك كشيده شد و شكلي «ملي» و عام عليه اشغالگران را به خود گرفته است. باوجودي كه در ارزيابي آمريكايي ها نسبت به اوضاع موجود، احتمال حمايت سوريه از «اين حالت ملي» و عام در عراق بعيد نبود، اما در عين حال جايي براي نگراني زياد وجود نداشت. زيرا سوريه در شرايط مقابله با تهديدهاي آمريكا و اسرائيل هرگز قادر نبود برشرايط به وجود آمده در عراق تأثيربگذارد، مگر در يك صورت و آن، حمايت و پشتيباني از موضع ايران كه به حمايت از مقاومت مردم عراق در برابر اشغالگران برخاست. آيت الله خامنه اي اعلام كرد پس از سرنگوني صدام، ديگر هرگز ايران نمي تواند در رابطه بين ملت عراق و اشغالگران بي طرف بماند. با اين همه سوريه مادام كه ايران خودهشدارهاي آمريكا را مبني بر عدم دخالت در امور داخلي عراق در نظرداشته باشد در ارائه اين پشتيباني محتاط خواهدماند. به هر حال چندهفته پيش و با افزايش كاربرد جمله «كنترل نقش سوريه» ازسوي دولت آمريكا و پس از آنكه بوش رئيس جمهوري آمريكا اعلام كرد به اعتقادش اين پيغام به سوري ها ابلاغ شد، فشارهاي تازه اي از طرف همين مقامات مسؤول اعمال شد. آنها به گونه اي صحبت مي كردند كه گويا آنچه را تحقق يافته در پي فشارهاي سنگين و در طول ديدار پاول انجام شده و حق آنها بوده است. در غيراين صورت چه معنايي مي توانست داشته باشد كه پس از بازگشت از سوريه، همين وزير آمريكايي در مصاحبه هاي تلويزيوني خود بگويد منظور از «نقش در اينجا كليد» است و به خود اجازه دهد كه حق كنترل رفتار سوريه را از نزديك داشته باشد و در عين حال اشاره كند كه اگر سوريه موضع خود را در مورد نزاع اعراب و اسرائيل و «مسأله عراق» تعديل نكند، امكان اعمال تحريم ها وجود خواهدداشت.
اينك كه «مسأله عراق» به بستن مرزها و لوله هاي نفت ختم شده، خواسته هاي آمريكا نيز از سوريه نسبت به اين «مسأله» تقريباً تمام شده و يا در حال اتمام است و تنها بخش بزرگتري از اين خواسته ها باقي مي ماند كه مربوط مي شود به تمام انگيزه هاي اسرائيل براي يك جنگل احتمالي با سوريه.
اگر اين خواسته هاي مرحله اي تاكنون آشكارشده، آنچه هنوز معلوم نيست زماني است كه سوريه و لبنان يا هر دو را سزاوار آن تسويه حساب ها مي كند؟ در اينجا البته سوريه حاشيه اي وسيع را براي مانور و ترتيب اولويت ها و تغيير راه حل ها يا تعديل آنها مطابق با شرايط داخلي و منطقه اي و بين المللي خود به خصوص در مورد عراق كه مهم تر است، دارد با اين تأكيد كه محاسبات آمريكايي ها تغيير كرد و با آشكار شدن واقعيت روح ملي گرايي بالاي عراقي ها و رد قاطع آنها نسبت به اشغالگري و حتي ابراز اين عدم پذيرش به صورت يك مقاومت مسلحانه، آنها در پي راه حل هاي تازه اي هستند (متأسفانه رسانه هاي عربي از طرح اين مقاومت و ترويج آن ناتوان هستند.)
در اين باره لازم به يادآوري است كه اين فرماندهي اشغالگران آمريكايي بود كه خود اقدام به بازگشايي مرزهاي عراق و سوريه تحت فشار ضرورت ها كرد.
نگراني از اجراي توافقنامه طائف
براي هر ناظري شگفت آور خواهد بود كه بخواهد به خواسته ها و شرايط آمريكا در مورد حضور سوريه در لبنان بپردازد. زيرا پرداختن به اين موضوع، جرأت و احساس مسؤوليت زيادي را مي طلبد، چون مبتني بر يكسري حقايقي است كه تفكر سنتي پيرامون مسائل استراتژيك و سياسي آن را برنمي تابد. مهمترين نكته در اين ميان آن است كه حضور سوريه در لبنان يكي از اصول ثابت رابطه برادرانه و تاريخي دو كشور محسوب مي شود.
۱ـ اين درست است كه دولت كنوني لبنان پيوسته حضور سوريه در لبنان را پذيرفته و آن را قانوني مي داند و تأكيد مي ورزد كه استمرار يا اتمام آن در ارتباط با وضعيت عام منطقه و ايجاد راه حلي براي مشكل خاورميانه خواهدبود.
۲ـ اين هم درست است كه واشنگتن، گاه به گاه خواستار عقب نشيني نيروهاي سوريه از لبنان است، اما در عين حال واشنگتن چيزي را پنهان كرده است كه آشكارش نمي كند. به خاطر يك دليل ساده و آن اينكه مي ترسد جنوب لبنان به «ميداني» براي يكسري درگيريهايي تبديل شود كه همچنان با دشمن اسرائيلي پابرجاست. اين مسائل حتي به دوران پيش از آزادسازي جنوب لبنان در ۲۶ مه ۲۰۰۰ برمي گردد. يعني زماني كه جنوب «باتلاقي» بود كه نيروهاي اشغالگر را درآن غرق مي كرد. همين مسأله بود كه شارون را واداشت تا به رغم مخالفتش خواستار عقب نشيني نيروهاي اسرائيل از آنجا شود. به نظر واشنگتن حضور سوريه در جنوب لبنان به عنوان يك عنصر فشار در برابر نيروهاي فعال جنوب لازم است و بايد استمرار داشته باشد. در اين منطقه، هنوز بيش از ۱۰۰ هزار فلسطيني زندگي مي كنند كه هر روز بيشتر اميد خود را به كسب دوباره حقوقشان بخصوص تا زماني كه موضع آمريكا پشتيبان اسرائيل باشد، از دست مي دهند.
۳ـ اين نيز درست است كه آمريكاييها به همين دليل واقعي علاقه مندند كه حضور سوريه در لبنان استمرار داشته باشد. بنابراين وقتي از كالين پاول پرسيده شد منظور آمريكا از اينكه از سوريه مي خواهد نيروهايش را از آنجا خارج كند، چيست، با احتياط پاسخ داد: «ما مي خواهيم كه لبنان آزاد و مستقل باشد.!! وزيرامورخارجه آمريكا اگر به دفعات به قانون حسابرسي سوريه اشاره مي كند كه مشتمل بر درخواست عقب نشيني نيروهاي اين كشور از لبنان است، به خوبي مي داند كه عملي شدن چنين خواسته اي موجب به هم ريختن «برگ»هاي بازي و «اشتباه درآمدن» بسياري از محاسبات خواهدشد. زيرا اوضاع منطقه را دربرابر هرگونه احتمال بازخواهدگذاشت و آن را در معرض مجموعه اي از شرايط پيچيده و ناشناخته قرارخواهد داد، به نحوي كه آمريكا قطب نما را گم كرده و ديگر نمي تواند در انتخاب جهت سالم و تصميم درست انديشه كند. نقش سوريه در لبنان دايماً چنين بوده و اين قطب نما و اين جهت گيري صحيح را حفظ كرده و مانع از هم گسيختن اموري شده است كه براي همه دردسرآفرين خواهدبود.
به اين ترتيب مي توان گفت تداوم عقب نشيني نيروهاي سوريه از لبنان ـ پس از آنكه گامهاي بلندي در اين رابطه برداشته شده است ـ به نظر مي رسد نه فقط يك روند منطقي براي اجراي يك تصميم استراتژيك در مورد رابطه با لبنان يا ايجاد يك فرمول مناسب براي مقابله با تجاوزات مورد اسرائيل است بلكه در عين حال در جهت اجراي توافقنامه طائف است كه اكثريت لبناني ها آن را پذيرفته و حضور سوريه براي آنها يك مسأله حياتي است. بايد درنظر داشت كه اگر روند صلح به مانع برخورد كند و وحشي گري اسرائيل درمقابله با فلسطيني ها تشديد شود، تمام اينها زمينه رشد بنيادگرايي اسلامي را فراهم و كفه ترازوي آن را سنگين تر و توازن قوا را به نحوي تغيير خواهد داد كه قابل مقايسه با آنچه در سال ۱۹۷۵ و شروع جنگ لبنان اتفاق افتاد، نيست. به معناي روشن تر، نياز به سوريه به عنوان يك عنصر توازن قوا باتوجه به اختلال در توازن بوم شناسي و رشد فزاينده نفوذ بنيادگرايان و بلندشدن صداهايي كه خواستار بازسازي ساخت قدرت هستند، همچنان باقي و حتي بسيار شديدتر از گذشته است. حتي اگر نگوييم كه نياز به حضور سوريه در لبنان به نفع مردم لبنان بوده و در صحيح جان لبناني ها نقش شده، توجه به نكات فوق الذكر اهميت خود را دارد.

البته هر يك از آنها (رهبران جمهوريخواه) در مقابل اوضاع و احوالي قرار گرفتند كه آنها را از پاي درآورد. نفر اول آنها كه رهبر اكثريت درمجلس نمايندگان بود و پرچم اخلاق را به دوش گرفت، ناگهان معلوم شد كه روابط نامشروع دارد. دومي هم مشكلات حل نشده اي در ايالت «مي سي سي پي» داشت و به همين جهت نمي خواست خود را در برابر نورافكن هاي مبارزات انتخاباتي قراردهد.
در طرف ديگر، مشهورترين رهبران حزب يعني سناتور «رابرت دال» انرژي اش را در تلاشهاي شكست خورده اي براي نامزد كردن خود به هدر داد تا اينكه نام او مانند شعله شمع خاموش شده اي درآمد. او تا بدانجا رسيد كه پيشنهاد كرد همسرش «اليزابت» نامزد رياست جمهوري از جانب حزب جمهوريخواه شود (ولي نامزد كردن او مورد پذيرش هيچكس نبود).
وضع حزب جمهوريخواه در هر حال به گونه اي نبود كه مورد توجه «گروه امپراتوري» كه در اطراف خانواده بوش بودند، قرارگيرد. ولي از ترس اينكه نامزدي ظاهر شود و پيشاپيش همه قرارگيرد و آماده پيروزي باشد باعث شد تا گروه مزبور از اين بي هوشي حزبي استفاده كند. شايد اين خواب و بيهوشي حزب براي خواسته هاي گروه، بيشتر مناسب بود، زيرا به نظر آنها، آنچه دلخواهشان بود، نامزد جمهوريخواهي كه حزب را به كاخ سفيد بازگرداند نبود، بلكه نامزد جمهوريخواهي بود كه بتواند با آنها تا آخر خط پيش برود! گذشته از اين، پرسشي كه درباره «دوبيا» مطرح بود، آنكه «چرا نه؟» به پرسش «آيا مي تواند؟» عوض شد و تجزيه و تحليل ها هم پاسخي مثبت در اثبات اين پرسش به دست مي داد. «دوبيا» ديگر چيزي نداشت كه پنهان كند ( و اين نگراني هر نامزدي است، ولي «دوبيا» پيشي گرفت و به همه چيز اعتراف كرد!) «دوبيا» هنوز جوان بود و مي توانست سختي يك مبارزه انتخاباتي را تحمل كند. «دوبيا» فرصتي در اختيار داشت كه احساسات رأي دهنده آمريكايي را كه پدرش را از دور دوم رياست جمهوري محروم كرده بود برانگيزد.
او وانمود مي كرد كه زمينه براي پدرش طبق قانون اساسي مهيا بود. ولي مبارزه انتخاباتي جنبه اقتصادي گرفت و شايد رأي دهنده آمريكايي پس از افتضاحات كلينتون دريافت كه در گزينش خود اشتباه كرده بود و به همين جهت، حالا بايد به بوش پسر يك معذرت خواهي بدهكار است اگر فرصت معذرت خواهي را از پدر پيدا نكرده بود. در پشت سر «دوبيا» خانواده و منافعي وجود دارد كه مي توانست هزينه يك مبارزه انتخاباتي را كه مانند بالارفتن از كوه قاف است، تأمين كند، چون كه اين مبارزه در برابر كانديدايي بود كه پست معاونت رياست جمهوري را داشت. علاوه بر آن، در اين مبارزه انتخاباتي، مزيت ديگري وجود داشت، يعني اينكه هر كلمه اي او كه بر زبان مي آورد، توجه همگان را به سوي خود جلب مي كرد و نام او را در تيترهاي اصلي روزنامه ها و صفحه هاي تلويزيون قرارمي داد.
و از همه مهمتر اينكه گفته مي شد:
«دوبيا» اگر در انتخابات پيروز شود، نرمش خواهد داشت و فرصت را به دست مشاوراني كه طراحان رياست جمهوري اش بوده اند، مي دهد و به حرف آنها گوش فراخواهد داد. زيرا اكثر آنان، او را در دوران رياست جمهوري پدرش شناخته بودند. در همين ارتباط وي داستانهاي زندگي اش را تشريح كرد كه آخرين آن «تولد دوباره» او بود. اين مسائل هميشه در زندگي، دنباله هايي دارد، از جمله اينكه هر معاون يا مشاور پدر مي تواند به صورت معلم و راهنمايي براي پسردرآيد و در هر حال، آن معاون يا مشاور گوش شنوايي خواهد داشت و در تصميماتي كه در كاخ سفيد اتخاذ خواد شد، نقش مهمي ايفا خواهد كرد. و در ميان حيرت همگان، پرسش چرا نه؟ و سپس پرسش آيا مي توانيد؟ جوابي پيدا كردند.
جواب پرسش اول اين بود:
بگذاريد آزمايش كنيم … و جواب دوم معتقد بود كه شايد دوبيا مناسب ترين راه حل باشد و بدين ترتيب آنچه مي بايد اتفاق افتاد. رسيدن جورج بوش پسر به كاخ سفيد پس از مبارزه انتخاباتي سختي صورت گرفت وبدتر اينكه درمشروعيت آن شك و ترديدي وجود داشت كه تاريخ آمريكا شاهد نظير آن نبود. كاملاً روشن بود كه رقابت ميان جورج بوش (پسر) و ال گور (معاون رئيس جمهور) مبارزه اي بود ميان كم شانس تر و نه ميان صاحب شانس بيشتر. هر دو نامزد بارهاي سنگيني از هر نوع بردوش داشتند. بعضي از اين بارهاي سنگين به ارث به آنها رسيده بود (بوش با شكستي كه بر پدرش وارد آمده و اقتصادي كه ال گور در برابر او علم كرده بود و «ال گور» كه (آلودگي اي رئيس او در كاخ سفيد انجام داده بود و نيز سابقه اي از پدرش كه به تازگي آشكار شده بود.) كما اينكه بعضي از اين بارهاي سنگين، اكتسابي هستند (بوش از لحاظ شك و ترديد در گواهينامه تولد تازه اش و همچنين حضور كمرنگ وي كه هيچگونه جلب توجهي نمي كرد و ال گور با تلاشهايي بي نتيجه در آخرين لحظات جهت دور كردن فاصله بين خود و رئيس خويش، كه البته نتوانست حتي از موفقيت هاي كسب شده دوره اول رياست جمهوري كلينتون استفاده كند.

حمد و سپاس تنها شايسته پروردگاري است كه آسمان و زمين را آفريده است، اما سؤال اصلي اين است كه آيا مخلوقات پروردگار كه همه ازاويند و به سوي او بازمي گردند سزاوار ستايش نيستند؟ آيا اگر بزرگترين مخلوق پروردگار جهانيان را بستاييم كاري عبث انجام داده ايم؟
مگرنه اين است كه پروردگار دركاملترين كتابش يعني قرآن كه برآخرين فرستاده خود نازل كرد، انسان را اشرف مخلوقات توصيف كرده و عبارت فتبارك الله احسن الخالقين را شايسته او دانست؟ آيا خداوند درچنين عبارتي بنده اش را نمي ستايد و از او به عنوان بهترين و نيكوترين مخلوق خود يادنمي كند؟
جبران خليل جبران نمونه كامل يك انسان كمال گرا كه به خودشكوفايي رسيده است، درزمينه هنر مهرورزي و ستودن چنين مي گويد: «تمام مردم جهان چيزي دارند كه به خاطر آن سزاوار ستايش باشند.»
بهترين بخش هر فرد را جست وجو كن و همان را براي او بازگو كن، همه ما به چنين محركي نيازمنديم، هربار كه از كار من ستايش مي شود، فروتن تر مي شوم، چون احساس ناديده گرفته شدن يا ناخوشايندبودن نمي كنم، هيچكس برتر از ديگري نيست و تو درحالي كه به عظمت و خوبيهاي دوستانت نگاه مي كني، عظمت خودت را نيز بنگر(۱) چه مهرورزيدن مشكل بنيادي انسان است، پس به هرچه ممكن است، مهر بورز تا از اين سردرگمي رهايي يابي. نياز به مهرورزي و طلب كردن مهر از دسته نيازهايي است كه بسياري از نظريه پردازان شخصيت آن را موردبررسي و تحقيق قرارداده اند. هنري الكساندر موري نخستين نظريه پرداز شخصيت بود كه نيازها و انگيزه ها را بررسي كرد.
به نظر او بسياري از رفتارها با مجموعه اي از نيازهاي انساني كه دربين عموم انسانها ديده مي شود كنترل مي شوند. از نظر موري نيازها چه آنهايي كه اساسي دروني دارند و چه آنهايي كه اساس بيروني دارند، درشخص توليدتنش مي كنند و لذا اشخاص براي كاهش و رفع تنش مطابق با آن عمل مي كنند. هر فرد را مي توان واجد مجموعه مشخصي از نيازهاي اساسي دانست كه هدايت كننده و نيرودهنده رفتار اويند، اين نيازها براي شخصيت انسان حياتي هستند.
چنين بود كه موري برآن شد با درنظرگرفتن ديدگاههاي روان شناساني چون فرويد، يونگ و مگ دوگال فهرستي از نيازهاي اساسي انسان را مطرح كند.
او دراين فهرست از انگيزه هاي اجتماعي تحت عنوان نياهاي اجتماعي به پيوندجويي، مهرورزي، مهرطلبي اشاره كرد و برقراري ارتباطات دوستانه، احترام گذاردن، تحسين كردن و موردتحسين واقع شدن و همكاري كردن را دركنار دوست داشتن و دوست داشتني بودن بسيارمهم دانست.(۲)
خليل جبران نيز ستودن را واجد دو وجهه مي داند، يك وجه آن لذت است و وجه ديگر آن غم، چرا كه هرستايشي آنچه را كه هنوز انجام نداده ايم، به يادمان مي آورد.
واين عين رشد و تعالي است و همين انسان را اميدوارمي سازد كه فردايي هم هست و بايد به آن انديشيد. پس مي توان به آينده انسانها اميدوار بود و رفتارهاي مطلوب و مناسب را درآنها افزايش داد.
هنگامي كه آموزگاري با دادن ستاره اي و ياارائه لبخندي به دانش آموز رفتار شايسته را در او افزايش مي دهد. زماني كه مادر و يا پدري با سخنان محبت آميز فرزندشان را به انجام اعمال خوب و افزايش آن تشويق مي كنند. هنگامي كه همسري با كلمات پرمهر، همسرش را خشنودمي سازد، قطعاً باعث افزايش وقوع رفتار مناسب دروي خواهدشد.
بنابراين توجه كردن، لخبندزدن، ستودن، اظهارات تأييدكننده و محبت آميز نوشدارويي براي درمان بسياري از دردهاست و اميد را دردل انسانها زنده خواهدكرد همانگونه كه گياهان با اميدبهار مي زييند، اگر گياهان يقين دارند كه بهارخواهدآمد چرا ما انسان ها باورنداريم كه روزي خواهيم توانست به هرآنچه مي خواهيم دست يابيم. پس بايد ستايش كرد و اميدوار بود.
*كارشناس ارشد روانشناسي تربيتي

منابع (پانوشت ها):
۱ـ نامه هاي عاشقانه يك پيامبر نوشته جبران خليل جبران، گردآوري پائولوكوئيلو، برگردان: آرش حجازي،ص۸۸
۲ـ انگيزش و هيجان، نوشته جان مارشال ريو، ترجمه سيدمحمدي
۳ـ روانشناسي پرورش دكتر علي اكبر سيف ص۴۳۲