در اجلاس تهران كه پيش بيني مي شد «وحدت» و بررسي مسائل پيش روي جهان اسلام مهمترين محورهاي مباحث باشد اما مباحث مربوط به «تروريسم» بيش از ساير موضوعات مطرح شد. چهار كشور مهم حوزه خليج فارس در اجلاس تهران نيامدند تا روز اول اجلاس تحت الشعاع اين عدم حضور باشد. وزيران امور خارجه كشورهاي عضو سازمان كنفرانس اسلامي طي دو روز گذشته در تهران گردهم آمدند تا درنشستي اضطراري مهمترين مسائل جهان اسلام را مورد بحث و تبادل نظر قراردهند. هر چند قبل از برگزاري اين اجلاس پيش بيني مي شد كه «وحدت» و بررسي مسائل عراق و فلسطين محوراصلي مباحثات اجلاس سي ام باشد اما دو روز نشست هاي پي درپي موضوع جديدي به نام مبارزه با تروريسم را هم مطرح كرد.
يكي از محورهاي مهم «اجلاس تهران» موضوع مبارزه با تروريسم به ويژه پس از انفجارات اخير رياض و دارالبيضاء بود.
\ «اجلاس تهران، كانوني براي رايزني»
نشست وزيران خارجه پس از اجلاس سران دومين ركن تصميم گيري در سازمان كنفرانس اسلامي است كه ۵۵ كشور اسلامي را با جمعيتي بالغ بر يك ميلياردو۵۰۰ ميليون نفر، گرد هم آورده است.
سازمان كنفرانس اسلامي كه در سال ۱۹۶۹ ميلادي و در شرايط خاص سياسي و اجتماعي پايان دهه ۶۰ شكل گرفت، اكنون به بزرگترين سازمان بين المللي پس از سازمان ملل متحد تبديل شده است.
براساس دستور كار اجلاس وزيران امور خارجه در خارطوم كه درفاصله چهارم تا ششم تيرماه ۱۳۸۱ درپايتخت سودان برگزار شد، تهران به عنوان ميزبان اجلاس سي ام وزيران امور خارجه برگزيده شد. در اجلاس تهران مهمترين موضوعات منطقه اي و بين المللي از جمله مسائل مربوط به قدس و فلسطين، عراق، خلع سلاح، اقليت هاي مسلمان در كشورهاي غيرعضو سازمان، مقابله با تروريسم بين المللي و تصحيح چهره واقعي اسلام بررسي شد. از همين رو اجلاس سي ام وزيران امور خارجه در تهران فرصت مغتنم ديگري براي گردهمايي نمايندگان كشورهاي اسلامي و برخورد با چالشهاي گوناگون جهان اسلام را فراهم آورد.
اين درحالي است كه سازمان كنفرانس اسلامي عليرغم اين حجم گسترده از چالش هاي فراروي و اين ميزان حضور كشورها كه هر يك وزن و جايگاه خاص خود را در جهان دارند ولي متأسفانه دربرخورد با قضاياي مبتلابه جهان اسلام موضع انفعالي داشته و از انجام تحركات سياسي بازدارنده غافل مانده است.
نشست ها و بحث و تبادل نظر هيأت هاي عضو كنفرانس اسلامي در ذات خود نشانه اي از پويايي و استمرار نبض پيكره امت اسلامي است اما اين كنفرانس بدون برخورداري از ابزارهاي اجرايي جايگاه خود را به عنوان نماينده بيش از يك ميلياردمسلمان بازنخواهد يافت.
وقوع حوادث تكان دهنده اي در جهان و پيدايش پديده هايي مانند تروريسم جهاني سازي، كمرنگ شدن نقش سازمان ملل در فرآيند تحولات جهاني، تصميمات يكجانبه برخي كشورها، افزايش خشونت در اراضي اشغالي و خلع سلاح جهاني و … اتخاذ يك تحرك وسيع در عرصه ديپلماسي از سوي كنفرانس اسلامي و تدوين راهبردي واقع بينانه براي مقابله با خطرات فراروي جهان اسلام را طلب مي كند.
در همين زمينه، سازمان كنفرانس اسلامي تاكنون ۱۳ بار با عضويت سران كشورهاي اسلامي تشكيل جلسه داده و تنها به صدور بيانيه اكتفا كرده درحالي كه اين سازمان مي تواند به عنوان يك سازمان قدرتمند نقش فعالتري در شكل دهي حوادث سياسي و مقابله با تهديدات قدرتهاي بزرگ خارجي ايفا كند.
اكنون انتظار مي رود اين سازمان گام هاي عملي تري براي تأثيرگذاري بر تصميمات منطقه و جهان بردارد.
\ اجلاسي بدون حضور عربهاي خليج فارس
در نشست تهران تنها ۳۳ كشور در سطح وزير امور خارجه شركت داشتند. سوريه، سومالي، سيرالئون، عمان، فلسطين، لبنان، مصر، مغرب، يمن، اردن، بحرين و سودان از مهمترين كشورهاي عربي بودند كه در اجلاس تهران حضور داشتند. در مقابل برخلاف پيش بيني ها، در آخرين لحظات آغاز كنفرانس خبر عدم حضور «سعود الفيصل» وزير امورخارجه عربستان سعودي در حواشي نشست مطرح شد. گفته شد كه او به جاي تهران به پاريس رفت تا به همراه اميرعبدالله درحاشيه اجلاس سران گروه هشت كشور صنعتي با سران اين گروه ديدار و گفت وگو داشته باشد.
عدم حضور وزير خارجه عربستان كه در هفته هاي اخير كشورش با يك حادثه تروريستي مواجه شده بود، چنان خود را نشان داد كه بسياري از مسائل و اخبار اجلاس را تحت الشعاع قرارداد.
در محل پيش بيني شده استقرار هيأت سعودي، اعضاي سفارت اين كشور شركت داشتند.
اما تنها عدم حضور وزير خارجه سعودي و هيأت عراقي نبود كه افتتاحيه اجلاس را تحت الشعاع قرارداد بلكه قطر هم به عنوان رئيس كنوني سازمان كنفرانس اسلامي وزير خارجه اش را به تهران نفرستاد و به جاي او وزير مشاور در امور خارجه! را با پيام اميرقطر روانه تهران كرد. ديگر عضو شركت كننده غايب اجلاس تهران، وزير خارجه كويت بود. از امارات هم معاون وزير خارجه به جاي وزير خارجه آمد تا غيبت عضو چهارم كشورهاي عربي حوزه خليج فارس هم كامل شود.ضلع پنج از غايبان هم همان هيأت عراقي بود كه براساس تصميم اجلاس كارشناسان جده، صندلي هاي هيأت عراقي در نشست تهران خالي بود.
هيچكس در تهران حاضر نشده است تا به صراحت اعلام كند كه چرا عربهاي حاشيه خليج فارس به تهران نيامدند اما محافل نزديك به اجلاس گفتند كه حضور هر يك از كشورهاي مذكور پيامهاي خاص خودش را دارد.
اما بااين حال، تاكنون هيچ يك از مقامات رسمي وزارت امورخارجه ايران در اين باره واكنشي نشان ندادند ـ شايد نخواستند ـ اما يك مقام آگاه در وزارت خارجه مي گويد كه مسائل به وجود آمده در منطقه خليج فارس پس از جنگ عراق باعث شده تا كشورهايي چون امارات، قطر و كويت كه از هم پيمانان آمريكا در منطقه بودند موضع با احتياطي نسبت به اجلاس بگيرند.
وي اعتقاد داردكه فشارهاي مستقيم و غيرمستقيم آمريكا در اين عدم حضور تأييد خود را داشته است.
به هر حال اين عدم حضور يك «نقطه منفي» در عملكرد ديپلماسي خارجي ما به ويژه در هفته هاي اخير دارد. ضمن آنكه مسؤولان ديپلماسي ايران مي توانستند از اين اجلاس بهره مندي بيشتري داشته باشد. ولي بروز برخي مسائل حاشيه اي در اجلاس نيز تلاشهاي ايران را براي تأكيد بر وحدت بين كشورهاي اسلامي بي نتيجه كرده است.
مسائلي چون اظهارات دبيركل شوراي همكاري خليج فارس درخصوص جزاير سه گانه از همين جمله است.
به هر جهت اكنون اين نكته به اثبات مي رسد كه هر زمان كشورهاي اسلامي ابتدا توانستند اختلافات خود را در چارچوب اصول مشترك كنار بگذارند، قادر خواهند بود نقش شايسته خود را بيش از پيش در صحنه بين الملل ايفا كنند. هر چند تلاشهاي زيادي در اين زمينه شده است اما راهي طولاني درپيش است.
اكنون اجلاس تهران پس از سه روز بحث و رايزني و سخنراني با صدور يك «بيانيه» به كار خود پايان مي دهد اما باز هم مثل گذشته هيچگونه ضمانت اجرايي ندارد. سران كنفرانس اسلامي ابتدا بايد در ساختار اين كنفرانس بازنگري كنند وپس از آن است كه ايده هاي مشترك به سامان مي رسد.
