اراك ـ مژگان حيدري : بافت قديم شهر اراك كه آخرين نمونه ارزشمند معماري ايراني واسلامي است در معرض تخريب تدريجي قرار دارد.
«خيرالله مختاري » مديركل مسكن وشهرسازي استان مركزي با بيان اين مطلب گفت: مطالعات انجام شده روي بافت قديمي شهر اراك حاكي از آن است كه ۲۵درصد اماكن اين بافت در شرف تخريب جدي قرار دارد كه بايد هرچه سريعتر براي مرمت آنها اقدام شود.
وي گفت : براساس تحقيقات انجام شده روي كيفيت ابنيه بافت قديم اراك، در زمان حاضر از يك هزار و ۷۵۵ بناي موجود اين بافت ۹ بنا به صورت كامل تخريب و ۲۹۲ مكان نيز بشدت فرسوده شده است.
مختاري افزود: از بناهاي موجود اين بافت به لحاظ كيفيت سازه ، يك هزار و ۲۰۳ بنا با مصالح با دوام ، ۱۳۴ بنا با مصالح كم دوام و ۴۱۷ بنا نيز با مصالح بي دوام شكل گرفته اند. وي گفت : از مجموعه بناهاي بافت قديمي شهر اراك ۱۷ بنا از نظر نوع معماري وكيفيت خاص ساخت وساز واجد ارزش ويژه هستند كه بايد اقدامات لازم براي احيا وحفاظت آنها صورت پذيرد.
وي با ذكر اين نكته كه بافت قديم شهر اراك به صورت شطرنجي پايه ريزي شده است ، اظهار داشت : هويت وشناسنامه شهري اراك طي دهه هاي اخير در روند توسعه وعمران شهري موردكم توجهي واقع شده و دستخوش آسيب هاي متعدد قرار گرفته است.
مديركل مسكن وشهرسازي استان مركزي افزود: به رغم نظم معماري وهويت پيشين اراك، هم اكنون معماري اين شهر به دليل نفوذ الگوهاي التقاطي و وارداتي از اصول معماري اسلامي وايراني دورشده واز شيوه مشخصي كه معرف مكتب وتفكر شهرسازي است ، پيروي نمي كند.
وي اضافه كرد: بازگشت به ا صل خويش وتلاش درحفظ بافت قديم اراك به عنوان آخرين نمونه ارزشمند معماري ايراني واسلامي ضروري است كه بايد در الگوي آينده شهرسازي اين منطقه مدنظر قرار گيرد.
با فت قديم شهر اراك شامل قلعه اي باابعاد ۶۰۰ در ۸۰۰ مترمربع با عنوان «قلعه سلطان آباد» داراي چهار محله اصلي با توزيع خدمات همسان در محله ها است.
شهر اراك با جمعيت ۴۵۰ هزارنفر، يكي از قطب هاي صنعتي مهم كشور به شمار مي آيد.

شهر «زواره» از جمله شهرهاي تاريخي حاشيه كوير در استان اصفهان است كه با وجود آثار تاريخي فراوان، مورد بي مهري مسؤولان استان قرار گرفته است.
تاريخ شكل گيري و رونق زواره كه در بخش مركزي شهرستان اردستان قرار دارد، به سال۴۶۱ هجري قمري (۴۴۷ خورشيدي) برمي گردد كه نشانه هاي اين امر را مي توان از قدمت مناره مسجد پامنار اين شهر دريافت.
در روستاهاي اطراف اين شهر نيز آثار تاريخي و فرهنگي فراواني وجود دارد كه تاكنون كمتر نهاد مردمي ودولتي نسبت به معرفي، حفظ و يا ترميم آن اقدام اساسي انجام داده است.
عمارت «چهلستون» از جمله بناهاي تاريخي روستاي «سرهنگ آباد» از توابع شهر زواره است كه طي ساليان متمادي بر اثر حوادث گوناگون آسيب ديده و درحال حاضردر آستانه تخريب است. اين عمارت كه از قديمي ترين عمارات اين منطقه محسوب مي شود، در سالهاي گذشته محل سكناي تني چند از بزرگان منطقه زواره بوده كه بتدريج به دليل بي توجهي اهالي ونيز عدم ترميم از سوي متوليان امر در استان به مخروبه اي تبديل شده است.
در حال حاضر آنچه از اين عمارت باقي است بنايي مخروبه و بي در و پيكر و چندستون ناموزون است كه سقف چوبي گلي در حال ريزش آن را نگه داشته است.
از آنجا كه ميراث و آثار تاريخي به عنوان پيشينه يك ملت و سرزمين محسوب مي شود، جا دارد مسؤولان ميراث فرهنگي استان اصفهان و كشور نيم نگاهي هم به آثار تاريخي مناطق محروم و دور از مركز بيندازند و در حفظ و حراست آنها تلاش بيشتري كنند.
| اصفهان ـ فهيمه داوري
دانش آموز سال اول دبيرستان

خراطي يا هنر طراحي وايجاد فرم ونقش بر روي چوب ازجمله رشته هاي متنوع صنايع دستي است كه قرنهاست در اكثر نقاط كشور جزو مشاغل رايج در شهرها وروستاها است.
اين هنر از جمله مشاغلي بوده كه توانسته، درميان هنرهاي مختلف دستي كه در حجره هاي كوچك بازارهاي قديمي در حال فراموشي است از خاستگاه ويژه اي در ميان شهرهاي مختلف ازجمله شهرستان دزفول برخوردار باشد .
اين هنر زيبا وظريف ، بسيار زمان بر و پرمشغله است . از طرفي دستگاههاي خراطي كه سالها قبل از آن استفاده مي شد از چوب بوده وبا حركات دست وپا كار مي كرد اما با پيشرفت علم ، دستگاههاي خراطي نيز تكامل يافت و درحال حاضراز جنس آهن و با نيروي برق كار مي كند كه كار برروي چوب را آسان كرده است.
عبدالرحيم فروتن از جمله خراطان دزفولي است كه با ۲۷ سال سابقه شغلي، هنوز هم به اين كار مشغول است . او در مورد محصولات مختلف خراطي مي گويد؛ محصولات خراطي دونوع است؛ كارهاي دكوري و تزييني كه بيشتر براي بردن سوغاتي و دادن هديه ساخته مي شود و ديگري كارهايي است كه براي استفاده روزمره به كار مي رود. چوبي كه در ساختن اين نوع محصولات به كار مي رود بيشتر از درخت «جغ» است كه در زبان محلي به آن «پنجم يا ششم » مي گويند. هدف از استفاده ازاين نوع چوب، استحكام بالا وقابل انعطاف آن است كه در هيچ شرايطي ترك برنمي دارد. دراين هنر علاوه براين نوع چوب مي توان از چوب درختان نارنج، ونو، چنار ، كنار كه در اطراف باغهاي دزفول به وفور يافت مي شود نيز استفاده كرد.
اين هنرمنددزفولي توضيح داد، با پيشرفت كار سطح كار را با روغن «سيلر كيلر » به خوبي صيقل مي دهند تا نقاشي با گواش وخطاطي روي آن به آساني انجام شود. در هنر خراطي گاهي به كارهايي با دونوع رنگ برمي خوريم كه به آن «كارهاي تركيبي » مي گويند. دراين نوع كارها معمولاً پنج برابر نسبت به كارهاي ديگر چوب مصرف شده واز نوع خاصي از چوب نيز استفاده مي شود. به عبارت ديگر كارهاي تركيبي دقت، ظرافت وتلاش بيشتري را نسبت به ديگر كارهامي طلبد.
فروتن در پاسخ به بازار كارهاي تركيبي هنر خراطي گفت؛ بازار اين نوع كارها خوب است ما بيشتر اين نوع كارها را در نمايشگاههاي مختلف در معرض عموم قرار مي دهيم. باتوجه به اينكه ذائقه مردم نسبت به سالهاي قبل تغيير كرده است سعي كرده ايم از نمايشگاههاي مختلفي كه درشهرهاي اصفهان وتهران برگزار شده است . از محصولات وكارهاي جديد استفاده كنيم كه خوشبختانه با استقبال خوب مردم روبرو شديم.
استاد فروتن تأكيدكرد باتوجه به تلاشهاي انجام شده در صورتي كه نسبت به شناسايي بيشتر اين هنر اقدام جدي صورت نگيرد، بتدريج اين هنر اصيل نيز همانند ساير هنرها از ذهن مردم خارج شده ومورد بي مهري قرار خواهد گرفت.
وي پيشنهاد كرد با قرار گرفتن هنر خراطي در بين رشته هاي فني وحرفه اي، ايجاد كلاسهاي آموزشي و نيزهمكاري رسانه ها بخصوص راديو وتلويزيون در تفكيك خراطي قديم با جديد بتوان علاقه مندان بيشتري را به اين هنر جلب كرد كه اين امر بدون مساعدت، برنامه ريزي دقيق وجامع مسؤولان شهري ، استاني وكشوري ميسر نخواهد شد.