«مسعود مقدس» عضو هيأت مديره شركت مخابرات ايران، يكي از اعضاي كميته مذاكره كننده با روسيه در مورد قرارداد ماهواره زهره بودكه مدتي قبل با مصوبه شوراي اقتصاد مبني بر لغو مذاكرات با روسيه، منحل شد. او هرچند از به بن بست رسيدن گفت وگوها با روسيه ناخرسند است اما اذعان مي كند آنها با عدم حسن نيتي كه نشان دادند راهي جز اين براي ما باقي نگذاشتند. مقدس اذعان مي كند كه مردان يوري كوپتيوف رئيس آژانس فضانوردي روسيه با رايزني از بالا و فشار سياسي از پايين تلاش مي كردند تا ايران از حقوق منطقي خوددر اين قرارداد چشم پوشي كند، اتفاقي كه به رغم اميدواري زياد آنها هرگز رخ نداد.
مشروح گفت وگوي ما با مقدس را بخوانيد:
•••
\ جناب مقدس آيا ضرورتي داشت ايران ماهواره اي بخرد و پرتاب بكند؟
* مسأله ماهواره به دليل تخصصي بودن موضوع بايد شفاف شود چون وقتي موضوعي حالت تخصصي خودش را از دست مي دهد و با آن عوامانه برخورد مي شود، آن وقت احساسات و عواطف جامعه برانگيخته و موجب مي شود قضاوت نادرستي در مورد آن صورت بگيرد.
ماهواره در بحث ارتباطات جايگاه خاص خودش را در دنيا دارد. شبكه هاي ارتباطي دنيا سه لايه دارد.
لايه اول «فيبرنوري» است. لايه دوم «سيستم مايكرويو» يا «امواج راديويي »است. لايه سوم «ماهواره» است. در گذشته كاربردي ترين لايه اي كه در شبكه هاي ارتباطي دنيا از آن استفاده مي شد سيستم راديويي بود، الآن توجه همه دنيا به فيبر است، هم از نظر توجيه اقتصادي و كاربرد انتقال بين كشورها و شهرهاي بزرگ و كوچك و هم از نظر امنيت اين شبكه. در حقيقت فيبر مطمئن ترين لايه ارتباطي در دنيا است به اين دليل كه حفاظت و صيانت از آن دست خود آن كشور است، در سيستم راديويي امكان شنود و ورود به شبكه توسط هر كسي وجود دارد. در ماهواره هم به همين ترتيب است به لحاظ اينكه ساخت و پرتاب ماهواره در اختيار كشورهاي محدودي است. ساير كشورها نيز فقط براي حفظ منافع ومصالح ملي شان سعي مي كنند با روش اجاره اي از ماهواره استفاده كنند.
برخي كشورها مثل كشورهاي عربي هم به صورت يك مجموعه ماهواره عمل مي كنند.
ژاپن به عنوان يكي از كشورهاي پيشرفته دنيا كه در رده اول كشورهاي صنعتي قراردارد، بيشترين ارتباطش با كشورهاي قاره آسيا، اروپا و آمريكا از طريق شبكه فيبر نوري انجام مي شود و الآن در حال بررسي تجهيزات جديدي كه مي تواند ظرفيت فيبرهاي نوري را تا چند صدبرابر افزايش دهد، است. در كشور ما نيز از زماني كه دكتر معتمدي به وزارت پست و تلگراف و تلفن آمد، تمام تلاشها بر روي ايجاد يك شبكه ارتباطي مطمئن از طريق توسعه شبكه فيبرنوري متمركز شد ما از اواخر سال ۸۰ تاكنون بيش از يك برابر و نيم كل دوران گذشته در كشور فيبر كشيديم ، چنين شبكه اي براي كشور ما كه در منطقه سوق الجيشي و استراتژيكي قرار دارد بسيار حائز اهميت است۳۰. هزار كيلومتر فيبرنوري كه تجهيزات آن تا آخر امسال نصب و راه اندازي مي شود، ظرفيت بسيار بالايي را ايجاد مي كند و پاسخگوي نيازهاي ارتباطي كشور براي ۱۵ سال است. هدف نهايي ما اين است كه كشورهاي حاشيه خليج فارس و آسياي ميانه و تركيه و پاكستان و افغانستان براي ارتباطات داخلي و ارتباط با يكديگر از اين شبكه استفاده بكنند.
يكي از علل موفقيت و سرپا نگهداشتن رژيم عراق تا آخرين روزها، شبكه فيبرنوري اين كشور بود چرا كه ارتباط اش تا لحظات آخر قطع نشد و علي رغم اينكه در حال سقوط بود ، توانست اطلاع رساني خوبي انجام بدهد. دولت عراق يكسال قبل از سقوط با سرعت سرسام آوري تجهيزات و شبكه فيبرش را كامل كرد و توانست شبكه فيبرنوري را از مسيرهاي مختلف به مرزها برساند و از طريق كشورهاي همسايه به شبكه هاي اطلاع رساني منطقه مثل «الجزيره» و «العربيه» متصل شود، اين در حالي است كه مسأله ماهواره عراق سالهاست مسكوت مانده است. سيستم راديويي عراق با بمباران دكلها از بين رفته است اما فيبرنوري چون در زير زمين نصب مي شود، چنين مشكلي ندارد.
در دنيا ثابت شده شبكه فيبرنوري از نظر امنيتي از ضريب بالايي برخوردار است و در مواقع اضطراري و بحران مي تواند به دادشان برسد و صدايشان را به دنيا برساند. به همين دليل طي سالهاي گذشته كشورهاي دنيا سرمايه گذاري زيادي در اين زمينه انجام داده اند.
\ اين اوصاف، يعني فقط به لحاظ مصالح ملي است كه به ماهواره نياز داريم داشته باشيم و گرنه از نظرفني و اقتصادي بهتر است به سمت فيبرنوري برويم...
* ببينيد ، بحث داشتن ماهواره زهره و رزرو نقاط مداري در فضا به نام ايران قبل از انقلاب انجام شده امروز از ظرفيت هاي ماهواره براي نقاطي كه عموماً توجيه لازم براي استفاده از شبكه فيبر نباشد يا در شبكه هاي راديوتلويزيوني استفاده مي شود.
بحث اين است كه بايد هرسه شبكه را ايجاد كنيم من اهميت شبكه فيبر را گفتم اما نبايد از دولايه ديگر مايكرويو و ماهواره غفلت كرده وبراي آنها برنامه ريزي نكنيم. براي ماهواره خب قبل از انقلاب نقاطي گرفته شده وانجام آن در دستور كار بود. بعداز انقلاب وزارت پست وتلگراف وتلفن مأموريت پيدا كرد در يك نقطه ازاين ۳نقطه ماهواره ملكي زهره را و در دو نقطه ديگر ماهواره مشاركتي با ساير كشورها قرار دهد. شوراي اقتصاد اين پروژه را تصويب و يك مبنايي را تعريف كرد وگفت نماينده اين وزارتخانه به همراه ۴نفر ديگر شامل نماينده بانك مركزي ، نماينده سازمان مديريت وبرنامه ريزي ، نماينده شركت مخابرات وسفير ايران دركشور طرف قرارداد، راجع به بحث ماهواره تصميم گيري كند.
\ چه سالي بود؟
* سال ۷۷ بود كه بعداز تصويب آن درشوراي اقتصاد شركت مخابرات ايران براي طراحي وساخت ماهواره زهره مناقصه اي برگزار كرد.
شركتهايي از هند وچين ، كانادا ويك مورد هم از آلمان و فرانسه و روسيه نيز اسناد را مي گيرند. دراسناد مناقصه بحث «انتقال دانش فني » و «گرفتن مجوزهاي لازم از دولتها» مطرح شده بود. درمورد « گرفتن مجوز از دولتها»، همه شركتها عقب نشيني مي كنند چون بحث ماهواره از همان زمان يك بحث استراتژيك بوده اگر كسي فكر كند كه به اين بحث مي شود جدا از سياستهاي رايج در نظام جمهوري اسلامي نگاه كرد كاملاً اشتباه مي كند چون اين يك مسأله استراتژيك براي همه دنيا است وهمه سعي مي كنند از اين ابزار به نفع مصالح خودشان استفاده بكنند. براي دراختيار قراردادن اين نوع تكنولوژي منافع ومصالح سياسي واقتصادي وملي خودش را هم پوشش بدهد.
\ اين انتقال تكنولوژي چگونه مي تواند منافع سياسي هم داشته باشد؟
* ببينيد انتقال تكنولوژي بحث پيچيده اي است كه ما در كل صنعت مان با آن مواجه هستيم . اگر انتظار داشته باشيم در ازاي خريدي كه انجام مي دهيم دانش فني به كشور منتقل شود، خام فكر كرده ايم. الآن ببينيد در هرصنعتي كه ما توانايي لازم را به دست آورده ايم، خودمان توانستيم از طريق مهندسي معكوس به اين توانايي ها دست پيدا كنيم. اگر چشممان به اين بود كه از بيرون دانشي به ما برسد وما بتوانيم آن دانش را اينجا پياده كرده و اعلام كنيم كه تحت ليسانس توانستيم اين كار را توليد بكنيم، توفيق كمتري داشتيم.البته ضريب تخصص كشور ما بالاست ونيروهايمان زبانزد همه دنيا هستند منتهي متأسفانه در حفظ ونگهداري آنها توفيقي نداشته ايم. زماني كه بحث ماهواره زهره مطرح شد، در سازمان پژوهش هاي علمي و صنعتي تصميم گرفتيم براي حركت به سوي به دست آوردن دانش فني ساخت ماهواره ، ساخت يك ماهواره سبك به نام مصباح را با همكاري با يكي از شركتهاي بيروني شروع كنيم و باتوجه به اينكه حساسيت دنيا روي ماهواره هاي سبك كمتر است ، ماهواره مصباح را به عنوان يك نمونه انجام دهيم تا زمينه مناسب براي كسب دانش فني ماهواره هاي سنگيني همچون زهره فراهم شود چرا كه ما در ماهواره هاي سنگين تاكنون هيچگونه تجربه اي در دانشگاهها ومحيط هاي تحقيقاتي مان نداشتيم. خب خوشبختانه هم آن كار در سازمان پژوهشها شروع شد وامروز ماهواره مصباح خيلي جلوتر از ماهواره زهره است ، فازهاي مطالعاتي اش انجام وفازهاي اجرايي اش شروع شده والآن در حال ساخت است .
\ آقاي مهندس ساخت ماهواره مصباح با دانش فني داخل است يا از كشور ديگري ليسانس گرفته شده است؟
* چيزي به عنوان ليسانس مطرح نيست ولي يك شركت ايتاليايي در زمينه آموزش انتقال تجارب با سازمان پژوهشها همكاري مي كند.
\ در قرارداد ماهواره زهره ضرورت وجود ضمانت دولتي در چه بود؟
* نگاهي به بحث انرژي اتمي بيندازيد. خوشبختانه آلان اين موضوع روز مملكت است. علت اينكه سالهاست ما مسأله انرژي اتمي را در دستور كار داريم و هر دوراني براي مملكت به صورت بحران درمي آيد و هميشه هم طرف مقابل به تعهدات خودش عمل نكرده است. كشورهايي كه در اين زمينه بودند عقب نشيني كردند و كار به يك شركت كشور ديگري واگذار شد.
\ انرژي اتمي كاركرد دوگانه اي دارد. آيا ماهواره هم مي تواند كار كرد دوگانه اي داشته باشد؟
* بله ماهواره هم مثل انرژي اتمي است. در دنيا همواره اين نگراني در مورد ماهواره مطرح بوده است. اگر مي بينيد در مورد ايران در زمينه ماهواره جوسازي نشده، به خاطر اين است كه فكر مي كنند قضيه هنوز بحراني نيست. چون مطمئن هستند هنوز كار جدي در اين زمينه انجام نداده ايم.
\ ماهواره زهره كه يك ماهواره مخابراتي است ، مي تواند كار كرد جاسوسي هم داشته باشد؟
* هر ماهواره اي آلان مي تواند آخرين اطلاعات و اخبارهر كشور، هر منطقه و حتي هر شخصي را ارسال كند…
اگر مي بينيد موبايل ماهواره اي مورد استقبال قرار نگرفت و مديران و مسؤولان كشور ازآن استفاده نمي كنند، به اين دليل است كه «G.P.S» دارد مي توانند از طريق آن فرد را رديابي كنند.
ايران هم، در انرژي اتمي هم در ماهواره واقعاً به دنبال كاربردهاي صلح آميز و تجاري آن است.
در بحث ماهواره ضمن گسترش ارتباطاتمان، همانطور كه كشورهاي ديگر شبكه هاي راديو تلويزيوني شان را مشرف به كشور ما كرده اند، ما هم مي خواهيم با كشورهاي ديگر ارتباط داشته باشيم و صداوتصويرمان را منتقل كنيم، دنبال اين نيستيم كه كاربرد ديگري از آن داشته باشيم ولي متأسفانه تعبير، تعبير ديگري است.
\ در ماهواره اجاره اي هم امكان بهره برداري جاسوسي وجود دارد؟
* ماهواره ابزار است و شما مي توانيد از آن استفاده هاي زيادي بكنيد. شركت مخابرات، وزارت دفاع يا اطلاعات نيست، ما به دنيا مي گوييم كاربرد مان مخابراتي است ولي آنها تعبير و تفسير خودشان را دارند. براي همين مي گوييم اگر قرار است ايران به شما با عنوان يك شركت قرارداد ببندد، شما بايد در متن قرارداد تمام ضمانتها و مجوزهاي لازم را در مورد عدم توقف ماهواره در دوران ساخت و پرتاب به ما بدهيد. مي گوييم اگر دستور دولتي صادر شد كه آقاي فلان شركت، اين كار را متوقف كن، از شما خسارت مي گيريم اين جزو شرايط استثنايي نيست، جزو بلاياي طبيعي كه شما مسؤوليتي درقبال آنها نداريد، نيست ولي آنها مي گويند اين جزو بلاياي طبيعي است. مي گويند اگر شما قرارداد بستيد و در دوران ساخت و يا در دوران پرتاب دستور دولتي براي توقف عمليات ساخت صادر شد. خسارت نمي دهيم و پروژه متوقف مي ماند تا آن دستور لغو شود. عين اين داستان در مورد انرژي اتمي هم اتفاق افتاد، البته نمي دانم قرار داد چيست. ولي قاعدتاً بايد همين باشد كه الان نمي توانيم خسارت بگيريم وگرنه وقتي شما در قرارداد بين المللي چيزي را تعهد كرده ولي به آن عمل نمي كنيد، ما مي توانيم آن را به «لاهه» ببريم و خسارت بگيريم. وقتي مناقصه برگزار شد و با عقب نشيني كشورها به بن بست رسيد، گفتند آقاي شوراي اقتصاد، اين كار از طريق مناقصه به نتيجه نمي رسد.
شوراي اقتصاد مجوز مي دهد تا براي ساخت ماهواره از طريق مذاكره با يكي از كشورها اقدام شود. كه به اين ترتيب از اواخر سال ۷۹ مذاكره با روسيه شروع مي شود.
\ چرا روسيه؟
* ببينيد مسأله و بحث تحريمهايي كه عليه ايران وجودداشت، اين باب را براي كشورهاي ديگر بسته بود، وقتي بحث مي شود كه مذاكره انجام شود، روسها در ابتداي امر مطرح مي كنند كه ما تحريم را نه رعايت مي كنيم و نه قائل به آن هستيم، اگر در يك موضوعي به نتيجه برسيم و تصميم بگيريم كه آن كار انجام شود، آن را انجام مي دهيم. حالا بگذريم از آن اتفاقاتي كه در غير از شكل ظاهر مي افتد اما تئوري روسها هميشه اين بوده است. سفير ايران در روسيه به عنوان يكي از اعضاي كميته ۵نفره از اين موضوع استقبال و زمينه را فراهم مي كند، سال۷۹ با سفر آقاي خاتمي موضوع جدي شد، البته قبل از آن شركتها شناسايي شده بودند. چون ايران قبلاً از شركت «اينتراكسپونيت » در روسيه ماهواره اجاره كرد. اين شركت به عنوان يكي از گزينه ها مطرح شد كه مورد استقبال آژانس فضانوردي روسيه هم قرار گرفت، بعداً با ورود تيم فني ايران به روسيه و انجام برخي مذاكرات، آژانس فضانوردي شركت «آويااكسپورت» را هم به ما معرفي و مذاكرات اوليه انجام شد.
\ محتواي مذاكرات چه بود؟
* توافق شد آژانس توانمندي فني هر دو شركت را بررسي كند و ببيند شرايط فني كدام شركت نظر ايران را براي ساخت ماهواره تأمين مي كند.
در نهايت بنا به توصيه آژانس فضانوردي روسيه شركت «آويااكسپورت » رسماً معرفي مي شود. كميته فني ايران پس از بازديد محل كارخانه شركت و سايتهاي آن، اسناد فني قرارداد را آماده كرد. اسناد كه آماده شد به اواسط سال۸۰ مي رسد. از اواسط ۸۰ كار روي قرارداد شروع مي شود، قرارداد ۳۰ماده پيدا مي كند. تمام موارد در قرارداد پيش بيني مي شود از جمله بحث ضمانت دولتي، بحث ترانسپوندرها، جدول پرداختها، بيمه، بحث پرتاب و بحث اينكه برخي قطعات از چه شركتي بايد انتخاب شود.
تيم فني به اين نتيجه رسيده بود كه بخش پيلوت (بخش كنترل) ماهواره توسط شركت الكاتل فرانسه كه بهترين كشور سازنده و تأمين كننده پيلوت بود، ساخته شود كه اين نكته را در قرارداد مي آورند كه روسيه بايد اين بخش را از فرانسه بگيرد. همه اين نكات حاكي از آن است كه كميته مذاكره كننده يك كار پيچيده و منسجم فني انجام داده است.
ما هميشه در كار كردن با روسها احتياطهايي به خرج مي داديم. سعي مي كرديم كاري انجام بدهيم كه حداقل چهارچوبهاي حقوقي مان درست باشد تا فردا كه مقدس و دكتر معتمدي از وزارتخانه رفتند، كار قابل دفاعي باقي مانده باشد و بتوانيم از آن دفاع كنيم.
طي دو سالي كه اين كار را با جديت دنبال كرديم در هيچ مقطعي نه تحت تأثير آنهايي كه به شدت موافق طرح بودند و مي گفتند اين كار انجام شود (كه هم در مجلس و هم در دولت بودند) و نه آنهايي كه به شدت مخالف طرح بودند، قرار نگرفتيم.
\ مخالفان چه مي گفتند؟
* ببينيد بحث عمده به همان نگرش «ناموفق بودن تكنولوژي و توانمندي روسيه» در ارتباطش با دنيا برمي گردد. همه قائل به اين قضيه هستند و مي دانند كه روسها بعد از فروپاشي شوروي نتوانستند جايگاه خودشان را در رديف كشورهاي صنعتي دنيا حفظ كرده و ارتباط خودشان را با دنيا بهبود ببخشند. در زمينه تكنولوژي توانمنديهايي دارند كه اگر مي توانستند ارتباط صحيح برقرار كنند، قطعاً موفق مي شدند بازارهاي خوبي در كشورهايي مثل ما به دست آورند.
روسها دنبال مكانيزمي هستند تا شركتهايي تجارتي به وجود بياورند كه بتوانند قراردادها را تسريع كنند، يك بخش خصوصي و جدا از دولت آژانس فضانوردي روسيه هم شركت آويااكسپورت را معرفي كرد تا قرارداد بتواند سرعت بگيرد در عين حالي كه خصوصي است اين هويتش از دولتي ها بدتر است، يعني هيچگونه تصميم گيري نمي تواند بكندمگر با نظر آژانس.آژانس هم بدون اجازه دولت نمي تواند هيچ كاري انجام بدهد. بنابراين هر موقع مذاكره مي كرديم سايه دولتي بودن بر روي اين مذاكرات حاكم بود. انتقاد نمايندگان مجلس هم به همين قضيه بود اما به بحث تخصص قضيه بي توجه بودند چرا كه مسائل كاري چنين فرصتي را به آنها نمي داد.ما به آقايان مي گفتيم اين انتقادات وارد نيست چون ما تيم فني داريم. وقتي صحه مي گذاريم و مي گوييم اين شركت مي تواند اين كار را انجام دهد ولي توانايي انجام بخش پيلوت راندارد و بايد از آلكاتل بگيرد و وقتي در بخش بيمه مي گوييم آقا ما به بيمه روسي اعتقاد و اعتماد نداريم بايد در اين قرارداد از بيمه اروپايي استفاده شود و روسها را مقيد مي كنيم و مي گوييم هزينه اش را ما مي دهيم تا بيمه اروپايي باشد، نشان مي دهد ما مسائل تخصصي و مصالح كشور را در مذاكرات رعايت كرده ايم. در تمام گزارشهايي كه براي رئيس جمهور نوشتيم مي خواستيم كار انجام شود و دفاع كرديم و گفتيم كار خوب دارد پيش مي رود. اختلافاتمان را با روسها در باب قرارداد به حدي رسانديم كه رسيد به همين دوموضوعي كه خدمت شما گفتم. اختلافات فراواني داشتيم اما سعي كرديم چيزهايي را كه مي توانيم در داخل برايش مجوز بگيريم، مجوز بگيريم و از اختيارات خودمان به صورت فوق العاده استفاده كرديم. اما به مرحله اي رسيد كه نمي توانستيم ديگر از اين مرحله جلوتر برويم. ما قائل به اين بوديم كه دولت روسيه بايد ضمانت شركت اش را بكند واگر شركت اش پروژه را به هر دليلي ـ منهاي بلاياي طبيعي ـ متوقف كرد بايد خسارت بدهد. خب از آنجا كه شركت روسي بايد هر قضيه اي را با دولت اش در ميان بگذارد واز آنها اجازه بگيرد، نتوانست در مورد شرطي كه ما مطرح كرده بوديم، موافقت دولت روسيه را كسب بكند. اين مسأله را در چندين جلسه با وزيرشان در تهران مطرح كرديم، آنها قول دادند حتماً مي روند حل مي كنند، خود آنها تأييد كردند كه حرف شما درست و منطقي و در قراردادها، يك عرف بين المللي است.
\ در ساير قراردادها ساخت ماهواره توسط كشورهاي ديگر هم چنين ضمانتي ارائه مي شود؟
* بله. خود روسيه الآن با استراليا قرارداد دارد. آنجا بحث تضمين دولت اش مطرح بوده حتي اينها موردي با يكي از كشورهاي اروپايي داشتند كه به اختلاف كشيده شد، شركت در لاهه شكايت كرد و دادگاه حكم توقيف اموال روسيه را در نمايشگاه ارسو در فرانسه داد، اين موجب شده بود روسها در سال گذشته در نمايشگاه ارسو، تجهيزات مدرن را نتوانند ببرند چرا كه نگران توقيف آنها بودند. روسها به ما مي گفتند چون قبلاً چنين تجربه بدي داشته اند نمي توانند به ما ضمانت بدهند.گفتيم اين مشكل شما است ومشكل ما نيست. ما اگر بخواهيم تمام پول را پرداخت كنيم و كار در روسيه انجام شود ما چيزي در دست نداريم، اگر قرار باشد كار مثلاً در مراحل پاياني يكدفعه با يك دستور دولتي متوقف شود و همينطور بنشينيم نگاه كنيم كه نمي شود.
علي رغم جوسازي هايي كه ممكن بود در داخل انجام شود مبني بر اينكه «كميته نتوانسته ماهواره زهره را به صورت مالكيتي انجام دهند»، با اين وجود ما گفتيم حاضر به عقب نشيني از اين شرط نيستيم.ما گفته ايم كه وجود داريم و در اين وجود داشتن يك چيزهايي را به ما نمي دهند و ما راتحريم مي كنند، همه قبول كردند كه ما اين شرايط را داشته باشيم تا ببينيم بالاخره چه اتفاقي مي افتد. اما اگر چيزي مي خواهيم كه به ما نمي دهند، لازم نيست براي گرفتن آن، چيزهاي ديگري را از دست بدهيم.
خارجيها هر چيزي را كه مي خواهند به ما ندهند مي گويند: تحريم. خب حالا اگر اين كشور ما تحريم را به عنوان يك واقعيت قبول كرده، تبعاتش را هم بايد بپذيرد. تبعاتش اين است كه ما در بحث ماهواره بايد روند ماهواره مصباح را ادامه دهيم.
\ نظر شما اين است كه آن را ادامه بدهيم؟
* بله، آن را ادامه بدهيم و قالب فكريمان را در مورد ماهواره داشتن عوض كنيم كه عوض كرديم ما الآن ۶ـ۵ماه است كه دنبال يك مسير ديگري هستيم.
\ يعني بعد از بي نتيجه ماندن قضيه روسيه؟
* نه قبل از آن بهمن ماه سال گذشته به روسها گفتيم كه به ما موازات اين يك كار ديگررا شروع مي كنيم تا اگر نتوانستيم با شما به نتيجه برسيم، آن كار موازي را اعلام كنيم وواردش شويم. بهمن ماه به روسها گفتيم شما براي تصميم گيري تا كي وقت مي خواهيد، گفتند تا يكماه ديگر به شما نتيجه را مي گوييم. يكماه كه تمام شد اسفندماه بود ووزير آنها به ايران آمد و گفت داريم بررسي مي كنيم.
ما سه پيشنهاد داديم وبه آنهاگفتيم حاضريم روي هركدام ازاين سه پيشنهاد كه قبول كنيد، گفت وگو كنيم وهمان را به نتيجه برسانيم . آنها نيز پيشنهادات را گرفتند وگفتند يك ماه ديگر هيأتي را به مسكو بفرستيد تا آنجا جمع بندي كنيم.
\ پيشنهادات شما چه بود؟
* پيشنهاد اين بود كه يك : دولت روسيه اين قرارداد را تضمين كند تا اگر اتفاقي براي آن افتاد وشركت خصوصي نتوانست آن كار را انجام بدهد، وزير دارايي روسيه تعهد كند خسارات اش را پرداخت كند. دوم : شركت آويا اكسپرت يك ضمانتنامه بانكي اروپايي به ايران بدهد، حتي گفتيم اگر اين پيشنهاد را بپذيريد، هزينه گرفتن ضمانتنامه اروپايي را خودمان تقبل مي كنيم.
پيشنهاد سوم هم اين بودكه قرارداد را با آويا اكسپرت امضا مي كنيم، بعد وزير ما به عنوان نماينده دولت وآژانس هوافضا به عنوان نماينده دولت روسيه ضمانت مي كنند كه اين قرارداد در زمان خودش انجام شود وتلاش خودشان را انجام مي دهند كه هيچگونه توقفي درحين انجام كار ايجاد نشود. ولي در قرارداد ما وآويا اكسپرت بحث ضمانت دولت نمي آيد واين جزو مسؤوليتهاي شركت آويااكسپرت است . روسها همان موقع گفتند شرايط اولي وسومي ممكن است نشود ولي روي دومي كار مي كنيم. فروردين ماه اطلاع دادند هيأت تان را بفرستيد ما در مورد بند ۲حاضر به مذاكره هستيم. اين درحالي بود كه مدتها پيش از آن قرارداد پاراف شده بود . من قرارداد پاراف شده را دارم.
\ چه تاريخي پاراف شد؟
* مرداد .۸۱ اواخر مرداد ۸۱ من از طرف شركت مخابرات ايران وآقاي « كميسروف» از طرف شركت آويااكسپرت ساعت ۱۲ شب در همين دفتر، قرارداد را امضا كرديم . اين قرارداد نياز به چهار امضا داشت ، يكي من ، يكي امضاي مديرعامل شركت مخابرات ايران، عضو هيأت مديره ومديرعامل آويا اكسپرت. در فروردين ماه هيأت ايراني به روسيه رفت ، گروه حقوقي مان نيز رفت كه ببيند حرفشان چيست گفتند راجع به بند دوم مي خواهيم ضمانتنامه بدهيم اما نه ضمانتنامه اروپايي. مي خواهيم ضمانتنامه بانك «آلفا بانك مسكو» را بدهيم. هيأت ايراني با ما تماس گرفت گفتيم ما براي اينكه حسن نيت مان را نشان بدهيم عليرغم اين كه ضمانتنامه هاي بانكهاي روسي مشكل دارد و رويش بحث داريم، اشكال ندارد اما به يك شرط . به شرطي كه نماينده بانكي ايران در مسكو كه بانك ملي است، آن ضمانتنامه را تأييد بكند. بانك ملي گفت سه تا پنج درصد هزينه مي گيريم تا اين ضمانتنامه را تأييد كنيم.هزينه آن را هم قبول كرديم. آنجا توافق كردند و امضا كردند ـ كه موجود است ـ كه تا حداكثر ۱۹ تا ۲۴ ماه مه ، آلفا بانك مذاكرات لازم را با بانك ملي انجام دهد تا با مشخص شدن مسائل حداكثر از ۲۶ مي تا ۲ ژوئن هيأت روسي به ايران بيايد. قرارداد امضا كند و نهايي شود. يعني دوم ماه ژوئن كار تمام بود. ما براساس آن گزارشي براي آقاي رئيس جمهور نوشتيم مبني بر اينكه روند كار اينگونه است ولي فكر مي كنيم ممكن است به نتيجه نرسد.
\ چرا فكر مي كرديد به نتيجه نمي رسد؟
* چون يك سال رفت و آمد آنها را ديده بوديم. وقتي ما كار ي را تمام كرديم و قرارداد پاراف شد، روسها به راحتي موضعشان را عوض كردند. اين عوض كردن بار اول نبود، ما ۲۶ مورد اختلاف را با اينها به همين صورت حل كرديم، همه آنها را هم ما حل كرديم نه آنها. انرژي بسيار زيادي صرف كرديم تا آن ۲۴ مورد گذشته را حل كنيم، فقط اين دو مورد را آنها پذيرفتند. آقاي رئيس جمهور در پاسخ به گزارش ما ضمن اينكه اظهار تأسف كردند كه اين كار با همه اين رفت و آمدها انجام نشد. تأييد كردند به لحاظ حفظ منافع ملي، روند درستي طي شده است و شما بايد حفظ مصالح بكنيد. به دكتر عارف نيز گفتند حداكثر تا دوماه اين قضيه را ببنديد كه عملاً مي شود دوم ژوئن. ما به روسها گفتيم تا دوم ژوئن فرصت داريد، آنها دوم ژوئن اعلام كردند نياز به وقت بيشتري دارند، ما هم مراتب را به شوراي اقتصاد اعلام كرديم و شوراي اقتصاد در نهايت با توجه به اينكه مهلت تعيين شده از سوي رئيس جمهور هم به پايان رسيده بود، لغو مذاكرات با روسيه را تصويب كرد و مقرر شد پروژه ماهواره زهره از طريق مشاركت با ساير كشورهاي داراي تكنولوژي ساخت ماهواره انجام شود.