|
روايتي از غارت تپه هاي باستاني جيرفت ـ بخش نخست
حفاري مي كنم، چون گرسنه ام!
مجيد نعمت اللهي
|
|
|
آنهايي كه دوسال است بي دغدغه و بي آن كه مانعي جدي سدراهشان شود، تپه هاي باستاني جيرفت را شخم مي زنند وآثار چندهزارساله تمدن ايران را به يغما مي برند، تقريباً ازهمه چيز برخوردارند: امكانات و تجهيزات كافي، برنامه اي مشخص و هدفمند، سازمان منضبط، حاميان داخلي و خارجي و از همه بالاتر انگيزه هاي تحرك بخش! اما دراين سو آنها كه بايد پاسدار ميراث ايران زمين باشند، بيشتر يكديگر را متهم به اهمال مي كنند.
اداره ميراث فرهنگي استان كرمان، تمام تقصيرها را متوجه نيروي انتظامي مي داند، درحالي كه به گفته مقامهاي انتظامي، كمترين امكانات را دراختيار نيروهايي كه درگرماي بالاي ۵۰درجه از محدوده هاي باستاني جيرفت محافظت مي كنند، قرارنداده است.
«دارايي» فرمانده نيروي انتظامي كرمان نيز اصل موضوع غارت ميراث فرهنگي جيرفت را زيرسؤال مي برد وگزارشهاي مطبوعات محلي و سراسري دراين خصوص را نادرست مي داند.
در اين وضعيت نتيجه گيري درباره واقعيت امركارچندان ساده اي نيست؛ از اين رو برآن شديم تا با سفري كوتاه به جيرفت، خود از نزديك آنچه را رخ داده ببينيم و بي كم و كاست بازگوييم تا شايد مجالي براي قضاوت ناظران بي طرف فراهم آيد.
قوانين ناقص هستند
در اولين ساعات ورود به شهر جيرفت به سراغ «دادخدا سالاري» رئيس دادگاه انقلاب جيرفت مي رويم. او مطبوعات را ناجي ميراث فرهنگي جيرفت مي داند و معتقداست كه جلوگيري از غارت و خروج آثارتاريخي جيرفت ازكشور ـ آن هم توسط باندهاي مافيايي ـ عزمي ملي مي خواهد كه هنوز شكل نگرفته است.
سالاري از همه چيز انتقادمي كند؛ از قوانين موجود كه ناقص هستند، از امكانات كه محدودند، از هيأت دولت و مجلس كه پس از دوسال هيچ حساسيتي نسبت به جيرفت ندارند، از استاندار كه به عقيده او كوتاهي كرده، از نماينده ميراث فرهنگي درمحل كه...
درميانه حرفهاي او جوان سياه چرده اي به نام امير، ۲۶ساله، وارد اتاق مي شود كه متهم به حفاري غيرمجاز است.
امير در توجيه كار خود مي گويدكه مردم به سبب مشكلات مادي به حفاري روي آورده اند و درعين حال به علت ناآگاهي از قيمت واقعي كشفيات خود، آنها را با قيمتهاي بسيارپايين به دلالاني كه از شهرهايي مثل تهران و اصفهان آمده اند، مي فروشند.
او مي افزايد: در اولين روزهاي حفاري، حدود ۲۰۰نفر مشغول كاوش درمحوطه باستاني «دهنو» بودند. نيروي انتظامي كه مي آمد به باغات اطراف مي گريختند و با رفتن مأموران، دوباره بازمي گشتند.
ماشين قاچاقچي و الاغ قانون!
«كمالي پور» رئيس دادگستري جيرفت، فقر را توجيه نامناسبي براي غارت آثارتاريخي مي داند و پايين بودن سطح فرهنگ مردم محل را عامل اساسي فاجعه جيرفت برمي شمارد.
وي مي گويد: قاچاقچيان با وسايل و ماشينهاي مدرن پولهاي كلاني را درميان مردمي كه به نان شب خود محتاجند، خرج مي كنند و درمقابل ما كه بايد مردم را از اين كار بازداريم، دربعضي نقاط حتي يك پاسگاه هم نداريم و گاهي براي تردد از الاغ استفاده مي كنيم!
كمالي پور يادآورمي شود كه مسؤولان قضايي شهرستان طي دوسال گذشته با ۵قاضي به ۲۵هزار پرونده رسيدگي كرده اند كه بالغ بر هزارپرونده مربوط به ميراث فرهنگي بوده و بعضي از پرونده هاي ميراث بين ۱۰ تا ۱۰۰ متهم داشته است!
او از پيچيدگي هاي قضايي در برخورد با غارتگران گلايه مي كند و مي افزايد: غارت ميراث فرهنگي يك جرم مشهود است و بايد عمومي تلقي شده و از جرايم غيرقابل گذشت باشد تا قاضي بتواند به عنوان نماينده مدعي العموم و بدون نياز به شاكي خصوصي به پرونده رسيدگي كند.
اما در قوانين موجود، مسأله فقط با شكايت سازمان ميراث فرهنگي به عنوان شاكي خصوصي قابل پيگيري است و درتعداد زيادي از پرونده ها به علت عدم حضور نماينده ميراث فرهنگي، شروع رسيدگي ممكن نيست.
رئيس دادگستري جيرفت تعدادزيادمتهمان و مجرمان را از ديگر مشكلات دستگاه قضايي برمي شمارد و مي گويد: دريك نوبت مراجعه خود من به منطقه حدود ۲۰۰۰نفر درحال حفاري بودند كه اگر قرار بازداشت همه به عنوان مجرم صادرمي شد، بايد جملگي در زنداني كه در بهترين حالت ۲۰۰نفر ظرفيت دارد، جامي گرفتند.
از اين رو برخورد فيزيكي راه مناسبي براي جلوگيري از غارت آثار تاريخي نيست، بلكه آموزش و فرهنگ سازي، كمك گرفتن از شوراها و متنفذين محلي و فراهم آوردن امكانات لازم براي فعاليت باستان شناسان بايد در دستور كار قرارگيرد.
دوراهي فرار و قرار
روز بعد، همين كه آفتاب مهربان تر مي شود، براي ديدن تپه هاي باستاني به «كنارصندل» و «دهنو» درمنطقه «ريگ انبار» مي رويم كه اكثر آثار كشف شده از آنها طلابوده است.
در اولين تپه باستاني سمت راست جاده، آنقدر آدم مشغول حفاري است كه حتي از فاصله دور هم به چشم مي آيد. پياده مي شويم و به طرف آنها مي رويم. پيش پايمان تعداد زيادي گودال و به قول بومي ها «كل» با عمق بين ۲ تا ۷ متر به چشم مي آيد.
حفاري هاي تازه را مي توان از رطوبت خاك انباشته شده دركنار گودالها بازشناخت.
بومي ها كمي دورتر ازمحل استقرار سربازان پرسه مي زنند. اتاقك سربازان چيزي نيست مگر سايباني فراهم شده از شاخه هاي خشكيده نخل و يك تخت و فانوس و پتو و تعدادي ظرف و ظروف.
يكي از سربازها كه بچه مشهد است، مي گويد: به خانواده ام گفته ام كه سرباز موزه ميراث فرهنگي جيرفت هستم. اگر بدانند كه دراين بيابان و با اين شرايط درگرماي ۵۰درجه خدمت مي كنم، حتي مجبورم مي كنند كه از خدمت فراركنم!»
ميانه حرفهاي او سروكله بومي ها هم پيدامي شود، آنها حرفهاي زيادي براي گفتن دارند و مي كوشند خود را به ما نزديك كنند، اما به سبب وجود عوامل انتظامي كمي ترديد دارند. وقتي به اتفاق آنها از سربازان فاصله مي گيريم، آن وقت ترديدشان برطرف مي شود و لب به سخن مي گشايند.
بقيه اين گزارش را در شماره روز چهارشنبه بخوانيد.
* خبرنگار «ايران» در كرمان
|
