يكي از ميان جمعيت انبوه نمازگزار، قبل ازآنكه صدايي بتواند همه را به يك جهت و به يك قبله فراخواند، بلند فرياد زد «قربان امام رضا(ع)» و زد زير گريه. چند نفري هم كه پيام او را دريافته بودند، گريه سردادند. اشاره جمعيت، به نماز عيد فطر معروف امام رضا(ع) به هنگام وليعهدي شان بود. وقتي همه راههاي بيان حقيقت يك به يك به بن بست مي رسيد و او به ناچار براي حركت خويش بايد دليلي فراتر مي يافت.
مأمون درست بعد از اتمام نماز بود كه به درستي فهميد كه چه اشتباهي را مرتكب شده است وقتي سيل جمعيت از تپه هاي اطراف شهربالا مي رفتند تا به امامت امام رضا (ع) نماز عيد فطر بخوانند آن مردي كه روز دوشنبه سيزدهم شهريور سال ۵۷ هجري شمسي شايد فقط براي مظلوميت امام رضا (ع) گريه نمي كرد، او اشك شوق خويش را از حضور انبوه نمازگزاران و روزه داران كه تپه هاي قيطريه را براي شكرگزاري و اقامه نماز روز عيد فطر، انتخاب كرده بودند. بروز مي داد گريه مي كرد تا انبوه جمعيت حاضر در تپه هاي قيطريه اهميت حضورشان را بهتر درك كنند و شايد اگر در صبحگاه آن روز، نماز اقامه نمي شد، تپه هاي قيطريه، فقط يك نام در نزديكي كوههاي شمال تهران بود ...
نمازگزاران عيد فطر، براساس سنت ديني پس از رؤيت هلال ماه مبارك رمضان صبح روز عيد فطر به نماز مي ايستند تا به شكرانه نعمت خداوند در ماه مبارك رمضان سپاسگزار باشند.
عيد فطر يكي از مهمترين اعياد مسلمانان جهان است كه همه مذاهب اسلامي بدان توجه بسيار ويژه اي دارند. در بعضي از ممالك اسلامي، عيد فطر، عيد رسمي و اصلي محسوب شده و در برگزاري هر چه بهتر آن اهتمام ويژه اي قائل مي شوند
حجت الاسلام محمدي ميانجي مي گويد واژه عيد در قرآن فقط يكبار آمده است، جايي كه مي گويد:
اللهم ربنا انزل علينا مائده من السماء تكون لنا عيداً لاولنا و آخرنا و آية منك»
عيداز فعل عاد مي آيد كه نشاندهنده اشتياق است و به معناي روز گردهم آمدن قوم به بهانه فضيلت يا حادثه بزرگي كه باشد.
اشتياق اهل ايمان براي نشان دادن بندگي خويش در صفوف به هم پيوسته نماز عيد فطر بيانگر عظمت تزكيه روح و وحدت مسلمين است. وقتي دستهاي همه آنها براي ياري خواستن از خدا يكي مي شود و ضمن پاك شدن گناه آنان در شبهاي قدر كه در اين ماه است. روزي آنان فراهم مي شود.
از نظر وي، در اتمام ماه رمضان هم بركتي هست كه نمي توان به سادگي از كنار آن گذشت و آن نفوس مسلمين براي پرداخت زكات فطريه خود به مستمندان است كه به بركت اين ماه به كمكهاي مادي و معنوي برادران و خواهران ديني خود مي رسند.
دكتر روحي مدرس دانشگاه اثرات سياسي نمازهاي عيدفطر را كمتراز اثرات معنوي آن نمي داند و مي گويد كه صفوف نمازهاي عيد فطر آنگاه كه با ياد خدا و از سر اخلاص برگزار شود، توان عمومي امت واحده را به نمايش مي گذارد و طبيعي است دشمنان از مسلمانان يكدل و با انگيزه هميشه بيم داشته اند.
وي به برگزاري نماز عيدفطر امام رضا (ع) اشاره مي كند و آن را عامل ذلت و گسستگي مأمون و اطرافيان او مي داند و در اشاره معاصر برگزاري نماز عيدفطر تپه هاي قيطريه شهيد مفتح را عنوان مي كند. اين مدرس دانشگاه به غير از اثرات وحدت بخشي نمازهاي عيدفطر به وجه روشنگرانه اين نمازها اشاره داد و آن را مكمل همه خطبه هاي نمازهاي جمعه مي داند و عنوان مي كند، ريشه هاي ديني ماه مبارك رمضان، يك مسلمان را براي يكسال تمام ـ در صورتي كه از پارسايي بهره برده باشد ـ آماده جهاد و مبارزه عليه دشمنان دين مي كند.
از نظر دكتر روحي، برگزاري نمازهاي عيدفطر در كشورهاي مختلف كه به اوقات شرعي متفاوت برگزار مي گردد نشانه تفاوتهاي معني داري است كه خداوند بزرگ با وجود اين تفاوتها امت اسلام را در رويه و حركت خود امت واحده مي خواهد:
در بعد مذهبي توجه به روز آخرت از ويژگي هاي منحصر به فرد روز عيد سعيد فطر قلمداد مي گردد.
اميرمؤمنان علي «ع» در خطبه هاي نهج البلاغه با اشاره به اين ويژگي مي فرمايند:
اي مردم، اين روز، روزي است كه نيكوكاران در آن پاداش مي گيرند و زيانكاران در آن مأيوس و نااميد مي شوند. در اين روز شباهتي به روز قيامت هست پس با خروج از منازل و رفتن به جايگاه نماز، ايستادن در برابر خدا، پروردگارتان را ياد كنيد و با بازگشت به سوي منازل خود، بازگشت خودتان را به بهشت متذكر شويد.
اي بندگان خدا كمترين چيزي كه به زنان و مردان روزه دار داده مي شود اين است كه فرشته اي در آخرين روز ماه رمضان به آنان ندا مي دهد كه بشارتتان باد اي بندگان خدا كه گناهان گذشته تان آمرزيده شد پس به فكر آينده باشيد كه چگونه ايام را بگذرانيد.