پيش از آنكه ويژه نامه حوادث روزنامه ايران پاي بگيرد، تصميم گرفتيم در خصوص مهمترين معضلات اجتماعي وحوادث هفته با كارشناسان و متخصصان به گفت وگو بنشينيم. قرص هاي اكستسي كه در اكس پارتي مورد استفاده قرار مي گيرد و در ميان جوانان استفاده آن رايج شده است، زنگ خطر مهمي براي خانواده ها، مسؤولان و اجتماع است. زماني كه تصميم گرفتيم به معضل قرص اكس بپردازيم از كارشناسان و متخصصاني در اين ميزگرد استفاده كرديم كه هر كدام سالها تجارب تخصصي در زمينه مواد مخدر واعتياد را به دست آورده بودند. دكتر فرجاد، دكتر فدايي، سردار محمودي، دكتر ايزدي ، خرمشاهي وكيل دادگستري وقتي دعوت روزنامه را پذيرفتند، تمام هم و غم شان ، ايده شان و عشق شان اين بود كه جوان ايراني با وجود تمام مشكلات و كمبودها بتواند درست بينديشد و درست تصميم بگيرد. در اين ميزگرد نمي خواهيم سؤال وجواب پيش روي شما بگذاريم اين است كه از مطرح كردن سؤال پرهيز مي كنيم و به اين نكته مهم اشاره مي كنيم كه نظرات مطرح شده در زير حاصل ساعت ها تحقيق و مطالعه است. اين نظريات اطلاعات با ارزشي در زمينه امور اجتماعي ، مسائل روانپزشكي ، آسيب ها، مسائل حقوقي ، جوانان و بحث هاي قانوني در بر دارد. و به ريشه يابي عميق در زمينه قرص هاي اكستسي پرداخته است. كارشناسان، متخصصان و مسؤولاني كه در اين ميزگرد ما را ياري كردند، در آمارها و نظرات بي پرده شان در پي يك هدف مشترك يعني نجات جوان و داشتن جامعه اي سالم بودند.
به دليل طولاني شدن بحث هاي كارشناسان واهميت اين موضوع كه به صورت تخصصي به آن پرداخته شده است، بخش دوم اين ميزگرد را كه شامل راهكار براي مبارزه با اين معضل است هفته آينده مي خوانيد.
مريم ساماني
•••
فربد فدايي ـ روانپزشك : به طور كلي هيچ ماده شيميايي في نفسه خوب يا بد نيست واين بستگي به استفاده اي دارد كه از آن مي كنيم. بسياري از داروها كه در موقع مناسب استفاده شود نتيجه نجات بخشي دارد در اثر سوء مصرف مضرات زيادي خواهد داشت. داروهاي محرك رواني هم در اصل و در پزشكي براي موارد متعددي درمان بخش است براي مثال در برخي از اختلالات كودكان بيش فعال، كاهش تمركز ، بيماري ناركوسپي و ... استفاده شان نه تنها ضرري ندارد بلكه نجات بخش است. ولي مثل تمام داروها امكان سوء مصرف از اين داروها وجود دارد. اين داروها حالت سرخوشي و شادي ايجاد مي كند بنابراين مورد توجه افرادي كه نقص شخصيتي يا ماجراجو هستند قرار مي گيرد.
اين دارو در شرايط مصرف غير واقعي موجب خستگي و فرسودگي دستگاه عصبي مي شود و در صورت مصرف زياد عوارض جسمي و رواني مثل نوعي روان پريشي را كه شبيه اسكيزوفرني است به وجود مي آورد و حالات توهم و هذيان و رفتارهاي غيرعادي از فرد صادر مي شود و در اين زمان فرد خود و ديگران را در مخاطره جدي قرار مي دهد. «اسكيزوفرنيا» مبتني بر مصرف اين داروهاي محرك است. اگر فردي از اين داروها استفاده كند ابتدا احساس شادي و بزرگ منشي، اعتماد به نفس كاذب پيدا مي كند و لي اين حالات چند ساعت بيشتر دوام ندارد بنابراين فرد براي ايجاد اين حالات بايد دوباره از اين داروها استفاده كند و هر بار نياز به مصرف بيشتر پيدا كرده واعتياد رواني نسبت به اين مواد در آن شخص به وجود مي آيد و در مدت كوتاهي مخاطرات جدي برايش فراهم مي شود.
دكتر وحيد ايرواني ـ روانپزشك : قرص اكستسي يا آمفتامين در داروهاي سوء مصرف طبقه بندي مي شود. اين دارو كاربرد باليني در افسردگي هاي مقاوم به درمان دارد. در دنياي مخرب اين قرص را تحت عناوين كريستال، آيس، كريستامت مي شناسند MDMA تركيب علمي اكستسي است و هم خانواده اش ايو (EVE) است. اين دارو براي بيش فعالي كودكان تجويز مي شود ولي در فردي با روحيه خمود باعث مي شود كه او انگيزه اي دوچندان پيدا كند وباعث مي شود اين فرد از لحاظ خوردن، نوشتن، مراكز حافظه و مسائل جنسي انگيزش بالاتري پيدا كند.
در جامعه ما مصرف قرص اكستسي تقليد از غرب است. افراد در پارتي ها با مصرف اين قرص مي خواهند توان خود را دوچندان كنند. با مصرف اين قرص عملكرد كورتكس بر قسمت هاي ارادي برداشته مي شود و نشاط بيش از حد عواقبي را به وجود مي آورد كه به دو دسته روانپزشكي و فيزيكال تقسيم مي شود. در بحث فيزيكال با اختلالات انفاكتوس قلبي ، مغزي و گوارشي روبرو مي شويم ونكته مهم اين است كه اين عوارض وابسته به دوز نيست. در تزريق داخل رگ عفونت هاي شديد ريه به وجود مي آيد علاوه براين امكان ايدز وهپاتيت را به علت استفاده از سرنگ آلوده بالا مي برد از طرف ديگر ميل جنسي آشفته كه به علت استفاده از اين قرص به وجود مي آيد باعث مي شود تا شخص دست به بي بندوباري بزند ودر خطر بيشتر ابتلا به ايدز واقع شود.
تب، تپش قلب، گشادي مردمك براثر مصرف اين قرصها ايجاد مي شود. به اين علت در پارتي ها چراغ ها را خاموش مي كنند. افزايش يا كاهش فشار خون ونقصان رشد نيز از ديگر عوارض استفاده از قرص هاي اكستسي است.
ايجاد رفتارهاي پرخاشگرانه شديد يا رفتارهاي شبه رواني بعداز مصرف از عواقب مصرف روانپزشكي اين قرص ها است . بعدازاينكه اثر قرص تمام مي شود حالت لذت ناپذيري وخمودگي ومغموم بودن به فرد دست مي دهد ونياز به مصرف دوباره پيدا مي شود. بي خوابي، سرگيجه، اضطراب از مشكلات ديگر مصرف اين قرص است.
دكتر فرجاد ـ آسيب شناس اجتماعي : تنها قرص روانگردان نيست كه جوانان ما را به اعتياد و وابستگي مي كشاند بلكه ناركوتيك ها و روانگردانها هردو اين اثرات را دارند. اثرات اين دارو دو واكنش مثبت و لذت بخش وشادي آفرين و واكنش منفي وآلرژيك برجاي مي گذارد اين درحالي است كه اثرات منفي در ۱۰درصد افراد واثرات مثبت در ۹۰درصد است. به علت اين است كه گرايش به مصرف اين قرصها زياد است . مصرف كنندگان داروهاي آرامبخش و روانگردان هردو وابستگي پيدا مي كنند و وابستگي رواني كمتر از وابستگي جسمي نيست.
دكتر فرجاد: قطعاً جرم است . از سال ۱۳۵۸ مصرف داروهاي اعتياد آور جرم است . توليدكننده، توزيع كننده ومصرف كننده هرسه مجرم هستند مگراينكه پزشك تجويز كند. ولي متأسفانه كنترل ها ضعيف است . بهترين كار اين است كه به جاي ريشه يابي و تشويق غيررسمي روي عوارض اين داروها كار كنيم. وقتي به فرد هشدار داده شود كه اسكيزوفرن مي شود و ديگر نمي شود برايش كار كرد يا دچار انواع سرطانهاي پوستي و تنفسي مي شود آن وقت اين زنگ خطر را هم خانواده وهم فرد حس مي كند
مابايد بتوانيم با جوان ارتباط برقرار كنيم. جوان بايد ما را باور كند.وقتي جوان باور كرد و شناخت كه اعتياد خودكشي تدريجي است، آن وقت ما به نتيجه رسيده ايم.وقتي جوان فهميد مرگ و مير اين اعتياد خيلي بالاست، خودش سراغ آن نمي رود. ما بايد تمام توجه مان به اين باشد كه با زور و تهديد و استفاده از قوه قهريه به جايي نمي رسيم. بايدتيمي از روانشناس، آسيب شناس، جامعه شناس وحقوقدان و... تشكيل دهيم و از روابط انساني براي كنترل، درمان و پيشگيري استفاده كنيم. شناخت مباحث رواني و شخصيتي جوان و نوجوان مهم است. كساني به سوي موادمخدر مي روند كه اختلال شخصيت دارند و اگر جلوي اختلالات گرفته شود، جوان معتاد نمي شود.
بايد تمام وسايل ارتباط جمعي همزمان و هم جهت اقدام كنند و جوان را نسبت به عوارض جسمي و رواني، قرص روانگردان آشنا كنند و از اين عوارض كمك بگيريم تا از عوارض اعتياد دور شويم.
سردار محمودي ـ معاونت مبارزه با موادمخدرتهران بزرگ: اعتياد در لايه هاي پنهان جامعه جريان دارد. به علت ضدارزش بودن و جرم بودن اعتياد و مبارزه با آن اعتياد چندان عريان نيست. رسانه ها در حال حاضر به عيني گرايي اهميت مي دهند. بايدآمار و اطلاعات رادر اختيار رسانه ها قرار داد تا رسانه بتواند موشكافي كند. دست اندركاران امور اجتماعي نياز به آمار دارند تا بتوانند راهكاري براي واقعيتهاي دردناك جامعه پيدا كنند.
در مبارزه با معضل موادمخدر تنها برخورد فيزيكي صرف كارگشا نيست ما بايد زمينه هاي قاچاق را بشناسيم. ديگر شيوه پند واندرز و موعظه در رسانه ها بي فايده است. بايدمردم با فاجعه اي كه روبروهستند آشنا شوند. مردم بايد اطلاعات درست را بدانند تا در حل مسأله و مشكل مشاركت كنند. ما بايد عوامل گرايش به اعتياد و معضل موجود در مناطق قاچاق را بشناسيم . ما بايد به بحث اوقات فراغت بيشتر توجه كنيم. ۷۰درصد جمعيت ما زير ۳۰سال سن دارد. ما چه كاري انجام داده ايم تا آنها را از اعتياد دور كنيم. امروز جوان ما درتحصيل، اشتغال، زندگي و مسائل تنش زا درگير است و بيشتر خود را مجرم اجتماعي مي داند. امروز كم رنگ تر شدن نقش بزرگترها، شكاف ميان نسلها متأسفانه وجود دارد. ديگر پدر و معلم الگوي جوان ما نيست و زمينه تفاهم متقابل بين پدر و فرزند كم شده است. معلم ديگر نمي تواند امر و نهي گذشته را داشته باشد. معيارها به هم خورده است. دغدغه همه ما جوان است لذا نبايد جوان را تحقير كنيم. من يك پليس هستم به راحتي مي توانم با دستگير كردن، دستنبد زدن و اقداماتي اين چنيني جوان را تحقير كنم، ولي بعد از آن است كه لحظه امكان ابتلا به اعتياد و بزهكاري براي جوان به وجود مي آيد. روابط انسان ها و ساختار اجتماع همان است كه بوده، خانواده دژ محكم امنيت است بايد روابط عاطفي را برقرار كرد. خانواده اكنون موارد تخلف جوان را گوشزد مي كند در حالي كه خود قيد و بند ندارد. خيلي از خانواده ها تنها به سير كردن شكم بچه هايشان فكر مي كنند. بايد براي شور و آرمان جوان پاسخ يافت در مورد مواد مخدر بايد بگويم كه مواد مخدر به دو نوع سخت و سبك تقسيم مي شوند. نوع سخت مثل هروئين، كوكائين، قرص اكستسي و ... است و نوع سبك حشيش و ماري جوانا و ... است تفاوت نوع سخت و سبك در تأثير اين مواد بر سلامت افراد است. در تمام كشورها تجارت مواد مخدر و استعمال آن جرم است.
در كشور ما فعاليت مواد مخدر جرم است. از ابتداي راه كشور ما بعد از مصوبات شانگهاي در سال ۱۸۸۸ هـ.ش نخستين پيش نويس قانون تقديم مجلس شد و تاريخ مبارزه رسمي در ايران قدمت جهاني دارد. از آن زمان ۶۰ قانون، لايحه و ... در ايران تصويب و اجرا شده است. ولي نه در ايران و نه در هيچ جاي جهان اين مسأله به نتايج مثبت نرسيده و اعتياد با شكل جديد و آسيب جدي تر تكثير پيدا كرده است. الگوي مصرف سنتي به داروي شيميايي و صنعتي تبديل شده است. منع توليد و مصرف ترياك و بسياري از قوانين در ايران اجرا شده است و تلاش هاي زيادي و تلفات انساني زيادي در اين راه صورت گرفته است. با اين حال ما نتوانسته ايم جلوي رونق مواد و تجارت آن را گرفته و موفق شويم. مافيا پشت اين قضيه است و جهان دو قرن مبارزه با مواد مخدر كرده است.
ديدگاه قانونگذاري در ايران در صد سال گذشته ما را محدود كرده است. پيشگيري از اعتياد جلوگيري از ساخت، قاچاق و توزيع مواد مخدر است و درمان و خارج كردن مواد مخدر از جسم فرد معتاد است.
تاريخ قانونگذاري نمايانگر توجه به حذف مواد مخدر براي مبارزه است و علل اصلي ناكامي اين تلاش ها، هدف گذاري غلط است.
مدارس بايد خطرات استفاده از سيگار، الكل و مواد مخدر را به دانش آموزان گوشزد كنند ما از امسال برنامه ريزي كرديم و در نواحي تهران به آموزش پرداخته ايم و گذاشتن نمايشگاه و مطرح كردن مضرات انواع مواد مخدر، پيشگيري را مطرح مي كنيم و براي آگاه سازي پيام مي دهيم. بايد در سطح ملي تبليغ كرد و گروههاي سني در معرض تهديد را آگاه كرد. در مواد مخدر صنعتي براي پيشگيري از مصرف بايد براي جوان اطلاع رساني كرد. جوان ما قرص «اكس» مصرف مي كند تا از اثرات آن آگاه شود.
به مردم بايد هميشه هشدار داد از هر صد زنداني ما ۷۵نفر معتاد است و ۲۵درصد از اين ۷۵نفر ناقل ايدز است.
قرص اكستسي از سال۱۹۱۲ ميلادي در معالجات بيماران رواني مورد مصرف قرار مي گرفت ولي بعد از چند سال توسط مجامع بين المللي مصرف آن ممنوع شد. لهستان بزرگترين توليدكننده اين قرص در اروپا است. بعد از ۱۱سپتامبر كه خشخاش كم شد مواد مصنوعي روانگردان در دنيا جايگاه خاصي پيدا كرد و اين مواد از طريق غرب وارد كشور ما شد و به علت عدم توجه و پژوهش تا امروز براي پليس و محاكم قضايي ناشناخته مانده است. اين مواد به بافت مغز آسيب وارد مي كند و پس از مصرف هر قرص ۴۵دقيقه طول مي كشد تا تأثير بگذارد. بعد از مصرف اين قرص ديگر مغز كنترلي روي بدن ندارد. حرارت بدن به شدت بالا مي رود و گرماي زيادي را فرد احساس مي كند و چون با مصرف اين قرص شخص اقدام به حركات موزون مي كند اين حرارت بيشتر مي شود. اين قرص ها باعث ايجاد تورم در مغز ومرگ مغزي مي شود. قرص اكستسي موجب ايجاد آسيب كبدي، كليوي و مغزي در مصرف كننده مي شود. ناخالصي هايي كه در بعضي از اين قرص ها هست باعث مي شود تا عوارض اين قرص ها بيشتر شود.
اين قرصها به نامهاي كپسول، مارك، فيليپ، بنز،۰۰۷، لنگرگاه، ستاره، استا، هيولا، پروانه، قرمز، صورت خندان و... معروف هستند ودرصد نوع رنگ پيدا مي شوند. مصرف اين قرص باعث وابستگي رواني مي شود و فرد تمايل پيدا مي كند كه دوباره از اين قرصها استفاده كند. علائمي كه مي توان متوجه شد شخصي قرص اكستسي استفاده كرده است همان علائم حشيش و كوكائين در فرد استفاده كننده را دارد.
به لحاظ قانوني بايد گفت كه هر كس عالماً و عامداً براي توليد، ساخت، فروش، حمل وعرضه مواد صنعتي و شيميايي نقش داشته باشد، طبق ماده۵ قانون مقرر موادمخدر محكوم مي شود. در ماده۴۱ قانون ساخت، توليد، ارسال، خريد و فروش و حمل موادمخدر ممنوع است مگر با مجوز پزشكي.
موادمحرك در غرب آسيا قاچاق و مصرف مي شود و افزايش مصرف اين مواد را در كشورهاي منطقه شاهد هستيم. اين يك حقيقت است كه موادمخدر در انسان حالت غيرعادي ايجاد مي كند. تغيير مصرف موادمخدر زنگ خطري براي آينده است. تاكنون گزارشي بر توليد خانگي يا داخل و آزمايشگاهي به مانشده است.
\ ادامه ميزگرد را در شماره آينده مي خوانيد.