نوشته: كوفي انان دبيركل سازمان ملل متحد
ترجمه: حسن هاشميان منبع: روزنامه الشرق الاوسط
اكنون روزهاي سرنوشت ساز تاريخ را پشت سر مي گذاريم. خطر بزرگي كه در رويارويي ميان دو قدرت بزرگ اتمي نهفته بود، پشت سرگذاشتيم، اما اكنون به جاي آن، سلسله اي از خطرات متوالي را در پيش روي خود داريم. اين موضوع ما را وامي دارد كه در شكل ساختمان روابط بين المللي تجديدنظر كنيم. آيا وسايل فعلي روابط بين المللي، شرايط لازم براي رويارويي با چنين خطرات و آزمون هاي جديد را دارا است؟ و اگر اين چنين نيست، چگونه مي توان آنها را به شكلي تغيير داد كه بتوانند چنين نقشي را ايفا كنند؟
رويدادهاي سال گذشته، اختلافات عميق ميان اعضاي سازمان ملل متحد را نشان داد كه بر روي سياستها و اصول اعتقادي اعضا متمركز شده بود. بهترين وسيله براي اينكه خود را از تروريسم بين المللي محافظت كنيم، چيست؟ و چگونه مي توانيم مانع گسترش سلاحهاي كشتارجمعي شويم؟ استفاده از كاربرد زور در روابط بين الملل چه زماني مجاز است و چه كسي مي تواند در اين زمينه تصميم بگيرد؟ آيا درست است كه هر حكومتي بنا به منافع خود به شكل جداگانه دست به عمل بزند يا وقتي كه به شكل گروهي با هم كار كنيم، امنيت بيشتري خواهيم داشت؟ آيا «جنگ پيشگيرانه» برخي اوقات قابل توجيه است، يا اينكه چنين كاري همانا تجاوز به ديگران تحت اسم و عنوان متفاوتي است؟ و در جهاني كه اكنون يك قطبي شده است، سازمان ملل متحد چه نقشي را مي تواند ايفا نمايد؟ اين موارد جديد و بحث انگيز به مسائل باقيمانده و حل نشده از دهه ۹۰ اضافه مي شود. آيا حاكميت يك اصل ثابت و غيرقابل تغيير است (منظور كوفي انان، حاكميت ديگر كشورها كه به بهانه آن نبايد در امور داخلي آنها دخالت كرد) يا اينكه نگرش ما به اين موضوع ضرورت دگرگوني در آن را اكنون الزامي ساخته است؟ مسؤوليت سازمان ملل متحد تا كجا بايد امتداد پيدا كند كه بتواند در امور داخلي كشورها وارد شود (برخلاف گذشته كه فقط به درگيري و جنگ ميان كشورها مي پرداخت) مشكلات مردم آنها را حل كند؟ به خصوص كه حكومتهايي به كشتارجمعي روي مي آورند يا قوم كشي در پيش مي گيرند و امثال اين كارها كه به موضوع زير پاگذاشتن شديد حقوق بشر مربوط مي شود.
بروز چنين قضايايي خود را به عنوان يك حقيقت غيرقابل انكار مطرح مي كند و صلح و امنيت جهاني را با خطر مواجه مي كند و غيرممكن است كه بتوان چنين پرسشهايي را بدون جواب به حال خود رها كرد اما نبايد ناديده گرفت كه اينها تنها پرسش هاي موجود نيستند و شايد براي بعضي از انسانها مطرح نمي باشند. درحقيقت، براي بيشتر افرادي كه در كشورهاي فقير زندگي مي كنند، حمله تروريستها، كشتار همگاني به وسيله سلاحهاي مرگبار يا احتمال حدوث كشتارهاي دسته جمعي، محلي از اعراب در زندگي آنها ندارد. بلكه در مقايسه با اين مسائل، آنچه آنها را تهديد مي كند، تهاجم فقر، گرسنگي، آب آلوده آشاميدني، نابودي محيط زيست، بيماريهاي واگيردار و گوارشي است كه ساليانه ميليونها نفر را به كام مرگ مي فرستد. اينها «تهديدكننده هاي نرم»، اما كشنده هستند.
ضرورت دارد اين تفكر را كه اين موضوعات را به يكديگر مرتبط نمي داند يا بهتر است براي مواجهه با موضوعاتي خطرناكتر و خشن تر از آنها، آنان راناديده بگيريم، كنار بگذاريم.
به ناچار ما، اكنون دريافتيم كه جهاني با اين چنين شرايط نابرابر، نابرابري در بين كشورها و در درون طبقات مختلف اجتماعي آنها، در حالي كه ميليونها انسان زيرشكنجه، سركوب و رنج زندگي روزمره به سر مي برند يك جهان امن نخواهد بود، حتي براي بيشتر افرادي كه اكنون در رفاه به سر مي برند.
اگر روشن شود زمينه مشتركي كه اكنون بر روي آن ايستاده ايم، مبناي محكمي نيست، ضرورت دارد به دنبال يك زمينه لازم و قوي براي تلاشهاي دست جمعي خود باشيم.
همچنين بر ما واجب است در پي يافتن وسايلي باشيم كه سازمان ملل متحد را براي مواجهه با اين چالشهاي جديد توانا كند و اين وظيفه اي است كه من در اختيار كميته ۱۶ نفري خبرگان منتخب از سراسر جهان قرار دادم تا مأمور شوند امكان چنين تحولي در سازمان ملل متحد را بررسي كنند. اين كميته، جلسه نخست خود را در تعطيلات آخر اين هفته برگزار مي كند و نخست وزير سابق تايلند «اناند بانياراشون» رياست آن را به عهده خواهد داشت. اين كميته، اعضايي متخصص در زمينه امنيت و توسعه را دربردارد. وظايف اين كميته، سه گانه خواهد بود:
شكل دادن به يك تعريف مشترك از مسائلي كه صلح و امنيت را تهديد مي كند، ارزيابي درست و دقيق از تواناييهاي دست جمعي كشورها كه بتوان از آنها براي مواجهه احتمالي با اين خطرات استفاده كرد و ارائه پيشنهادهاي لازم براي ايجاد تغييرات در سازمان ملل متحدبه شكلي كه بتواند به صورت تنها وسيله مشروع براي پاسخگويي به اراده جهاني درآيد.
به طور دقيق، منظور اين است كه سازمان ملل متحد بتواند تدابير لازم گروهي و قابل اجرا براي جلوگيري از عمل كردن تهديدكننده هاي صلح اتخاذ كند و بتواند در هنگام احتمال وقوع چنين اعمالي، كارهاي پيشگيرانه انجام دهد. اين يكي از اهداف اوليه سازمان ملل متحد بر طبق ماده نخست آن در منشور است.
كميته موردنظر بر روي تهديدكننده هاي صلح و امنيت متمركز خواهدشد. اما در همان زمان بر آن واجب است كه درباره تهديدكننده هاي ديگر تحقيق كند و همان مقدار پشتكاري كه براي اولي از خود نشان مي دهد براي دومي نيز چنين كند. شايد در پيش گرفتن چنين كارهايي كه به اين معنا باشد كه ديگر فقط به شوراي امنيت، مجمع عمومي سازمان ملل متحد، شوراي اقتصادي و شوراي اجتماعي آن اكتفا نكنيم. بلكه شايد فرآيند كار از اين نهادها فراتر رود و شوراي هيأت امناي سازمان ملل متحد را دربرگيرد كه يكي از نهادهاي مهم به شمار مي رود.
اما از سال ،۱۹۹۴ به دليل استقلال بخشهاي مختلف از آن بدون عمل باقي مانده است. آيا امكان آن وجود دارد كه براي اين شورا باتوجه به چالشهاي جديد و افزايش مسؤوليتهاي سازمان ملل متحد در مناطق جنگزده نقش جديدي قائل شد؟ كشورهاي عضو سازمان ملل متحد تنها كساني هستند كه مي توانند در اين باره تصميم بگيرند. اما كميته فوق الذكر مي تواند در ايجاد توجه خاص به اين موضوع و كشاندن آن در مركز ديد همگان نقش مهمي ايفا كند.
من اميدوارم اين كميته كار خود را در پاييز ۲۰۰۴ به پايان ببرد، زيرا آن هنگام قادر خواهم بود پيشنهادهاي خود را در اين زمينه به جلسه آينده مجمع عمومي سازمان ملل متحد ارائه كنم.
اگر اين كميته موفق شود مأموريت خود را به نحو احسن انجام دهد، تاريخ به ياد خواهد آورد كه بحران فعلي موجب شد فرصتي ارائه شود كه رويكرد حكيمانه مردان و زنان اين عصر از آن به بهترين شيوه استفاده كردند تا ابزارهاي همكاري بين المللي را متكامل كنند و در خدمت حل مسائل و موضوعات قرن جديد قراردهند.