هفته كتاب درحالي به پايان رسيد كه به اعتقاد بسياري از ناشران و كارشناسان حوزه نشر برگزاري جشن ملي كتاب نه تنها بررونق بازار نشر و افزايش شمارگان كتاب تأثيري نداشته بلكه درمواردي هم با نتيجه عكس همراه بوده است.
آنان معتقدند نارسايي ها، تنگناها و مشكلات حوزه نشر با برپايي چندنمايشگاه كتاب و ارائه چندكتاب به مخاطبان رفع نمي شود و تازماني كه مردم بويژه دانش آموزان احساس نياز به كتاب نكنند برگزاري نمايشگاه كتاب نتيجه دلخواه و دستاوردي مطلوب را به ارمغان نخواهدآورد.
اما مديران و مسؤولان وزارتخانه هاي فرهنگ و ارشاداسلامي و آموزش و پرورش نسبت به برگزاري هفته كتاب و تأثيرات آن در گسترش فرهنگ كتابخواني درجامعه نظرات متفاوتي دارند. آنها معتقدند هفته كتاب فرصت مغتنمي است تا كارنامه يكساله نهادهاي نشر و تأثيرات آن درحوزه كتاب و فعاليت هاي فرهنگي به اقشارجامعه عرضه شود و درصورتي كه بين نهادهاي نشر و مؤسسات مصرف كننده ارتباط نهادينه برقرارشود و كتابها و محصولات متناسب با نيازهاي اقشارمختلف جامعه بويژه دانش آموزان توليد و عرضه گردد. بطورقطع حوزه نشر به لحاظ اقتصادي دگرگون و پررونق خواهدشد.
به هرترتيب جمعي از ناشران و كارشناسان و مديران نظرات و ديدگاههاي خود را درخصوص تأثير برگزاري هفته كتاب برحوزه نشر كشور بيان كرده اند كه دراين گزارش مي خوانيد:
شكسته شدن انحصار درحوزه نشر
حسن كيائيان سخنگوي اتحاديه ناشران و كتابفروشان تهران و مديرنشر چشمه درباره برگزاري هفته كتاب و اجراي طرح ۲۵هزار نمايشگاه كتاب در سراسر كشور مي گويد: برگزاري هفته كتاب في نفسه حركتي پسنديده است اما مشكلات و معضلات كتاب و حوزه نشر چيزي نيست كه با برپايي چندنمايشگاه حل شود.
در شرايطي كتاب را مطرح مي كنيم و براي آن جشن مي گيريم كه رسانه ملي صداوسيما هيچگونه توجهي به اين طرح ملي ندارد و ازطرفي به دليل وضعيت نامناسب اقتصادي مردم ما شاهد هستيم كه مردم هيچ علاقه اي به خريدكتاب يا مطالعه آن ندارند و اساساً بود و نبود كتاب برايشان بي تفاوت شده است.بنابراين برگزاري اين نمايشگاهها تأثيري در افزايش تيراژ كتاب و رونق بازار نشر ندارد.
اگر دراين يازده دوره كه جشن هفته كتاب برگزارشد و به هركودك يك كتاب داده شده بايد ضمن رونق نشر كتاب كودك و نوجوان، شمارگان كتابهاي بزرگسالان نيز افزايش مي يافت.
پس زماني مي توان گفت كه برگزاري اين نمايشگاهها باعث رونق فرهنگ كتابخواني شده است كه بعد از گذشت اين مدت و بزرگ شدن كودكان شاهد رشد فرهنگ كتابخواني در بين بزرگسالان و درنتيجه افزايش تيراژ كتابهاي بزرگسالان نيز باشيم.
سخنگوي اتحاديه ناشران و كتاب فروشان استان تهران در ادامه درباره برگزاري ۲۵هزار نمايشگاه كتاب مي افزايد: متأسفانه اين طرح درحمايت ازحوزه نشر و ناشران نيست چرا كه اين طرح توسط يك مؤسسه انحصاري شده است و معمولاً دستاوردهاي انحصار هم موفقيت آميز نيست.
بطور مثال اگر ما آموزش و پرورش را يك قلعه فرض كنيم و كليد آن هم فقط دراختيار مؤسسه منادي تربيت است ديگر نمي توان از ساير ناشران و گروههاي فعال درحوزه كتاب انتظارداشت كه دراين حوزه مشاركت داشته باشند.
وي در ادامه مي گويد: مؤسسه منادي تربيت با تمام توان توانسته در ۲۵هزار مدرسه نمايشگاه كتاب برپاكند كه از اين بابت تلاش اين دوستان قابل تقدير است اما تكليف ديگر مدارس چه مي شود كه دراين طرح قرارندارند.
آيا نمي توان ازگروههايي كه دراين حوزه امكانات بالقوه دارند، كمك گرفت. بنابراين من تصورمي كنم اگر مسؤولان آموزش و پرورش انحصار را از اين حوزه حذف كنند و ميدان را براي فعاليت ديگر گروههاي حوزه نشر مهيا كنند به طور قطع بازدهي و نتايج بهتري از برگزاري طرح ۲۵هزارنمايشگاه كتاب در مدارس سراسر كشور به دست خواهدآمد.
نكته ديگر اين است كه بايد سياست ها و تصميم گيريهاي انتخاب، داوري و خريدكتاب شفاف باشد تا اگر كساني خواستند آن را موردنقد و ارزيابي قراردهند بتوانند براساس مستندات شفاف داوري كنند و درپايان به مسؤولان آموزش و پرورش پيشنهادمي كنم اگر درخصوص خريدكتاب به شيوه خريدكتاب وزارت فرهنگ و ارشاداسلامي عمل و اعلام شود به طور قطع مشكلي ايجاد نخواهدشد و باعث اعتماد ناشران كشور به اين مؤسسه خواهدشد.
تأثيرات نامطلوب هفته كتاب برحوزه نشر
نويدگويي مديرعامل تعاوني ناشران و كتاب فروشان استان فارس درباره تأثير برگزاري هفته كتاب و همچنين برپايي ۲۵هزار نمايشگاه كتاب در سراسركشور در بهبود بازارنشر مي گويد: درفضاي نشركشور برگزاري هفته كتاب درحد يك مسكن است و صرفاً باعث مي شود تا بحث كتاب و كتابخواني درسطح جامعه مطرح شود. درغير اين صورت اين طرح هيچ تأثيري درافزايش تيراژ و فروش كتاب ندارد. ازطرفي شايد اين طرح درتهران اجراشود و تأثيراتي هرچند اندك داشته باشد. اما متأسفانه در استانها به دليل عدم توجه مسؤولان اين طرح و حتي مصوبه هيأت دولت درخصوص حمايت از نشر، خريد كتاب از ناشران استاني اجرانمي شود.
وي در ادامه درباره برپايي ۲۵هزار نمايشگاه كتاب در سراسر كشور مي افزايد: من فكرمي كنم اجراي اين طرح شايد براي دانش آموزان استان تهران مفيدباشد اما براي دانش آموزان و ناشران استانها مفيدنبوده بلكه مضر هم هست. چرا كه دراين طرح هيچ سهمي براي مؤلفان، نويسندگان و ناشران استاني درنظر گرفته نشده است.
آيا درميان كتابهاي انتخاب شده حتي يك كتاب از يك نويسنده يا شاعر استان فارس دراين حد نبوده كه شوراي انتخاب آموزش و پرورش به آن توجه كند؟ آيا دانش آموزان و علاقه مندان به كتاب در شيراز نبايد از تاريخ، تمدن، فرهنگ فولكلور منطقه خود آشناشوند. آيا فقط بايد كتابهاي فرهنگ تهران و آذربايجان انتخاب شوند؟
نويدگويي ضمن انتقاد از سياست هاي آموزش و پرورش درحوزه نشرمي گويد: براي من اين حركت وزارت آموزش و پرورش درخصوص توسعه فرهنگ كتابخواني بين دانش آموزان موردسؤال است كه چگونه در شيراز كه اكثر ناشران درحوزه كتاب كودك فعال هستند و موردحمايت و تشويق نمايشگاه بين المللي كتاب تهران و وزارت فرهنگ و ارشاداسلامي قرارمي گيرند نبايد كتابي از آنها انتخاب شود و يا اينكه چگونه است كه ناشري از اين استان چندين بار به عنوان ناشر برگزيده انتخاب مي شود اما ازسوي آموزش و پرورش موردتوجه قرارنمي گيرد.
بنابراين ضروري است كه در تركيب هيأت انتخاب و آيين نامه خريدكتاب در آموزش و پرورش بازنگري اساسي صورت گيرد تا حقوق ديگر استانها تضييع نشود.
و درپايان به مسؤولان آموزش و پرورش پيشنهادمي كنم خريدكتاب از ناشران استاني را به مديران كل آموزش و پرورش استانها واگذاركنند.
تجديد نظر در انتخاب كتاب براي دانش آموزان
محمود برآبادي نايب رئيس انجمن نويسندگان كودك و نوجوان نيز در اين باره مي گويد: براي جلب دانش آموزان به مطالعه كتاب بايد درگزينش كتاب مورد نياز كتابخانه هاي مدارس و روند خريد اين كتابها تجديد نظر شود. چرا كه تاكنون رويه خريد، تعيين منابع، انتخاب موضوع و نوع اين كتابها به گونه اي بوده كه در آنها به علايق و خواسته هاي دانش آموزان و كيفيت هنري كتابها توجه كافي نشده است و به همين خاطر بيشتر دانش آموزان هم علاقه اي به مطالعه اين كتابها ندارند.
وي در ادامه مي افزايد: نويسندگان يا نهادهاي مدني حوزه كتاب نمي توانند در امور اجرايي اين بخش دخالتي داشته باشند. اما مقامهاي مسؤول بايد به نظر و يافته هاي آنان در سياست گذاريها و تعيين اهداف اين حوزه مانند خريد كتاب براي كتابخانه هاي مدارس توجه كنند تا نتايج بهتري نسبت به گذشته حاصل شود.
اما مديران و مسؤولان وزارتخانه هاي فرهنگ و ارشاد اسلامي،آموزش و پرورش نسبت به برگزاري هفته كتاب و تأثيرات آن در گسترش و ترويج فرهنگ كتابخواني در جامعه نظرات متفاوتي دارند.
كارنامه سالانه نشر در هفته كتاب
محمدعلي شعاعي معاون امور فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي درباره برگزاري هفته كتاب در سراسر كشور مي گويد: هفته كتاب فرصت مغتنمي است تا كارنامه يك ساله نهادهاي نشر و تأثيرات آن در حوزه كتابخواني و فعاليت هاي فرهنگي به اقشار مختلف جامعه عرضه شود واگر بين مؤسسات مصرف كننده و حوزه نشر ارتباطي نهادينه برقرار شود به طور قطع حوزه نشر به لحاظ اقتصادي دگرگون و پر رونق خواهد شد.
شعاعي درباره برگزاري ۲۵ هزار نمايشگاه كتاب در ۲۵ هزار مدرسه مي افزايد: آنچه در اين طرح اتفاق افتاده نمونه اي از توزيع تخصصي كتاب است كه امكان رسيدن كتاب به جامعه اي با ويژگي هاي مشابه را فراهم مي كند.
معاون امور فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در ادامه با تأكيد بر كتابخواني كودكان مي گويد: براي اينكه كودكان به دنياي پيچيده وارد شوند بايد امكان و زمينه برخورد آنها با آرا و ديد گاههاي متفاوت فراهم شود و كتابخواني راهي مناسب جهت تمرين تجارب و ديدگاههاي متفاوت دانش آموزان است.
اعتماد سازي ميان ناشران و مخاطبان
عبدالحميد خرسند رو مدير مؤسسه فرهنگي منادي تربيت وابسته به وزارت آموزش و پرورش و مجري طرح ۲۵۰۰۰ نمايشگاه كتاب در ۲۵ هزار مدرسه در اين باره مي گويد: ايجاد اعتماد متقابل ميان ناشران و مخاطبان سرمايه اصلي اين طرح است كه با گسترش نمايشگاه از يك سو ناشران به بازگشت سرمايه و از سوي ديگر مخاطبان به تنوع و كيفيت كتابها اعتماد پيدا مي كنند.
وي با اشاره به وضعيت نامناسب كتابخواني در كشور مي افزايد: پايين بودن ميزان مطالعه، تمركز نامناسب ناشران در تهران و مراكز استانها، عدم پژوهش هاي مناسب درباره كتابخواني و فقدان سيستم تبليغاتي مناسب و نقش منفي بعضي رسانه ها در ترويج فرهنگ كتابخواني نشان مي دهد كه توزيع مناسب، حلقه مفقوده نشر كشور است.
مدير مؤسسه فرهنگي منادي تربيت اضافه مي كند: زمينه مشاركت دانش آموزان و طرح مدرسه محوري از ويژگي هاي اين طرح است در واقع اين طرح امكان حضور گسترده ناشران خصوصي را در مدارس، فروش تضمين شده كتاب و ايجاد بازار مضاعف و مجدد را فراهم مي كند و خود باوري مثبت، مؤثر و عزم ملي را براي حركت هاي بزرگ ملي موجب مي شود.