خودكشي و خودسوزي همواره بخشي از خبرهاي ناگوار «حوادث» را تشكيل مي دهد، اما به دليل حساسيتها و واكنشهاي مشابه كه پس از انعكاس اين خبرها به وجود مي آيد، همواره از چاپ اين خبرها معذور بوده ايم و كمتر به انعكاس آن پرداخته ايم. آنچه قابل ملاحظه است، آمار مربوط به خودكشي است كه متأسفانه شاهد آن هستيم كه اين روزها در ميان افراد جامعه در حال افزايش است. اين درحالي است كه كمتر تحقيقي روي علل انتخاب خودسوزي و راههاي بازدارنده آن شده است.تاريخچه خودسوزي به جوامع ابتدايي و باستاني بر مي گردد. در آن زمان شيوه هاي مختلفي براي خودكشي بوده است. در حال حاضر هم در چين، ژاپن، كشورهاي اروپايي و در ميان برخي از قبايل سرخپوست به علت وجود سنتها يا انتخاب فرد و... عده اي اقدام به اين روش مي كنند. گروهي از اعراب نيز در طول تاريخ دست به خودسوزي زده اند. ساكنان ايلام به علت نزديكي با عراق، اين شيوه را از مردم اين منطقه آموخته اند. اكنون اين مسأله قابل تأمل است كه انگيزه انتخاب خودكشي چيست؟ چرا عده اي اقدام به خودسوزي مي كنند؟ خودسوزي چه لطمه ها و ضايعاتي روي افراد خودسوز بر جاي مي گذارد؟ تا چه اندازه مشاهده افراد خودسوز در ديد ديگران از اقدامات مشابه جلوگيري مي كند؟... موارد خودسوزي و خودكشي اكنون متأسفانه شمار بيشتري يافته و در مناطقي از كشور آن را به عنوان يك رسم ناگفته براي به پايان رساندن خود انتخاب مي كنند.
آنچه مسؤولان، صاحب نظران و كارشناسان بايد به آن پاسخ دهند، اين است كه براي منسوخ كردن آن چه بايد كرد؟ آيا با افزايش مهارت زندگي، آموزش، اشاعه بهداشت رواني در ميان اقشار جامعه، افراد از خودكشي و روي آوردن به خودسوزي كه يكي از انواع خشن خودكشي است، برحذر داشته مي شوند يا خير؟ اكنون كه با خبرهاي ناگوار خودكشي كه در ميان تلخ ترين خاطرات هر خبرنگاري براي هميشه اين مرگهاي بي پايان و زودهنگام ثبت مي شود، تصميم گرفتيم، حالا كه مي خواهيم آرشيو خاطرات تلخ ترين مرگهاي غير شجاعانه، غير مسؤولانه و زودهنگام را ورق بزنيم، با نگاهي كارشناسانه، محققانه و متخصصانه از سوي روانپزشكان، آسيب شناسان، جرم شناسان و كساني كه سالهاي سال با تحقيقات خود در اين زمينه به نتايج علمي دست يافته اند، به گفت و گو بنشينيم. گزارش ميزگردي را كه مي خوانيد، حاصل ساعتها نشست و صحبت با اين كارشناسان است كه سالهاي طولاني از عمر علمي خود را صرف تحقيقات ويژه و موشكافانه در مورد پديده «خودكشي» كرده اند. اميدواريم ميزگرد اين شماره و شماره آينده «ويژه نامه حوادث» ايران با اطلاعات مفيدي كه در اختيار خوانندگان قرار مي دهد، زنگ خطري باشد براي آنان كه نشان هايي از علايم خودكشي را در ميان افراد خانواده خود مي بيند و هشداري باشد براي مسؤولان تا راهكارهايي را در اجتماع براي جلوگيري از اين پديده شوم اجتماعي بينديشند.
*مريم ساماني



\ خودكشي كجا به وجود مي آيد؟ و از چه زماني افراد اقدام به كشتن خود كرده اند؟
دكترفدايي ـ روانپزشك: در خودكشي چند ديدگاه وجود دارد كه با واقعيت وفق نمي كند. نخستين ديدگاه آن است كه افراد خودكش با اراده خود اقدام به خودكشي مي كنند ولي بايد گفت اين افراد در شرايطي اقدام به خودكشي مي كنند كه تحت تأثير اجبارهاي دروني قراردارند چيزي به نام خودكشي ناشي از بدبيني و يأس فلسفي نداريم. افراد در دوره ويژه اي از زندگي به خودكشي فكر مي كنند. به عنوان نوعي فكر آزمايي در جواني هركسي به فكر خودكشي شايد افتاده باشد و اين خطرناك نيست ما داشته ايم نويسندگان و فيلسوفان مشهوري را كه مبتلا به اختلال رواني بوده اند و اقدام به خودكشي كرده اند. گمان بر اين است كه خودكشي پديده اي انفرادي است ولي واقعيت اين است كه ضمن اينكه خودكشي شخصي است عوامل اجتماعي نيز روي آن تأثير دارند. خودكشي در تمام اعصارها و زمانها و مكانها بوده است ما نمونه هايي از خودكشي را در قديمي ترين نوشته ها مي بينيم. در همه جهان جواناني بوده اند كه افسرده بوده اند و يا اينكه ناسازگاري هايي با جامعه داشته اند، يا سالمنداني كه به علت از دست دادن نيروهاي ذهني و جسمي احساس ناتواني كرده اند و دست به خودكشي زده اند.
\ نظرتان در مورد افزايش يا كاهش اين اقدام چيست؟ آمار ما چه چيزي را نشان مي دهند؟
دكتر فدايي: روندهايي در ميزان خودكشي هست. به طور كلي خودكشي روبه افزايش است و هرچند خودكشي بيشتر در افرادي كه در سنين بالا قرار دارند، وجود دارند ولي روندي در سالهاي اخير در مورد افزايش خودكشي ميان جوانان و نوجوانان پيدا شده است. ميزان خودكشي در زنان هميشه كمتر از مردان بوده است ولي در دو دهه اخير افزايش خودكشي مربوط به گروه سني زنان جوان است. ميزان خودكشي در زمان جنگ كاهش پيدا مي كند و اين آمار در جنگ جهاني اول و دوم مستندشده است. ميزان خودكشي نه فقط در كشورهاي درگير جنگ جهاني اول و دوم بلكه در كشورهاي بيطرف جنگ مثل سوئيس هم كاهش پيدا كرده است.
\ چه مي شود كه فردي در موقعيتي اجتماعي قرارمي گيرد كه تن به خودسوزي يا خودكشي
مي دهد؟
دكترفرجاد ـ آسيب شناس: پديده خودكشي و خشن تر از آن خودسوزي يك رفتار ضداجتماعي است و اين كار يك عمل هنجار در آسيب شناسي تلقي نمي شود. كساني كه خودكشي كرده و نجات يافته اند همواره در گذشته زيرسؤال بوده اند و پيگرد قانوني داشته اند زيرا واكنش هاي اجتماعي به علت تكرار به صورت نهادينه
مي شود و به اين علت خودكشي كيفرداشته است.
\ حالا خودكشي مجازات ندارد؟
دكترفرجاد: كيفر براي شخص معياري قانوني ندارد. زيرا مردم مسلط بر نفس خود هستند. خودكشي عملي است كه انسان بر اثر ابتلا به اوج فشارهاي رواني و اجتماعي و اقتصادي به آن دست مي زند. انساني كه تحمل ناهنجاريهاي زندگي را ندارد اقدام به خودكشي مي كند.
\ در طول تاريخ به خودكشي چگونه نگاه شده است؟
دكتر فرجاد: عده اي آن را يك عمل قهرمانانه به شمار آورده اند ولي هيچوقت نشاني از قهرماني در اين افراد ديده نشده است. چهار، پنج سال پيش من در شهر تهران در حدود ۱۱۰ نفر را مورد مطالعه قراردادم. در اين افراد كه همگي اقدام به خودكشي كرده بودند زمينه شجاعت وجود نداشت من اين افراد را با آزمون هاي رواني چك و آزمايش كردم و متوجه شدم كه اكثر آنان مبتلا به اختلالات رواني، افسردگي، اضطراب، آشفتگي، روان پريشي و گروهي هم براي جلب توجه طرف مقابل خود اقدام به خودكشي كرده بودند مثلاً زني وقتي بي اعتنايي شوهرش را ديده بود، خودكشي كرده بود و يا جواني و نوجواني در برابر
بي توجهي پدرش نسبت به خود دست به خودكشي زده بود.
\ باتوجه به اطلاعات آماري آقاي دكتر فدايي و افزايش خودكشي در ميان جوانان و نوجوانان، چه عوامل اجتماعي در اقدام اين گروه از جامعه مؤثر بودند؟
دكتر فرجاد: عدم حمايت رواني بخصوص در درون خانه و مدرسه از نوجوان و جوان. ببينيد عده اي از
دانش آموزان متوسطه به دليل بي مهري در حضور همشاگردي ها اقدام به خودكشي كرده بودند. عمده ترين عواملي كه مي توان به صورت اعم نام برد عوامل فردي، خانوادگي، اجتماعي و اقتصادي و عوامل فردي در افراد مبتلا به اختلال شخصيت، افسردگي، اضطراب و عدم تحمل فشارهاي رواني در حد نرمال است. در بحث خانوادگي در بعضي از جوانان ونوجوانان ما شاهد هستيم كه اين نوجوان يا جوان دچار بحران طلاق ميان پدر و مادرش قرارمي گيرد. طلاق از عوامل مهم است زنان مطلقه و فرزندان طلاق تن به خودكشي داده اند. زني كه نمي خواسته طلاق بگيرد و زندگي اش را دوست داشته اما به اجبار شوهر ناچار به طلاق شده، خودكشي كرده است.
\ شما به لحاظ جرم شناسي چگونه به اين پديده نگاه مي كنيد؟ آيا اين پديده جرم است؟
دكتر اردبيلي جرم شناس: طبعاً در قوانين ما خودكشي مطرح نشده و نيامده است. خودكشي مقيد به مجازات نيست. ولي آثار آن در نظام حقوقي ما هست. در بعضي از جوامع اروپايي اموال خودكش به وراث قانوني او نمي رسد و در نظام حقوقي ما كه ملهم از اسلام است خودكشي عملي سرزنش آميز است. جان انسان در هر صورت شريف است. گفته مي شود انسان مالك خود نيست. من برخلاف نظر آقاي دكتر فرجاد معتقدم كه مجراي الناس مسلط علي اموالهم و انفسهم اينجا نيست. انسان مالك خود نيست اين وديعه اي محترم است و كسي نمي تواند خود را از مالكيت جان سلب كند. درست است كه خودكشي جرم نيست ولي اين عمل به هيچ وجه ممدوح نيست حتي در شرايط خيلي سخت در غرب در بيماريهاي لاعلاج كه فرد درد زيادي را به صورت روزانه دارد و قدرتش سلب مي شوداجازه خودكشي به بيمار داده مي شود ولي در اسلام مي بينيم كه در مواردي تكليف از انسان ساقط مي شود و خيلي از اعمال مباح مي شود زيرا فرد در آن شرايط نمي تواند انجام دهد و به آن عمل كند ولي در همين شرايط در اسلام ما «خودكشي اضطرار» نداريم و اين نشان مي دهد كه اديان آسماني با اين پديده مخالف هستند.
تا سالهاي مياني و سده ۱۹ در مسيحيت كسي كه مرتكب اين عمل مي شد مجازات مي شد و اگر موفق به خودكشي مي شد اموالش مصادره مي شد زيرا فرد با خودكشي عمل قانون شكني كرده بود و اخلال به نظام اجتماعي وارد آورده بود و قابل تعقيب و جزا بود.
\ پس در كدام قبايل و يا كشورها به خودكشي نگاهي شجاعت گونه داشته اند؟
دكتر اردبيلي: خودكشي پديده اي شوم و دردآور است. به لحاظ اجتماعي اين پديده مقبوليت پيدا نكرد جز در موارد استثنايي مثلاً در بين ژاپني ها و بعضي از قبايل آفريقايي در شرايطي خاص خودكشي عملي افتخارآميز بوده است.
دكتر ايرواني: خودكشي متهورانه ژاپني ها يك فداكاري ملي بود.
\ به لحاظ روانپزشكي علت خودكشي چيست؟ چه فردي بيشتر احتمال دارد خودسوزي كند؟
دكتر ايرواني ـ روانپزشك: همانطور كه ما علايم بيماريهاي فيزيكي را بيان مي كنيم خودكشي هم در واقع علامتي از يك سايكو پاتولوژيك ـ آسيب شناسي ـ عميق است. خودسوزي در دسته بندي هاي اقدمات جدي خودكشي است و در بعضي از فرهنگ ها كه اسلحه گرم يا ساختمانهاي بلندمرتبه كمتر است فرد ممكن است به فرم جدي خودكشي دست بزند كما اينكه در مناطقي كه وجود سوخت رايگان و ارزان مثل نفت و بنزين بيشتر است ما خودسوزي را مشاهده مي كنيم.
در اهواز بلندترين ساختمان پنج طبقه است بنابراين خودسوزي در آنجا بيشتر از تهران است يا در استان ايلام به همين صورت. خودكشي يك شجاعت نيست. و دلالت بر بيماري فرد دارد و در دسته بيماريهاي رواني و خلقي است. هم در دسته بيماريهاي شخصيت است. تحقيقات بيولوژي نشان مي دهد ماده سروتونين در مايع مغزي اين بيماران خيلي كمتر است. بررسي اين مسأله مثل رابطه بيماري سل و كشف كخ نيست در روانشناسي اجتماعي بسياري از مسائل به صورت چند بعدي بررسي مي شود و براي درمان و پيشگيري بايد تمام مسيرهاي آسيب شناسي و
علت شناسي رابررسي كرد. اينكه بگوييم فقر را درمان كنيم يا افسردگي و آموزش بهداشت يا مذهب مشكل حل مي شود درست نيست اينها هيچ كدام به تنهايي درمان پديده خودكشي نيستند.در خودسوزي فرد خودسوز يك تابو و يك مدل مي شود. در مراسم تدفين وتشييع جنازه ارزشگذاري به عمل او يك مدل براي افراد مستعد مي شود وبايد در اين مورد در آن استان و منطقه مسؤولان بزرگنمايي نكنند. ا
\ شما علت خودسوزي و خودكشي را در چه مي بينيد؟
دكتر سهيل معنوي ـ روانپزشك: خودسوزي هنوز جزو خودكشي دسته بندي نشده است و يك نوع از خودكشي، خودسوزي است. به نظر من دو عامل سبب خودكشي مي شود يكي در فرد اعتماد به نفس پايين
مي آيد و شخص احساس مي كند كه هيچ راهي براي زندگي ندارد و ديگر اينكه شخص احترامش به خودش آنقدر پايين مي آيد كه تمام درها را به روي خود بسته مي بيند كه دست به خودكشي مي زند. بعيد است فردي كه بيمار نباشد خودكشي كند.
\ افراد چه زماني تصميم به خودكشي مي گيرند و آيا نشانه اي براي شناخت اين مسأله هست؟
دكتر معنوي: اينطور نيست كه فرد شب تصميم بگيرد و روز بعد خودكشي كند. هر بيمار از چند ماه قبل نقشه خودكشي اش را مي كشد. دليل خودكشي بيماري رواني است. انسان يك واحد بيولوژي ـ رواني و اجتماعي است. همانطور كه گفته شد هيچ وقت انسان يك بعدي نيست. با اينكه فرد مسلمان معتقد است خودكشي بد است ولي خودكشي مي كند. مذهب جلوي خودكشي را مي گيرد ولي جلوي بيماري را نمي گيرد. وقتي فردي بيمار شد ربطي به خودكشي و مذهب ندارد.
عوامل اجتماعي و بيولوژيكي مي تواند روي فرد تأثير بگذارد و او را به افسردگي شديد مبتلا كند و اين افسردگي سبب خودسوزي شود. البته گاهي خودكشي جنبه نمايشي هم دارد و فرد براي رسيدن به هدف ثانويه دست به خودسوزي مي زند ولي سوختگي از دست و كنترل او رها مي شود و فرد گرفتار خودسوزي شديد مي شود. اما آنچه مهم است اين است كه اين فرد از دست و دل شكسته است و اين بايد بررسي شود. البته شخصيت قبل از بيماري فرد خيلي مهم است. شخصيت هاي آماده با ضعف اعتماد به نفس شانس بيشتري براي ابتلا به افسردگي شديد دارند و در حقيقت فرد با از دست دادن چيزي كه به آن عشق مي ورزد مثل وابستگي به انسان ديگر يا وابستگي به موقعيت و شغل، تعلق به تعلقات زندگي وقتي آنان را از دست داد شديداً بيمار مي شود. پس مسائل محيطي و وضع زندگي نابسامان از عوامل مهم افسردگي منجر به خودسوزي است.
\ چرا افراد درجامعه اقدام به خودسوزي
مي كنند ، آياروشهاي تحقيقي و آماري موردمطالعه قرارگرفته است يا نه؟ و اينكه اصلاً تحقيق شده ما كجاي نمودار جهاني هستيم؟
دكتر فرجاد: در بررسي و تحقيق علمي كه در سال ۷۶ و ۷۷ كردم بالاترين درصد خودكشي ۴۹ درصد بين افراد ۲۱ تا ۳۰ سال بود ولي ۱۹ درصد از خودكشي ها مربوط به ۳۱ ساله ها تا ۴۵ ساله ها بود و ۵درصد خودكشي ها مربوط به سن ۴۵ سال به بالا بود.
\ زنان چه؟
دكتر فرجاد: زنان بيشتر از مردان خودسوزي مي كنند ۷۳ درصد از خودسوزها را زنان و ۲۷ درصد را مردان تشكيل داد اند. ولي مرگ و مير در مردان بيشتر بوده است.
\ چرا؟
دكتر فرجاد: زيرا خانمها بار احساسي قوي تري دارند و وابستگي بيشتري به خانواده دارند به اين علت پس از اقدام به خودكشي سريع به ديگران خبر مي دهند و من ناظر بوده اند كه در بيمارستانها چقدر براي نجات اين افراد تلاش مي شود.
\ در افراد متأهل چه؟
دكتر فرجاد:افراد متأهل بيشتر دست به خودكشي زده اند در حالي كه افراد مجرد به علت وابستگي كمتر، مشكلات كمتر زندگي، اقتصادي كمتر به خودكشي دست زده اند. در اين نمودار مهم است كه وسايل ارتباط جمعي نوعي «اميد به زندگي» را به افراد بدهند بايد آموزش داده شود كه زندگي هر اندازه فشار داشته باشد، بازهم زيباست. وسايل ارتباط جمعي بايد ارزش «بودن» را نشان دهند.
دكتر فدايي: مهمترين سؤال شكسپير هم همين است: «بودن يا نبودن» مسأله اين است؟
\ سواد چقدر در ميزان خودكشي تأثير دارد؟
دكتر فرجاد: بيشترين تعداد خودكشي ها زيرديپلم است و ۴۱ درصد را تشكيل مي دهند. ديپلمه ها ۲۹درصد و با معلومات ابتدايي ۹ درصد، بي سوادها ۱۵درصد و تحصيلكردگان ۶درصد اقدام به خودكشي كرده بودند.
هر اندازه آگاهي بالاتر رود تحمل فشار بيشتر است.
دكتر معنوي: در بيمارستان هاي ما بيشتر افراد خودسوز را افراد فقير تهران تشكيل مي دهند.در زندگي اين افراد نفت هست ولي در شمال تهران كه گاز داريم و نفت نيست ما خودسوزي نمي بينيم. خودسوزي يك نوع خودكشي در ارتباط با فرهنگ است و با سواد فرد ربط دارد. يك دكتر هيچوقت خودسوزي نمي كند وقتي فردي جنون گرفت خودكشي با خودسوزي فرق دارد. خودسوزي در ميان افراد بي سواد است. ببينيد نوع بينش فرد و ضريب هوشي او در خودكشي مؤثر است. ما داريم نمونه هايي كه يك بيمار اسكيزوفرني يك ماه قبل پول داده و قبر خودش را كنده است او يك سوراخ تعبيه كرده و يك شب در آن رفته و به نوعي عمل كرده كه آخرين آجر و سنگ را روي خود انداخته است. مسائل رواني خيلي پيچيده است.
دكتر فدايي: بيمارستان توحيد كه شما در آن هستيد جاي خاصي است، كسي كه خودسوزي كرده باشد و پولدار باشد مسلماً به آن بيمارستان آورده نمي شود.
دكتر معنوي: بله خودكشي ما مربوط به طبقه پايين است در بيمارستان مطهري هم همين طور. يك مورد داشتيم كه شخصي رفته بود پمپ بنزين و روي خودش با شيلنگ بنزين گرفته بود. بعد از سوختگي وقتي با او صحبت كردم گفت بيكار بودم. يكجا كار پيدا كردم ولي كارفرما مرا بيرون كرد.
دكتر اردبيلي: در خصوص اين پديده من براي خودم ترديدهايي دارم و آن اين است كه آمار و اطلاعات ما چقدر با واقعيت منطبق است. تحقيقات موردي مطلوب است اما اظهارنظر در مورد پديده اي كه دشوارياب است به لحاظ تحقيق ما را قانع نمي كند.
در ايران هنوز تحقيق جامعي در اين مورد صورت نگرفته است و تحقيقات موردي و مربوط به جغرافياي منطقه و تحقيقات استاني است. در كارهاي دانشگاهي به وفور تحقيق شده است مثل خودكشي در استان ايلام و ... كه تصور مي كنم كوششي درخور تقدير است ولي اظهارنظر كلي در مورد خودكشي دشوار است. محققان در اين تحقيقات به آمار تكيه مي كنند و آن را مبناي قضاوت قرارمي دهند. اين آمارها و اطلاعات آماري تا چه ميزان معتبر هستند خود جاي سؤال دارد.
در همه كشورها با نقص آمار مواجه هستيم بخصوص در مورد خودكشي زيرا خيلي از موارد خودكشي گزارش نمي شود.خودكشي در جامعه ما رفتاري سرزنش آميز است و بسياري از خانواده ها افشاي خودكشي و اقرار به آن را در ميان اعضاي خود امري دشوار مي بينند و آن را قبول نمي كنند به اين علت بسياري از خودكشي ها مرگ طبيعي تلقي مي شود و حتي پزشكان قانوني در بعضي از موارد خودكشي را به سختي تشخيص مي دهند.علاوه بر اين در بسياري از موارد ما علل خودكشي را نمي دانيم. خودكشي هاي موفق باعث مي شود كه ما اطلاعات درست را كمتر بتوانيم كسب كنيم زيرا اين اطلاعات از خود فرد به دست نمي آيد بنابراين به دليل مشكلات خود تحقيق و دشوارياب بودن آن بايد در قضاوتمان آهسته و پيوسته حركت كنيم.
خودكشي در تمام اعصار بوده است در جوامع مختلف حكايت از قهرماني، دليرانه بودن و يا عملي خفت آور و ... تلقي شده است. داوري مردم در مورد اين عمل يكسان نيست صرفنظر از نوع داوري آمارها در حد اطلاعات نيست و اين بستگي به هر كشوري در توانايي اش در جمع اطلاعات است و در مورد اين آمار نمي شود اظهارنظر جامعي كرد بعضي كشورها مجاري تحقيقي شان دقيق تر است و در جامعه اي مثل جامعه ما كه مجاري اطلاعات منحصر است، اطلاعات كامل به دست نمي آيد. مطالعات تطبيقي هم چاره ساز نيست كه جامعه اي كمتر از جامعه ديگر خودكشي كرده است. با فرض دست يافتن به اطلاعات بايد محقق زبان آماري را گويا كند ولي اطلاعات آماري بي زبان است. ما نهايت به كجا مي خواهيم برسيم. آمارها فرض ها را چگونه تأييد يا نقض مي كند؟
\ در مورد نظريه پردازي ما فقير هستيم.
دكتر فدايي: با تأييد صحبتهاي دكتر اردبيلي، خلاصه آماري را در مورد ميزان خودكشي اعلام مي كنم. براساس اطلاعات سازمان ملل جهاني بهداشت ميزان خودكشي در «مجارستان» از هر كشور ديگري بالاتر است در اين كشور از هريك ميليون مرد، ۶۶۱ مورد خودكشي منجر به مرگ وجود دارد. در كشورهاي اسلامي ميزان خودكشي كمتر است. كشورهاي كاتوليك در آمريكاي جنوبي در مرحله بعد از كشورهاي اسلامي است. پروتستان ها ميزان خودكشي شان از كشورهاي ديگر بالاتر است.به ويژه كشورهاي شمال اروپا ميزان خودكشي شان بالا است.
به هرحال اين مسأله نمي تواند اجازه تبيين را به ما بدهد و اين مسأله صددرصد نيست براي مثال در اتريش كه مذهب شان كاتوليك است ميزان خودكشي بالا است. بنابراين مي بينيم كه عوامل اجتماعي و خانواده، مسائل اقتصادي و ... نقش دارند. در كشورهاي صنعتي افراد با خدا ارتباط انفرادي دارند و اين جنبه حمايت كننده را از دست مي دهد. در كاتوليك ها
مي بينيم كه تصوير حضرت مريم به عنوان مادري مهربان و صحبت كشيش با مردم وجود دارد و اينجاست كه ميزان خودكشي كمتر است. البته من نقش عوامل بيولوژيك را نيز همانگونه كه دكتر ايرواني ذكر كردند مي دانم.
دكتر ايرواني: در تكميل فرمايشات همكاران و استادان گرامي بايد عرض كنم اقدام به خودكشي در خانمها سه بار بيشتر از مردان است ولي در مردان خودكشي ها سه برابر موفق است. در دنيا آمار خودكشي بالا است. در آمريكا هر ۱۵ تا ۲۰ دقيقه يك خودكشي موفق مشاهده شده است. ريشه هاي خانوادگي و علل آسيب شناسي در ساير اعضاي خانواده مثل والدين يا خواهر و برادر وجود خودكشي را در افراد نسبي بيشتر مي كند. بيماري هاي رواني، اختلال افسردگي، اضطراب و اسكيزوفرني وبيماريهاي شخصيت در خودكشي مؤثر هستند. بايد به اين نكته توجه كنيم كه در بحث افسردگي، صرفاً افسردگي مغموم بودن نيست افسردگي يك دنيا بيماري از علايم متفاوت است. يك افسرده نه تنها نا اميد است بلكه دنيا را تمام شده مي داند و مبارزه با سختي ها و تحمل مشكلات را پوچ مي داند. او از بررسي مشكلات فرزندانش لذت نمي برد او از تلاش براي ساختن زندگي اش احساس خوبي ندارد اينها بحث هايي است در مورد بيماري افسردگي. سال گذشته دختري از برج ميلادخودش را پايين انداخت. او از لحاظ بحث مالي و رفاه در شرايط خيلي خوبي بود ولي اقدام به خودكشي جدي كرد. وقتي كسي اقدام به خودكشي جدي يا خودسوزي كرد احتمال انجام آن پس از نجات در دفعات بعد بيشتر است. اين فرد براي انجام خودكشي اش هياهو نمي كند. نقشه دقيق مي شود و معمولاً اقدامش را وقتي كه يا همه نيستند و يا در خواب هستند و شرايطي اينگونه انجام مي دهد. شايد كاغذي را به علت وصيت نامه يا علت اين كارش بنويسد ولي آن را مخفي مي كند زيرا نقشه اش جدي است.
من اينجا به يك نكته بايد اشاره كنم و آن اين است كه بحث اپيدمي خودكشي وقتي در جامعه اي باب شد، بخصوص در نسل جوان از آن تقليد مي شود و اين خطرناك است. ما در ايلام، خوزستان و كرمانشاه شاهد اين تقليد هستيم. سيستم بهداشت و روان در استان ايلام اقدامات جدي كرد و ما در اين استان مي بينيم كه به علت وجود رفتارهاي جنايي، طلاق، زندگي انفرادي، افراد اقدام به خودكشي مي كنند. فردي كه مورد آزارجنسي توسط محارم خود قرارگرفته است، خود را تمام شده مي بيند و به روشي انتحاري و جدي به خودكشي يا خودسوزي دست مي زند.
\ آيا افراد خودكش پس از نجات احساس پشيماني دارند؟
دكتر ايرواني: درصدر اين مسأله با كسي مواجه هستيم كه اختلالات شخصيت مرزي دارد. رفتارهاي تكانه اي بدون هدف و بدون پشيماني در اين افراد ديده مي شود و اگر افسردگي ها درمان نشوند، احساس پشيماني در اين افراد وجود ندارد و ما در مورد اختلالات مرزي كه اقدام به خودكشي جدي مي كنند، اگر زنده بمانند پشيمان نيستند و اقدامات بعدي هم مشاهده
مي شود. در خودكشي هاي نمايشي تا حدودي ما پشيماني را مي بينيم. كساني كه اعتقادات مذهبي دارند و گاهي به دليل مشكلات و بيمار به ما مراجعه مي كنند مي گويند اگر بحث گناهش نبود، خودم را مي كشتم. در فرهنگ ما ارتباط خودكشي جدي با بيماري فيزيكي پيشرفته است در غرب هم خودكشي هاي جدي در اين مورد است.