Iran Newspaper

عليرضا سپهسالاري

نقل است كه در شهري تمام ساكنان آن مبتلا به لرزش دست بودند. اهالي آن شهر مسافري را كه از آن ديار نبود و تصادفاً راهش به آن سمت كج شده بود و مثل ساير آدم هاي عادي دستش نمي لرزيد، به عنوان يك فرد سالم قبول نمي كردند و همه به چشم يك بيمار به او نگاه مي كردند.
گاهي اوقات آنقدر بعضي چيزها همه گير مي شود كه اگر كسي به آن دچار نباشد مايه تعجب است. روزمرگي هم يكي از اين دردهاست كه لااقل اگر تا امروز به آن دچار نشده اي نمي تواني باقي افراد را زير سؤال ببري. حالا تو بيشتر اسباب تعجب آنهايي هستي كه صبح تا شب چشم به صفحه مانيتور مي دوزند و در حين وب گردي ها يا چت كردن هايشان اصلاً متوجه حركت نرم و آرام اما سريع زمان نمي شوند يا آنهايي كه عادت كرده اند هر روز بعد از اتمام كار روزانه شان وقتشان را با بالا، پايين كردن خيابان ها يا ايستادن بر سر گذرها بگذرانند.
عادت هايي كه برخلاف ظاهر متفاوتش از شمالي ترين تا جنوبي ترين نقطه شهر تنها يك كاركرد دارد و آن تبديل شدن به افيوني است كه نقش زمان را براي مدتي كوتاه يا بلند از زندگي حذف مي كند. همين چند وقت پيش در يكي از نشريات مصاحبه اي چاپ شده بود با پسري كه روزي ۱۳ تا ۱۴ ساعت چشم هايش را مي دوخت به صفحه كامپيوتر و جز چت كردن سراغ هيچ كار ديگري نمي رفت. يك دستگاه كامپيوتر، يك خط تلفن و شناسه هاي عبوري كه به دست آوردن آن با كمي فضولي توي دستگاه ساير كساني كه وارد اين فضا مي شوند، چندان دشوار نيست.
او حتي براي صرف غذا هم زحمت بلند شدن از جلوي دستگاه را به خود نمي داد. البته اين حالت كمي اغراق شده آن چيزي است كه امروز بيشتر شاهد آن هستيم.
مهرناز بعد از مدرسه اولين كاري كه مي كند، نشستن پاي كامپيوتر است و تا صداي داد و فريادهاي مادرش را نشنود حاضر نيست به هيچ قيمتي خودش را از پاي دستگاه كنار بكشد.
اما براي آنهايي كه ازمحبوس شدن در كنج اتاقي خسته مي شوند راه هاي بهتري هم وجود دارد. يك شب سرد آخر پاييز با سوزي كه مي آيد كه اگر كار مهمي نداشته باشي خارج شدن از خانه اصلاً عاقلانه نيست. اما حكايت در اين مركز خريد غرب تهران چيز ديگريست. مثل اين كه اين جا كسي به گرمي و سردي هوا كاري ندارد. مركز خريد پر است از جمعيت در حال حركت. اما به نسبت شلوغي خارج از مغازه ها كمتر كسي را مشغول بررسي اجناس يا خريد مي بيني. باز هم يك نوع عادت ديگر كه وادارت مي كند چند ساعت پايان روز را اين جا بگذراني. ميلاد بچه شهرك است و سال آخر دبيرستان. دوست هايش را هر روز توي اين مركز خريد مي بيند. قرار خاصي ندارند. هركدام جدا، جدا مي آيند اين جا و هنگام چرخ زدن هايشان همديگر را پيدا مي كنند و دست بر قضا اين اتفاق هر شب مي افتد. اما هميشه اين عادت ها با چيزي كه به آن وقت گذراني صرف مي گويند مترادف نيست. خيلي وقت ها ما بي آن كه خودمان متوجه شويم چنان در كاري حل مي شويم كه ديگر بقيه امور برايمان بي اهميت مي شود. كنكور و درس خواندن براي آن در اين زمينه ديگر از آن مثال هاي دست خورده است. صبح هايي كه بدون جلب هيچگونه توجهي شب مي شوند و اخباري كه حتي در مهمترين حالتشان هيچ تغييري در شكل صورت افراد ايجاد نمي كنند. وقتي فروريختن برج هاي دوقلو يا همان حادثه معروف يازده سپتامبر هيچ واكنشي براي آنهايي كه مي خواهند در كنكور قبول شوند، ايجاد نمي كند، ديگر بايد از خير اتفاقات معمولي و پيش پا افتاده اي مثل داربي هاي بزرگ فوتبال در جهان به راحتي گذشت.
اما اين تمام داستان نيست، آيا كساني كه اين مرحله را پشت سر گذاشته اند هم مي توانند بگويند يكسراز شر عادت هايشان خلاص شده اند؟ بهتر است از كمي بالاتر به اين قضيه نگاه كنيم:
هركدام از ما چقدر مي تواند ادعا كند تمام آنچه كه در طول يك روز انجام مي دهد خارج از كليشه هايي است كه به او تحميل مي شود و او با ميل باطني يا به ناچار آنها را مي پذيرد.
درس خواندن، كاركردن، ورزش، مطالعه و حتي تفريح هركدام از كارهايي كه مي توانند ساعت هاي ما را مال خود كنند، چقدر انتخاب آنها حالت آگاهانه دارد و چه ميزان فقط به عادت هايي برمي گردد كه ياد گرفته ايم براي گذراندن وقتمان به آنها پناه ببريم.
اين مطلب كه متغيرهاي رفتاري هر شخص از شرايط پيرامونش تأثير مي پذيرد، به كنار، اما اين كه در دايره محدود اختياراتمان ما چقدر دست به انتخاب مي زنيم و كليشه هاي زندگي خودمان را زيرپا مي گذاريم حرف ديگريست.
شيرين در دانشگاه تهران درس مي خواند. پنج روز در هفته كلاس دارد. جداي از درس هاي دانشگاه زبان هم مي خواند. تفريح او گردش با دوست ها و سينما رفتن است. اهل ورزش نيست و با سياست هم خيلي سازگاري ندارد. ميانه اش با هنر و موسيقي بد نيست. چند لحظه كات.
تا اينجا همه چيز خيلي طبيعي است. يك انسان با مجموعه اي از خصوصيت ها. اما مشكل از جايي شروع مي شود كه تمام اين خصايل را درون دايره اي به نام«دنياي من» جمع مي كنيم و چنان با آن سرگرم و مشغول مي شويم كه فراموش مي كنيم بعد از گذشت مدتي همانطور كه اين «من» تغيير مي كند دنياي آن هم احتياج به تغيير دارد و گزينه هايي را كه روزي با شور و حرارت انتخاب كرده بوديم حالا در سايه اين فراموشي با سردي هرچه تمام تر به عنوان جزئي از زندگي فقط تحمل مي كنيم. حالا ادامه داستان. اين ويژگي ها مربوط به چند سال قبل شيرين مي شود يعني تازه زماني كه در سال اول مشغول به تحصيل بود اما حالا آن طور كه خودش تعريف مي كند باز هم به همان شكل قبلي روزهايش را سپري مي كند. دانشگاه، كلاس، سينما، موسيقي.... گزينه هاي او تنها يك تغيير داشته. شور و اشتياق انتخاب آن حالا جايش را به عاداتي داده كه براي پركردن روزش بايد تكرار شوند. بارها و بارها در سايه روزمرگي، زمان حضور ما را ناديده گرفته است. بهتر است هرازگاهي ما هم حضور زمان را ناديده بگيريم و به كليشه هايي فكر كنيم كه حالا بدون هيچگونه روحي تنها و تنها به عنوان يك عادت تكرار مي شوند.