آرامگاه حيقوق نبي
ساختمان آرامگاه حيقوق نبي يكي از بناهاي قديمي ايران است كه باتوجه به سبك معماري جالب آن به احتمال زياد مربوط به دوره سلجوقيان است. بناي آرامگاه كه از فاصله دور مانند يك برج مدور با سقف مخروطي به نظرمي رسد داراي بدنه هشت سطحي است.
اساس بنا به اين شكل است كه هشت ترك آجري درآن ساخته شده كه اين هشت ترك درواقع ستونهاي اصلي بنا را تشكيل مي دهد.
اين هشت ترك با ديوارهاي آجري به يكديگر متصل شده اند كه درنتيجه بدنه اصلي بنا به صورت سطوح هشتگانه به نظرمي رسد.
برروي هريك از هشت سطح خارجي ديوار بدنه طاقنماهايي باريك وكشيده ساخته شده و قسمت فوقاني هرطاق به طرز ساده و زيبايي كاشيكاري شده است.
اين كاشيكاري به شكلي طراحي گرديده كه درعين سادگي و زيبايي داراي برخي خطوط و نقوش جالب و ستاره هاي شش ضلعي است كه به «ستاره داود» معروف است. در قسمت فوقاني كاشيكاري يك سري قطاربندي ساده از آجر جلب نظرمي كند و بعد از آن يك رديف آجركاري ساده مانند تسمه گرداگرد بنا انجام شده كه حدود پنج سانتيمتر از سطح بدنه بيرون است و روي آن رديفهايي از قطاربندي عريض آجري همراه با نقوش برجسته تزئيني ديده مي شود كه تماماً از آجر ساخته شده و داراي زيبايي خاصي است.
درانتهاي پيشاني بنا نيز رديفي از چهل كنگره برجسته آجري با قاعده اي مثلث شكل جلب توجه مي كند كه با فواصل مساوي در اطراف بنا ساخته شده است. ارتفاع بنا از سطح زمين تا اين قسمت نزديك هفت متر است و از اين قسمت به بالا شكل مخروطي شكل آن شروع مي شود كه اين شكل مخروطي حدود پنج متر ارتفاع دارد. بنابراين ارتفاع بنا كلاً ۱۲متر است.
نماي بيروني اين سقف مخروطي شكل از شانزده ترك ستون مانند تشكيل شده كه با سطوح قوسي و نيمدايره متصل به هم به طرز جالبي ساخته شده است و به اقتضاي شكل مخروطي، محيط دايره آجري تركها در پايين بزرگتر بوده و هرچه بالاتر مي رود قطر نيمدايره ها كمتر مي شود و درمنتهي اليه آن، قطر قوسهاي آجري به حداقل مي رسد و در اين نقطه است كه رأس مخروطي شكل سقف مقبره را تشكيل مي دهد. سقف بناي مقبره حيقوق كه به شكل عجيب و جالبي ساخته شده شايد بين سقف تمام ابنيه قديمي ايران بي نظير باشد و مي توان آن را نمونه اي از آثار باارزش معماري قديم ايران دانست. توضيح مي دهد كه نظير اين قبيل ابنيه دربرخي نقاط ديگر ايران نيز وجوددارد.
ساختن اين قبيل ابنيه كه به ابنيه آرامگاهي معروفند از سه هزارسال پيش در ايران رايج بوده و ايرانيان قديم آرامگاههاي شخصيتهاي مذهبي و علمي و سياسي را تقريباً به همين شكل مي ساخته اند.
پس از تسلط اعراب اين قبيل ابنيه خراب شده و مدتي احداث بنا به اين شكل منسوخ شد، ولي از زمان سلجوقيان مجدداً احياشد و از آن تاريخ برروي قبور مشاهير علمي و شخصيتهاي مذهبي و سياسي اقدام به ساختن چنين بناهايي نمودند.
اين بناها از جهت فني و معماري بسياري دقيق و حسابگرانه ساخته شده اند، زيرا به علت مستديرشكل بودن ديوارهاي جانبي درمقابل طوفان و زلزله بسيارمقاوم مي باشد و سقف مخروطي شكل نيز بنا را درمقابل برف و باران به خوبي محافظت مي كند.
بي جهت نيست كه بناي آجري مقبره حيقوق نبي بيش از نهصدسال درمقابل عوامل نامساعدطبيعي مقاومت كرده و همچنان سالم و پابرجامانده است.
گنبدقديمي ساختمان حضرت حيقوق در زير گنبد مخروطي فعلي قرارگرفته است، زيرا اين گنبد مخروطي جديدالاحداث است. گنبدقديمي قدري كوتاهتر با انحنا و تحدب كمي ساخته شده بود، طوري كه تفاوت گنبدقديمي جديد در تصاويري كه از آنها تهيه شده است بسيار فاحش و آشكاراست.
سازنده گنبدمخروطي فعلي استاد «هادي كهزادي تويسركاني» مشهور به «حاج هادي» است كه از استادان ماهر دراين گونه كارهاست.
صحن مقبره در داخل وسعت چنداني ندارد و سطوح ديوارها وسقف آن فاقد تزئينات معماري است. قبر دقيقاً وسط قرارگرفته و روي آن سنگي كارگذاشته شده كه كتيبه اي به خط فارسي و عبري درآن حك شده است.
روي سنگ قبر، يك صندوق چوبي قراردارد كه روي يكي از سطوح جانبي آن تاريخچه اي از حيقوق درج گرديده است كه پيشتر به آن اشاره شد.
اين مقبره ازجهت تاريخي واجداهميت بسياراست زيرا تنها اثرموجود و مشهودي است كه به نحو غيرقابل ترديد اين حقيقت را ثابت مي كند كه تويسركان يكي از قديمي ترين شهرهاي ايران بلكه جهان است.
شايان ذكر است كه در بعضي كتب تاريخي و تحقيقي مذهبي كه دركشورهاي اروپايي و آمريكايي چاپ و نشر شده نام تويسركان رابه مناسبت اين مقبره ذكركرده اند.
ـ پيشينه تاريخي تويسركان:
چون بارگاه حضرت حيقوق نبي(ع) در شهرستان تويسركان است بي مناسبت نيست كه مختصري هم درباره اوضاع و پيشينه تاريخي اين منطقه بحث شود.
تويسركان يكي از شهرهاي قديمي كشور و چه بسا از كهنسالترين شهرهاست. در جغرافياي استان آمده است كه: «تويسركان يكي از شهرهاي قديمي استان بوده كه سابقه تاريخي آن به بيش از ۲۷۰۰سال مي رسد. درمنابع تاريخي و جغرافيايي قبل از صفويه مانند كتاب «حدودالعالم»، «البلدان» ابن فقيه و «نزهة القلوب» حمدالله مستوفي از «رودآور» يا «رودلاور» نامبرده شده است.
حمدالله مستوفي دركتاب خود مي نويسد: «رودآور ولايتي است درهمدان و قصبات «مشكان»، «توي» و «سركان» با هفتادموضع ديگر بدان ناحيه تعلق دارد. درآنجا زعفران بسيار كارند. بعدها درنتيجه زلزله مشكان ورودآور ويران گشت. مردم به دو قصبه «توي» و «سركان» روي آوردند و به همين علت اين ناحيه به نام تويسركان معروف شده است. دركتاب «بستان السياحه» مذكوراست: «رودآور در قديم الايام قصبه اي بوده مسرت اثر و آن دارالاماره توي، سركان بوده وزعفران نيز درآنجا به عمل مي آمده» ادعاي قدمت اين شهر به چند دليل تأييدمي شود:
۱ـ وجود مرقد مطهر حضرت حيقوق نبي كه ۲۶۰۰سال قبل مي زيسته است، مزار تاريخي اين پيامبر نشان دهنده اين است كه اين شهر سابقه ديني بسيارطولاني داشته است.
گربخواهي قدمت اين شهر را
بين زمان گوهر اين بحر را
۲ـ چون اين شهر يكي از شهرهاي استان همدان و نزديك به پايتخت و مركز آن روز بوده و همدان هم يكي از قديمي ترين بلكه از كهنسال ترين شهرهاي جهان است، زيرا بناي آن را ملكه آشور ـ كه در ده قرن قبل از ميلادمسيح مي زيسته ـ نسبت مي دهند و نيز مقبره هاي «استر» و «مردخاي» درهمدان كه «مردخاي» درزمان «اخشورش» پادشاه مقتدر در دارالسلطنه شوش به سرمي برده و او يكي از انبياي بني اسرائيل است و نسبتش به يعقوب(ع) مي رسد كه سابقه تاريخي طولاني دارد. اين هم دليل روشني بر مدعا و قدمت اين شهر است.
۳ـ مورخين اين شهر را در ضمن تذكره «رودلاور» آورده اند كه رودآور هم سابقه تاريخي طولاني دارد.
كشف اشياء عتيقه ازقبيل مجسمه و مسكوكاتي كه طي ساليان متمادي از حفاريها و محل كشت و زراعت به دست آمده خود دليل بر قدمت و مركزيت «رودآور» است.
۴ـ در كاوشهاي محدودي هم تاكنون به عمل آمده وجود تمدني كهن دراين منطقه كه ريشه در شش هزارسال تاريخ دارد تأييدمي كند.
همچنين دلايل و قراين موجود حكايت از وجود شهري با حداقل ۲۵۰۰سال قدمت درمحل فعلي تويسركان است و نيز براساس تحقيقات باستان شناسان درنقاط ديگر اين منطقه، شهرهايي با قدمت زياد وجودداشته، ازجمله «ولاشجرد» كه درحدود هزار و هشتصدسال پيش به وسيله «بلاش اول» پادشاه اشكاني بنيان نهاده شده و دراصل «بلاشگرد» بوده است.
و همچنين تپه هاي باستاني مانند «باباكمال»، «رودلاور»، «شهرستانه»، «متجان» و چندجاي ديگر: آثار به دست آمده از تپه باباكمال براساس تحقيقات باستان شناسان به چهارهزارسال مي رسد.
با اين دلايل و قرائن آشكار، قدمت شهر تويسركان به خوبي تأييدمي شود.
ـ بشارت حيقوق به بعثت خاتم الانبيا(ص):
دركتاب «قصص الانبيا» آمده است:
زماني كه دانيال(ع) مبعوث به رسالت بود حيقوق نيز به بني اسرائيل برانگيخته شد و قوم خود را به آمدن خاتم النبيين حضرت محمدبن عبدالله(ص) بشارت داد. او از جهت زمان پس از شعيا بوده است. درانوار النعمانيه نيز او را پس از موسي (ع) مي داند و او مردم را به فضيلت و توحيد و كمال دعوت مي كرد.
درسفر تثنيه تورات چنين آمده است كه خداوند به موسي (ع) فرمود، نبي اي را براي ايشان از ميان برادرانشان مثل تو مبعوث خواهم كرد و كلام خود را به دهانش خواهم گذاشت و هرآنچه به او فرمايم خواهد گفت و هركسي كه سخنان مرا كه او به اسم من گويد نشنود من از او مطالبه خواهم كرد.
و همچنين از بحارالانوار چنين نقل است كه: دراحتجاجات حضرت علي بن موسي الرضا(ع) با رأس الجالوت (بزرگ يهود) و جاثليق (بزرگ و رئيس نصاري) و ارباب ملل درمجلس مأمون نيز تأكيدي بر اين بشارتهاست. زيرا آن حضرت به رأس الجالوت فرمود: آيا حيقوق نبي را مي شناسي؟ گفت: آري، همانا من درحق او عارفم.
حضرت رضا فرمود: او گفته است و كتاب شما هم به اين گفته ناطق است كه خداوند از كوه «فاران» بيان را آورد و آسمانها از تسبيح احمد و امتش پرشد، سوارانش در دريا جنگ مي كنند همان طوري كه درخشكي جنگ خواهندكرد و بعد از خرابي بيت المقدس كتابي جديد خواهدآورد يعني قرآن، آيا اين را مي شناسي و به آن ايمان داري؟
رأس الجالوت گفت: اين مطلب را حيقوق نبي گفته است و من آن را انكارنمي كنم.