دكتر آريانا ضيائي
يكي از علل شايع مرگ ومير و معلوليت در بزرگسالان، بيماري هاي قلبي ـ عروقي است كه افزايش شيوع آن و كاهش سن ابتلا به آن مي تواند به علت چاقي، كم تحركي، فشارخون بالا و مصرف سيگار باشد.
متأسفانه امروزه مواردي چون سكته قلبي، گرفتگي عروق و حتي انسداد عروق خونرسان قلب در افراد زير ۴۰سال كه در دهه سوم عمر خود به سرمي برند ديده مي شود. عده اي تمامي اين موارد را به استرس و فشارزندگي نسبت مي دهند. درحالي كه ايجاد تغييرات در عادات غذايي ما شايد اصلي ترين علت بروز بيماري هاي قلبي ـ عروقي باشد.
درگذشته بيماريهاي عفوني از علل اصلي مرگ و مير بودند و امروزه با مهار اين بيماريها ازطريق واكسيناسيوني كه دراطفال انجام مي شود و همچنين وجود داروهاي آنتي بيوتيك، مرگ و مير ناشي از بيماريهاي ميكربي به حداقل رسيده است.
شايد اين جمله برايتان عجيب باشد كه «درآينده نيز بيماري هاي قلبي ـ عروقي ازسوي متخصصين پزشكي اطفال مهارخواهدشد. چرا كه با اجباري شدن بررسي سطح چربي خون دركودكي، مانع از سير پيشرفت تنگي عروق در كودكان شده و با ارائه راهكارهاي مناسب و تغيير رژيم غذايي، مي توان شيوع اين بيماري ها در بزرگسالي را كاهش داد.
همانطور كه مي توانيد حدس بزنيد، ايجاد رسوب چربي درجداره عروق، روندي است كه در طي سال ها و بتدريج و بي سروصدا آغازمي شود و مسأله اي نيست كه ناگهاني و يا حتي درطي يكي دوسال شروع شود.
درواقع در يك گروه از بيماري ها، بدن فرد به علت بيماري هاي موسوم به بالا بودن فاميليال (ارثي) كلسترل يا تري گليسيريد، قادر نيست سطح چربي را به حد طبيعي بازگرداند و درنتيجه اين بالا ماندن مقادير چربي در خون سبب رسوب اين مواد در عروق مي شود. پس بيماري هاي قلبي عروقي (آنزو اسكلروزيس) ارتباط مستقيمي با درجه سطح خوني كلسترول دارد.
بايد راهكارهايي براي كاهش سطح كلسترول در كودكان و نوجوانان اجرا شود. اين راهكارها مي تواند جمعي يا فردي باشد. در موارد راهكارهاي جمعي، مي توان پيشنهاداتي جهت تغذيه سالم براي اين گروه سني مطرح كرد كه اولاً با مصرف غذاهاي گوناگون كالري لازم براي اين گروه كه در حال رشد هستند، تأمين شود ثانياً اين غذاها كيفيت خوبي داشته باشند و الگوي تغذيه اي سالم هم دراختيار خانواده ها قرار گيرد به طوري كه در كودكان بالاي ۲ سال مصرف روزانه چربي بيش از ۳۰ درصد كل كالري نباشد (يعني ۷۰ درصد از انرژي روزانه كودك از ساير گروه هاي مواد غذايي باشد). در ضمن كمتر از ۱۰ درصد كل كالري از چربي هاي اشباع شده باشد.
* در اين مورد نظارت بر بوفه هاي مدارس و دبيرستان ها الزامي است.
* كودكان و نوجوانان بايد به ورزش ترغيب شوند.
* توليدكنندگان مواد غذايي موظف شوند كه اطلاعات تغذيه اي را با ذكر جزئيات برروي محصول منتقل و محصولاتي را با حداقل چربي توليد كنند.
* آموزش صحيح تغذيه از طريق رسانه ها (راديو، تلويزيون و روزنامه ها) دراختيار مردم قرار گيرد.
اين آموزش مي تواند شامل تغيير عادت هاي غذايي و جايگزيني مواد غذايي سالم تر در برنامه روزانه تغذيه خانواده باشد. براي مثال ما مي توانيم با استفاده بيشتر از ماهي، حبوبات، غلات، سبزيجات پخته، نان ها و ميوه ها و مصرف كمتر گوشت و حذف موادي چون كله پاچه، جگر و سبزيجات به شدت سرخ شده، رژيم غذايي مان را تصحيح كنيم.
در مورد راهكارهاي فردي نيز بايد به سابقه مثبت خانوادگي شخص توجه كرد كه اين سابقه مثبت يعني ۱ـ كليه كودكاني كه پدربزرگ يا مادربزرگشان در زير ۵۵ سالگي با انجام عكسبرداري هاي لازم (آنژيوگرافي) گرفتگي يا تنگي عروق قلب شان مشخص شده باشد ۲ـ كليه كودكاني كه والدين يا پدربزرگ و مادربزرگ آنها در سن ۵۵ سالگي يا حتي كمتر دچار سكته قلبي، (در آنژين صدري قلبي)، ايست ناگهاني قلبي و سكته مغزي شده اند ۳ـ كليه كودكاني كه پدر و مادرشان كلسترل بالايي دارند. (در حدي كه ناچار به مصرف دارو بوده اند) البته تشخيص چاقي بايد با نظر پزشك و با مراجعه به جداول مخصوص باشد. در ضمن كودكان بدون سابقه مثبت خانوادگي كه چاق هستند و يا ديابت دارند نيز مانند آنهايي كه زمينه خانوادگي مثبت دارند بايد از لحاظ سطح چربي خون بررسي شوند. اين تست، بهتر است دوبار انجام و ميانگين گرفته شود و در صورت بالا بودن ارقام بدست آمده، كودكان تحت رژيم غذايي (همانند رژيمي كه ذكر شد) قرار گيرند. پس از ۶ ماه، مجدداً بايد آزمايش ها تكرار شود و در كودكان بالاي ۱۰ سال كه سطح كلسترل خونشان با رژيم درماني پايين نيامده است، استفاده از دارو را شروع كرد. داروهاي بسيار مفيد و كم عارضه اي براي حل اين مشكل وجود دارد كه سبب كاهش سطح چربي خون در اين كودكان مي شود. اميدواريم آنها با اين توجهات و رژيم ها و درمان ها در آينده به جمع بيماران قلبي عروقي نپيوندند. يكي از مواردي كه متخصصين قلب و عروق بزرگسالان در برخورد با بيماران قلبي عروقي زير ۵۰ سال، مي توانند مورد توجه قرار دهند تذكر به آنهاست كه وضعيت بچه ها يا نوه هاي خود را پيگيري كنند. در انتها بايد گفت كه لازم است كليه افراد بالاي ۲۰ سال اطلاعي از وضعيت چربي هاي خون خود داشته باشند و اگر اين ارقام طبيعي بود، هر ۵ سال اين آزمايش ها را تكرار كنند و ما نيز به عنوان مربي مهدكودك، مربي بهداشت مدارس و يا پدر و مادر و پدربزرگ و مادر بزرگ، عميق تر از گذشته به اين موضوع نگاه كنيم و به اين حقيقت ايمان داشته باشيم كه «پيشگيري بهتر از درمان است».
*متخصص آسيب شناسي باليني