طهراني ها! مواظب جيب و كيف خود باشيد

پيش از وقايع شهريورماه ۱۳۲۰ كارآگاهان و پليس مخفي شهرباني كه رؤساي آنها اكثراً از تربيت شدگان مستشاران سوئدي نظميه دوره قاجار بودند، همه جا حضور داشتند و قدرت شهرباني به حدي بود كه چاقوكش ها، باجگيرها و دزدها و جيب برها به اصطلاح معروف همگي «غلاف كار كرده بودند» و طبق آمار، سرقت و دزدي بخصوص جيب بري در ملأ عام به ندرت اتفاق مي افتاد، اما وقتي كه هجوم قواي بيگانه به طورناگهاني در سوم شهريورماه ۱۳۲۰ اتفاق افتاد و رئيس شهرباني مقتدر شاه ناپديدشد، ترس ها ريخت و دزدها و جيب برها و باج گيرها يكباره سربلندكردند. بطوري كه هنوز يك سال از سقوط نظام پيشين نگذشته بود كه پايتخت سخت ناامن شد.
اگرچه با تجديد سازمان در تشكيلات شهرباني و استخدام افرادجديد و اخراج صاحبمنصبان بدسابقه بارديگر شهرباني كل كشور سروساماني پيداكرد اما بافضاي بازسياسي و تحريكات حزب توده و حملات مطبوعات به شهرباني دوره رضاخاني بويژه محاكمه سرپاس مختاري و ساير رؤسا و صاحبمنصبان صاحب مقام گذشته ديگر كسي از شهرباني حساب نمي برد. اين بود كه روز روشن جيب و كيف مردم را مي زدند و روزبه روز آمار جيب بري و كيف زني بيشتر و پايتخت كشور اشغال شده ما ناامن تر مي شد.
اين رپرتاژ كه به وسيله علي اصغر اميراني گزارشگر مجله اطلاعات هفتگي نوشته شده است نشان دهنده ناامني هاي پايتخت در ۶۱سال پيش است.گفتني است كه جمعيت تهران
و حومه در آن تاريخ، خيلي كمتر از يك ميليون نفر بود.

يكي از انواع سرقت كه اخيراً در تهران رواج پيدا كرده جيب بري است. جيب بري از سرقتهاي حرفه اي و تخصصي است كه احتياج به تمرين دارد و برخلاف دزدي هاي ديگر كه گاهي به آساني براي هر كس كه به مال بي محافظي دست بيابد، ممكن مي شود، اقدام به اين كار به جز با زبردستي و مهارت امكان ندارد و افراد عادي نمي توانند از عهده آن برآيند.
يكي از خصوصيات جيب بري اين است كه جيب برها چون كارشان بيشتر در اجتماعات صورت مي گيرد، بايد خود را همرنگ جماعت سازند. از اين رو يك نفر جيب بر گاهي در لباس كارگران و كسبه و زماني در لباس اشخاص اداري و بالاخره گاهي به شكل محترم ترين اشخاص درآمده و خود را به بهترين لباس ها كه كمترين سوء ظني ايجاد نمي كند مي آرايد. به علاوه در ميان اين طبقه جيب برها، خردسال و سالمند و زن و سرباز و غيره ديده مي شود.
مراكز جيب برها و طرز جيب بري
جيب برها بيشتر در مراكز پرجمعيت مانند ايستگاههاي اتوبوس و راه آهن و شب هاي جمعه در ايستگاههاي شهر ري و شميران، همين طور در داخل اتوبوس ها، دم باجه هاي بليت فروشي، سينماها و تأتر و در شعبه هاي قماش و قند وشكر و هرجا كه كمترين ازدحامي باشد جيب برها كه هميشه عده اي همدست با خود دارند، حاضرند و به آساني به نحوي كه تصور نمي شود كرد، جيب مردم را مي زنند.
غالب جيب برها كودكان خردسال را تربيت كرده، با لباس محصلي به جيب بري وادار مي كنند. اين قبيل كودكان چون كمتر مورد سوء ظن قرار مي گيرند، بيشتر براي بازكردن و ربودن كيف خانم ها به كار برده مي شوند وبه محض اينكه كودكي عمل خود را انجام داد، بلافاصله مال ربوده شده را به يكي از جيب برهاي همدست خود كه دورادور ناظر كار است ، داده واو هم در صورت لزوم دست به دست به ساير همدستان مي رساند و اگر بچه در حين عمل دستگير شد، همدست ها به نام تماشاچي جلو آمده مي گويند: آقا اين بچه است . اين كارها را بلد نيست . سپس او را فرار داده پي كار خود مي روند.
درميان جيب برها بيشتر از همه جيب عقب شلوار و بعد جيب بغل وجليقه در خطر است ، مخصوصاً در تابستان جيب هاي جلو كت را هم مي زنند. جيب بري ايستاده ونشسته وحتي درحين راه رفتن هم ممكن است انجام بگيرد ونيز يك عده از جيب برهاي جسور روز روشن در ميان خيابان ممكن است بسته هاي اسكناس ويا كيف خانم ها را كه محتوي وجوه زياد باشد آشكارا از دست آنها ربوده در ضمن فرار دست به دست در ببرند.
بسياري از مردم كه دچار جيب بر مي شوند، هنگام شكايت اظهاراتي خلاف واقع مي كنند ودر نتيجه علاوه براينكه به كشف قضيه كمك نمي شود، مأمورين را نيز گمراه مي سازند.
مثلاً چندي قبل شخصي شكايت مي كرد چهار هزارريال روز پيش در صحن حضرت عبدالعظيم از جيبم زده اند و حال آنكه سه روز پيش درايستگاه تهران جيبش را زده بودند و سارق در حين عمل دستگير شده بود. بعضي اشخاص ديگر بالحني جدي وحق به جانب شكايت مي كنند كه فلان ساعت در فلان محل جيبش را بريده اند و پس از چندي معلوم مي شود اشتباهاً پولش را در منزل ويا جاي ديگر گذاشته است . بديهي است اگر شخصي بداند چه وقت و در كجا جيب بر با او تماس پيدا كرده، همان وقت مچ او را مي گيرد.اين قبيل اظهارات ضدونقيض مأمورين را كه آشنايي كامل با احوال جيب برها ومراكز آنها دارند، گمراه كرده و در صورتي كه به اين اظهارات ترتيب اثر بدهند عده اي بي گناه دستگير و تعقيب شده سرانجام اگر روزي هم جيب بري گناهكار دستگير شود، خودرا بي گناه معرفي مي كند.مهارت وسرعت عمل جيب برها گاهي به قدري است كه شخص را دچار حيرت مي سازد. مثلاً در حين عبور از خيابان شخصي تنه ساده اي به شما زده رد مي شود، پس از چندي مي بينيد عينك و يا دستمال و يا قلم خودنويس شما را ربوده اند و بعضي ديگر هنگامي كه دست مسافرين در اتوبوس به گيره هاي اتوبوس بند است، بند ساعت مچي آنها را گشوده به سرقت مي برند و يا آنكه ساعتشان را از جيب كوچك جلوي شلوار مي زنند. با آنكه از طرف اداره آگاهي مأمورين ناشناس مخصوصي در تمام نقاط پرجمعيت گذاشته شده و مراقب اعمال جيب برهامي باشند معهذا هر كس به نوبه خودموظف است كه مواظب خود و ديگران بوده به محض كمترين سوءظن نسبت به كسي او را به مأموران تسليم نمايد.
ع. اميراني