* ولاديمير پوتين رئيس جمهوري روسيه ديروز به مناسبت وقوع زلزله در بم و كشته شدن تعداد زيادي از مردم پيام تسليتي براي سيدمحمدخاتمي رئيس جمهوري اسلامي ايران فرستاد.
* «دولاپاسيو» وزيرخارجه اسپانيا روز جمعه در تماس تلفني با «كمال خرازي» وزيرامورخارجه، درگذشت شماري از هموطنان را در زلزله استان كرمان تسليت گفت.
*امامعلي رحمانف» رئيس جمهوري تاجيكستان روزجمعه با ارسال پيامي، قرباني شدن گروهي از مردم شهرستان بم در حادثه زمين لرزه امروز را به دولت و ملت ايران تسليت گفت. در اين پيام براي بازماندگان زلزله بم آرزوي صبر و شكيبايي شده است. در پيام رحمانف خطاب به سيدمحمدخاتمي رئيس جمهوري اسلامي ايران همچنين آمده است: خبر ناگوار وقوع زمين لرزه در ايران باعث غم و اندوه فراوان شد و ما همدردي خود را با ملت دوست و برادر ايران، اعلام مي داريم. حادثه زلزله شهرستان بم در جنوب شرقي ايران در رسانه هاي جمعي اين كشور نيز بازتاب داشت و شبكه هاي راديويي و تلويزيوني دولتي تاجيكستان ديروز چندخبر از اين حادثه را به زبانهاي تاجيكي، ازبكي و روسي پخش كردند.
* «الهام علي اف» رئيس جمهوري آذربايجان با ارسال پيامي به همتاي ايراني خود، بروز فاجعه انساني در اثر زمين لرزه شهرستان «بم» را تسليت گفت. وي در اين پيام از طرف خود و مردم آذربايجان با مردم ايران و خانواده هاي داغديده ابراز همدردي كرده است.
* «اميل لحود» رئيس جمهوري لبنان با ارسال پيامي فاجعه زمين لرزه شهر بم را به آقاي سيد محمد خاتمي رئيس جمهوري اسلامي ايران تسليت گفت. لحود در اين پيام تأكيد كرد: اين زمين لرزه نه تنها به كشته و زخمي شدن شمار بسياري از مردم منطقه كرمان منجر شده، بلكه بخشهاي مهمي از ساختمان باستاني ارگ بم را نيز ويران ساخته است. شيخ «عبدالامير قبلان» نايب رييس مجلس اعلاي اسلامي شيعه لبنان، «كريم بقرادوني» وزير توسعه امور اداري، «اميل رحمه» رئيس حزب همبستگي و «احمد جمعه» مسؤول روابط خارجي جنبش امل در تماسهاي تلفني جداگانه با سفارت جمهوري اسلامي ايران در بيروت مراتب همدردي خود را با دولت و مردم ايران اعلام كردند.
* صفرمراد نيازاف رئيس جمهوري تركمنستان باارسال پيامي به سيد محمد خاتمي وقوع زلزله در جنوب شرق ايران را تسليت گفت. در پيام رئيس جمهوري تركمنستان آمده است: تسليت صميمانه اينجانب را بخاطر وقوع زلزله در جنوب شرق ايران كه ويراني زيادي را در شهر بم در پي داشته است، بپذيريد. در اين پيام نيازاف از خاتمي خواسته است مراتب تسليت و همدردي خود را به نزديكان و خويشان كشته شدگان اين حادثه طبيعي اعلام نمايد.

خبرنگاران «ايران» از بم گزارش مي دهند
جست وجوي حيات در شهرمرگ


• شمار قربانيان زلزله بم
۲۵هزار نفر تخمين زده مي شود
• سيل كمك هاي داخلي و خارجي به بم
سرازير شده است
• معاون اول رئيس جمهوري، وزير كشور
و جمع ديگري از اعضاي كابينه با حضور در بم عمليات امدادرساني را مديريت مي كنند
• زمين لرزه ۶‎/۳ريشتري شهر بم به علت طولاني بودن زمان لرزش به اندازه يك زمين لرزه ۷‎/۳ريشتري كه معادل آن چندسال قبل در قاين رخ داد
تخريب و زيان داشته است
• مسؤولان پايگاه انتقال خون كرمان اعلام كردند حضور مردم در پايگاههاي اهداي خون در سراسر كشور، اقدام ارزنده اي است كه بايد از سوي مردم مورد تداوم قرار گيرد. چراكه احتمال دارد پس از روي آوري گسترده مردم در روزهاي نخست براي اهداي خون، در روزهاي بعد نيازمندان دچار مشكل شوند. همچنين اعلام شد كه به گروههاي خوني منفي بيشتر از گروههاي خوني مثبت نياز است
• به دنبال زلزله ويرانگر در شهرستان بم دفتر كمك هاي انسان دوستانه اتحاديه اروپا مبلغ هشتصدهزار يورو براي كمك به زلزله زدگان ايران اختصاص داد. به گزارش رسيده از برلين نمايندگان دفتر كمك هاي انسان دوستانه اتحاديه اروپا راهي ايران مي شوند، تا كمك هاي اتحاديه اروپا را درمحل هدايت كنند. همچنين ايتاليا مسؤوليت هماهنگي كمك هاي اتحاديه اروپا
به زلزله زدگان ايران را برعهده گرفته است

















خبرنگاران «ايران» از بم گزارش مي دهند
جست وجوي حيات در شهر مرگ۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱
* مركز شهر بم ـ جمعه ساعت ۱۸عصر
مه اي از غبار خاك خيابان هاي اصلي شهر بم را در برگرفته است دو سوي خيابان ها به ويرانه هايي تبديل شده اند كه هيچ اميدي از زندگي در آن نيست. زني گريه مي كند: «چرا هيچ كس به داد ما نمي رسد، بچه هايم، شوهرم زيرآوارند حتي يك چادر به ما نداده اند.»
يك جوان «باباگويان» با فلاش دوربين به خود مي آيد، اعتراض مي كند: «فقط عكس مي اندازيد، پدرم مرده، برادر و مادرم مرده، هيچ كس به دادم نمي رسد شما بي انصاف ها هم كه فقط عكس مي اندازيد.»
هوا تاريك شده است، بوي مرگ در هواي سرد كويري پيچيده است، مردي دست ما را مي گيرد و روبروي تنها ساختمان سالم شهر مي برد: «برو به اينها بگو به ما چادر و پتو بدهند، ما از سرما يخ مي زنيم و…»
هرجاي شهرستان بم مي روي، همه مي نالند، جز امدادگران قرمزپوش هلال احمر هيچ گروهي ديده نمي شود، در كنار هر مخروبه اي جنازه اي پيچيده در پتو چيده شده است هركس را مي بيني چهره اي خاك گرفته و چشماني گريان دارد.
جنازه ها را روي كاپوت خودروها با طناب بسته اند، صندوق عقب خودروها و وانت بارها پر از جسد مجروح است.
ميدان اصلي شهر، راننده اي اصرار دارد جنازه اي از پشت وانت پايين گذاشته شود، پيرمرد مي نالد: «جنازه پسرم است اگر به بهشت زهرا نبري من پياده نمي شوم.»
هيچ ساختماني سالم نيست، بيمارستان اصلي شهر بم فرو ريخته است خودروي نيروي انتظامي در تاريكي شب و قطعي برق روبروي در بيمارستان نورچراغ خودرو را روي برانكارد انداخته است، پزشكي تيغي جراحي به دست دارد و زير نور چراغ خودرو در حال درمان پيرزني است.»
اين پزشك داوطلب مي گويد: «تجهيزات پزشكي، درماني و خودرو در وضعيت بسيار خوبي است اما نيروي انساني و خدمات بخوبي سازماندهي نشده است، من كه داوطلب آمدن به اينجا بودم يك گروه در اختيار داشتم كه كمپ هاي درماني چادري را خودمان برپا كرديم، اي كاش مديريت خوب در اينگونه حوادث وجود داشت.»
*فرودگاه شهرستان بم ـ جمعه عصر
تنها جايي كه مي شد هماهنگي در امدادرساني را ديد فرودگاه شهرستان بم بود، هواپيماهاي هوانيروز ـ نيروي زميني ارتش ـ بالگردهاي هوانيروز ارتش و سپاه پاسداران در سورت هاي پي درپي پروازي مجروحان را به كرمان انتقال مي دادند.
وضعيت باند فرودگاه از حالت عادي خارج شد، نيروهاي هلال احمر و تيم هاي پزشكي به درمان زلزله زدگان در باند و انتقال آنان به داخل هواپيماها و بالگردها مي پرداختند.
همه گريان بودند و تلاش ها تا ساعت ها پس از تاريكي ادامه داشت، آمبولانس ها آژيركشان در جاده پر از ترافيك شهر بم تا فرودگاه در حركت بودند و مجروحاني كه بستگانشان از شهرهاي ديگر خود را به بم رسانده بودند با جاسازي شدن در خودروهاي آنان خود را به فرودگاه مي رساندند.
* بيمارستان باهنر كرمان
ديگر راهرويي نيست كه بتوان در آن قدم زد، مردي كه زير دست و پا مانده است در برابر فلاش هاي دوربين مي نالد: «نمي دانم دخترم كجاست، اينجا زحمت مي كشند اما امكانات ندارند و…»
يك پزشك مي گويد: «تجهيزات دارويي بسياري از كشورهاي خارجي خصوصاً روسيه به كرمان رسيده است اما فضاي درمان بيمارستان هاي كرمان اشباع شده است، هر مجروحي بيايد مي پذيريم اما چه مقدار اقدامات ما بازدهي داشته باشد نمي توان نظر داد، انتقال مجروحان به شهرهاي ديگر تنها چاره اي است كه مي توان مثمرثمر باشد.
* شهرستان بم ـ صبح شنبه
تعدادي چادر هلال احمر در گوشه هاي شهر ديده مي شود اما باز آوارگاني مانده اند كه خود را لابه لاي پتو پيچانده اند، نان هاي بسته بندي شده تنها چيزي است كه مي توان آن را در دستان خانواده هاي آواره ديد.
هنوز جز گروههاي هلال احمر، هيچ مأمور امدادرساني درمحله هاي آوارشده ديده نمي شود، صداي چندبلدوزر كه بطور پراكنده در حال زير و رو كردن تله هاي خشتي هستند و آمبولانس هايي كه در ترافيك خيابان هاي باريك شهر آژير مي كشند، شنيده مي شد.
چندسگ جست وجو گر هلال احمر تنها اميدي است كه بازماندگان قربانيان دريافتن اجساد به آن دل بسته اند، سگ ها به هرسويي مي دوند گريه ها بيشتر مي شود و با پيدا شدن هر نشانه اي از يك جسد گروه هاي بومي و مردمي با بيل و كلنگ خاك ها را زير و رو مي كنند.
پيرزني در حاليكه شيون و ناله مي كند، مي گويد: «دختر و نوه ام زنده بودند از زيرخاك صدايشان شنيده مي شد هيچ كس نبود آنها را نجات دهد وقتي با دست به كندن زمين مشغول شدم چند مرد به كمكم آمدند اما دير شده بود هر دو مرده بودند اگر…»
مردي كه شاهد اين ماجراي دلخراش بود، گفت: «حتي بيل و كلنگ به ما نداده اند كه اگر توانستيم جنازه ها را از زير آوار بيرون بياوريم، هركجا نگاه مي كني جنازه است اگر خودمان ماشين داشته باشيم مي توانيم جنازه را به بهشت زهرا ببريم اگر نباشد بايستي بمانيم و بالاي سرجنازه ها فقط گريه كنيم.»
* بهشت زهراي شهر بم
اينجا بذر مرگ پاشيده اند، هيچكس تاب تحمل ندارد همه گريه مي كنند با شنيدن هر ناله اي گريه ها سرازير مي شود، باز نيروي مردمي و بومي به دور از امدادرساني گروههاي ارگاني خودشان دست به كار شده اند تنها يك بلدوزر است كه گورهاي بزرگ براي دفن خانوادگي قربانيان مي كند.
هركس جنازه اي روي زمين گذاشته است بيل و كلنگ به دست گرفته است تا اگر مي تواند حتي در حد يك گودال كوچك براي عزيزش حفر كند.
هركلنگي كه به خاك سرد گورستان مي خورد اشك و ناله مرد تنها بلند مي شود، مردي مي گويد: «اگر مي نويسيد سانسور نكنيد، بنويسيد مردم خودشان همه كار را مي كنند اين بلدوزر هم كه مي بيني براي يك بومي است هم بايستي گريه كنيم، هم نگران مجروحان باشيم و هم قبر عزيزانمان را حفر كنيم.»
پسري وقتي پدر را در گودالي كوچك مي گذارد، دو دست بالا مي برد و به صورت مي كوبد: «بابا ببخش كه جايت كوچك است، بايستي دنبال مادرم بروم، من را ببخش!»
مردي بالاي سردوپسر بچه دوقلويش و زن جوانش نشسته است و با دو دوست به سرمي كوبد: «همه مردند اينها عزيزانم بودند فقط يك بچه برايم ماند، كاش من و او هم مي مرديم.»
وقتي جنازه هاي پسران دوقلويش را خود و بستگانش از زيرخاك بيرون كشيد صداي نوزاد شيرخواره اش را از گهواره اي شنيد، تقدير روزگار اين چنين بود وقتي دو ديوار فروريختند نوازد پسر بين دو ديوار درفضاي خالي زنده مانده بود.
* حومه شهر بم ـ ظهر شنبه
باوجود اينكه حومه شهر بم آسيبي جدي نديده است، اما خانه هاي كاهگلي بازقرباني گرفته است زني در كنار ديوار مخروبه اش نسته و شيون مي كند، پيرزني به او نزديك مي شود: «گريه نكن، خواست خدا بود. من هم تنها مانده ام، ناراحتم اما بايستي به كمك ديگران برويم.»
پيرزن به راه مي افتد، وقتي روبرويش مي ايستم مي گويد: «شما هم به جاي عكس گرفتن، آستين بالا بزنيد و كمك كنيد، من هنوز دخترانم، پسرانم و مادرزمين گيرم را از زيرخاك بيرون نياورده ام، آنها مرده اند به بهشت زهرا مي روم تا كمك ديگران كنم.»
* ارگ بم قديم ـ شنبه ظهر
پنج هزارسال تاريخ ايران در چشم به هم زدني هيچ شد، بزرگترين شهر گلي دنيا جز خرابه چيز ديگري نيست، گفته شد تعدادي دانشجوي معماري از تهران وقتي در بازديد از شهر بم و ارگ قديم شب حادثه در آنجا خوابيده بودند همگي زيرگل تاريخي جان باخته اند.
اينجا تنها جاي مخروبه اي است كه تلفات جاني اش را مي توان حدس زد كه جز چندتوريست كسي در آن مخروبه تاريخي جان نباخته باشد.
*شهر بم و هجوم به مغازه ها
نجات يافتگان زلزله شهرستان بم، پس از ساعت ها تحمل درد جراحت، سرما و گرسنگي به مركز شهر هجوم آورده اند و با برداشتن خوراكي هاي مغازه هاي ويران شده، آن را درآغوش مي كشيدند و خوشحال از اينكه زنده اند سمت چادرهاي هلال احمر يا محل هايي كه خانواده شان ساكن شده اند مي رفتند.
مردي كه بسته اي پفك و يك حلب روغن نباتي به دست گرفته بود، مي گويد: « به ما كمك مي كنند از سپاه، ارتش، هلال احمر و جاهاي ديگر به ما خوراكي مي دهند اما فاجعه به اندازه اي شديد است كه جوابگو نيست همين مقدار امدادرساني نيز واقعاً در اين شرايط خوب است اما من نزد زن و بچه ام مسؤول هستم حالا كه زنده مانده اند نمي خواهم گرسنه بمانند. »
همه حق دارند، شرايط قرمز است، برخي از امدادرسانان با شناسايي داروخانه ها به تخليه آن مي پردازند تا آن را در اختيار كمپ هاي پزشكي قراردهند، خيابان ها شلوغ است و هرلحظه مي توان مردان، زنان يا كودكاني را ديد كه گريه مي كنند و چشمانشان را جست و جو گرانه به اطراف مي چرخانند.
* فرودگاه شهر بم ـ شنبه ظهر
ساعت ۱۲ و ۳۰دقيقه ديروز ـ شنبه ۶ديماه ـ در فرودگاه شهربم بازاميدواري موج مي زد اگر مجروحي به فرودگاه بم برسد در نظم خاصي به وسيله بالگردها و هواپيماهاي نيروي انتظامي، ارتش، سپاه و ديگر ارگان ها به كرمان يا تهران انتقال داده مي شوند.
همه بسيج شده اند تا بتوانند در دومين روز از وقوع زلزله امدادرساني را با هماهنگي بيشتر انجام دهند، همه فرماندهان اين عمليات را تحت نظر قرارداده اند، امدادرساني از هلال احمر را مي بيني كه پسر شيرخورده اي در آغوش دارد و گريه كنان در باند مي دود: «اين بچه هيچ كس را ندارد قرار است به تهران ببريم و تحويل شيرخوارگاه بدهيم.»
بغض گلويش را مي فشرد: «از ديروز همه نيروها چه هلال احمر و چه نيروهاي انتظامي در تلاش هستيم اما عمق فاجعه به گونه اي است كه كارها آرام پيش مي رود، زنده ها در اولويت هستند، جنازه ها هم مدنظرند اما…»
راست مي گويد مي شود تلاش را ديد، همت را ديد، هر جاي شهرستان بم سرمي زني نيروهاي پراكنده مي بيني كه مي خواهند مثمرثمر باشند اما آنها نيز سرگردانند.
* هواپيماي انتقال زلزله زدگان
ساعت ۱۳ و ۱۵دقيقه ظهر ديروز ـ شنبه ـ وقتي هواپيماي حامل مجروحان از باند فرودگاه بم به پرواز درمي آيد همه ميهمانداران عرق سرد پيشاني شان را پاك مي كنند، سرم ها از سقف هواپيما آويزان است همه تشنه اند. يكي از خدمه هواپيما مي گويد: «ما اجازه نداريم به مجروحان آب يا موادخوراكي بدهيم امكان خطر است در پروازهاي گذشته يكبار سهل انگاري كم مانده بود باعث مرگ مجروحي شود.»
چندپزشك داوطلب به بازديد و معاينه مجروحان مي پردازند يكي از آنان گله مند است: «ما صبح جمعه از تهران اعلام آمادگي كرديم تا داوطلبانه به بم بياييم به هركجا رفتيم مي گفتند خودتان برويد هيچ كس حاضر نبود ما را به اينجا برساند اين در حالي بود كه اكيپ پزشكي روسيه ساعت ۱۰ صبح جمعه ـ روز وقوع زلزله ـ به كرمان رسيد و ما پس از كلي دوندگي با تاريكي شب در كرمان بوديم، اگر يك سازمان براي اينگونه حوادث درنظرگرفته شود شاهد اين بي برنامگي نخواهيم بود، امدادرساني هوايي و تجهيزات پزشكي عالي بود اما…»
در گوشه اي از هواپيما، مادري كه كلمه «قرمز» با چسب كاغذي روي پيشاني اش چسبانده بود روي كف دراز كشيده است و نوزاد دوماهه اي روي سينه اش دراز كشيده است، گريه هاي كودكانه، مادر ناي حرف زدن ندارد چشمانش نيمه بسته است اما دست راست را آرام به پشت كمر نوزاد مي زند.
نوزاد با نوشيدن آبي كه با سرنگ به او داده مي شود ساكت مي شود لب هاي خاك گرفته مادر بازمي شود و خنده تلخي از رضايتمندي برآن نقش مي بندد.
اين مادر و نوزاد و ديگر مجروحان همه زنده مانده اند روزي باز به شهرستان بم بازخواهندگشت به اميد اينكه مسؤولان به بازسازي اين شهر ويران پرداخته باشند.
اگر خيلي ها در شهرستان بم مرده اند، هستند زنان، مردان و كساني كه زنده اند و روزي با فراموشي اين فاجعه لبخند خواهندزد پس بم زنده مي ماند!

مديركل زمين شناسي منطقه جنوب كشور گفت: طولاني بودن زمان لرزش زمين لرزه ۶‎/۳ريشتري بم موجب شدت تخريب و واردآمدن خسارت به اماكن مسكوني دراين شهر شده است.
دكترمحمد جميل عندليبي در شيراز افزود: طولاني بودن زمان لرزش دراين زمين لرزه كم سابقه است.
زمين لرزه ۶‎/۳ريشتري شهر بم به علت طولاني بودن زمان لرزش به اندازه يك زمين لرزه ۷‎/۳ريشتري كه معادل آن چندسال قبل در قاين رخ داد تخريب و زيان داشته است.
وي با بيان اينكه مدت زمان لرزش اين زمين لرزه حدود يك دقيقه برآورد مي شود، يادآورشد: طولاني بودن زمان لرزش موجب شده تا زيانهاي زيادي به اماكن مسكوني واردآيد.
مديركل زمين شناسي منطقه جنوب كشور استفاده از نوع مصالح خاص درساختمان سازي در منطقه بم را از ديگر دلايل بالابودن حجم تخريب دراين زمين لرزه ذكركرد و گفت: نمي توان استفاده از مصالح غيراستاندارد و نامرغوب درخانه سازي ها را درتخريب اين بناها ناديده گرفت.
وقوع خشكسالي مداوم، خالي شدن سفره هاي زيرزميني آب و مجاورت منطقه آسيب ديده با تالاب جازموريان ازجمله دلايل وقوع اين زمين لرزه است.

گروه شهرستانها ـ بم، شهر كم رفت و آمدي كه به واسطه ارگ تاريخي اش آوازه اي جهاني داشت، آرام بر كرانه كوير خفته بود.
صداي خروس خوان صبح و هواي «گرگ وميش» نويد آغاز روزي ديگر را مي داد. عده اي خفته در بستر و عده اي براي نماز صبح برخاسته بودند. همه چيز روال آرام خود را داشت تا اينكه ناگهان بغض زمين تركيد. ساعت ۵‎/۳۰ دقيقه صبح ديروز، بم ديگر هيچ شباهتي با روزهاي گذشته اش نداشت. از آن شهر آرام و در آن صبح آرام، فقط غريو ضجه و گريه و ناله بود كه گوش فلك را كر مي كرد. بم، ترانه غم، ساز كرده بود و آباداني اش را به ويراني سپرده بود. ديروز خبري دردناك از طريق رسانه ها به سراسر جهان مخابره شد؛ زمين لرزه اي به قدرت ۶‎/۳ ريشتر، در جنوب شرق ايران هزاران نفر را به كام مرگ فرو برد. تقريباً تمام خانه ها و ساختمانهاي شهر به كلي ويران شد. بسياري مجروح و دهها هزار نفر داغدار و ماتمزده شدند و دست آخر اينكه، نفرين زمين بزرگترين شهر خشتي جهان را به تلي از خاك تبديل كرد. هنوز ابعاد فاجعه به درستي روشن نشده است. هنوز نمي توان گفت كه مأواي چند خانواده از هم پاشيده شده و چه تعداد هموطن كرماني،  ناباورانه جان به جان آفرين تسليم كرده اند.
از نخستين لحظات وقوع زلزله سه تن از خبرنگاران «ايران» خود را به منطقه زلزله زده رساندند تا انعكاس دهنده اين تلخ ترين خبر سال ۸۲ باشند. آخرين اخبار از مناطق زلزله زده، حاكي از پايان نيافتن عمليات امداد رساني و جست وجو است. جلال الدين مؤدب، پروين دعاگويي و مجيد نعمت اللهي در دهها تماسي كه ديروز با روزنامه داشتند، وصف خيابانهايي را برايمان تصوير كردند كه در گوشه و كنار آن اجساد و مجروحين دراز كشيده اند. شهر در خاموشي است و سرما، عده اي بيجان و باقي از ترس پس لرزه هاي ديگر درخيابانها و پياده روها سرگردان.

••• بزرگترين زلزله ربع قرن اخير در استان كرمان

زلزله اي به قدرت ۶‎/۳ ريشتر صبح ديروز شهر تاريخي بم در جنوب شرق ايران را لرزاند.
به گزارش كارشناسان ستاد حوادث غير مترقبه استان در اين زمين لرزه كه ساعت ۵ و ۲۸ دقيقه و ۵۹ ثانيه رخ داد، بيش از ۷۰ درصد خانه ها و ساختمانهاي شهر ۱۰۰ هزار نفري بم تخريب شد. اين زمين لرزه كه دومين زمين لرزه بزرگ در ۲۵ سال اخير در استان كرمان است، كشته ها و تلفات سنگيني به جاي گذاشته است. شهرستان بم در ۱۸۰ كيلومتري كرمان واقع شده است.
گزارش خبرنگاران اعزامي «ايران» از كرمان به منطقه حادثه ديده بم حاكي است كه بخش زيادي از مجموعه ۲۰ هكتاري ارگ قديم فرو ريخته است. در حال حاضر فضاي عمومي شهر بم، پر از مجروحان و آسيب ديدگان و گروهها و خودروهاي امدادي است. حجم بالاي آسيب ديدگان در بم به حدي است كه علي رغم اعزام حدود ۲۰ هليكوپتر از شهرهاي تهران، كرمان، اصفهان، شيراز و ديگر استانها و فعاليت دهها دستگاه آمبولانس و اتوبوس براي انتقال مجروحان و حادثه ديدگان، همچنان شماري از مردم در انتظار مداوا و انتقال به مراكز درماني هستند. تا ديروز عصر بيش از ۳۰۰۰ نفر مجروح در بيمارستانهاي چند استان بستري شدند.
خبر ديگري حاكي است كه ۲ بيمارستان بم بر اثر زلزله تخريب شده و شمار زيادي از كاركنان آن زير آوار مانده و جان سپرده اند.
محمدعلي كريمي استاندار كرمان پس از وقوع زمين لرزه، بدون اشاره به ميزان كشته ها و مجروحان، تلفات اين حادثه را بسيار سنگين برآورد كرد. در حال حاضر بيش از هزار تن از مجروحان به بيمارستانهاي جيرفت، كرمان، اصفهان و ديگر شهرها انتقال يافته اند.
اعزام نيروهاي امدادي از شهرهاي مختلف به بم ادامه دارد. همچنين ۱۰۰۰ نفر از نيروهاي يك تيپ لشگر ۴ ثارالله نيز به منطقه اعزام شده است. به دليل سهولت براي اعزام سريعتر آسيب ديدگان به ساير شهرها، كليه راههاي عبوري به شهرستان بم براي خودروهاي شخصي تا اطلاع ثانوي مسدود است. يكي از مسؤولان هلال احمر كرمان گفت: در حال حاضر نياز فوري به چند هزار واحد خون از همه گروههاي خوني داريم. در عين حال بايد دقت شود كه افرادي كه واكسن سرخك و سرخجه زده اند، خون اهدا نكنند، چرا كه احتمال ابتلاي اين بيماري و سرايت آن وجود دارد.
شهرستان ۲۰۰ هزار نفري بم كه بيشترين خسارت را ديده، بدون آب و برق و گاز و تلفن است. نيروهاي مخابرات در حال تلاش براي ارتباط تلفن ماهواره اي با منطقه هستند تا بتوانند سريعتر از نيازها مطلع شوند.
كشته ها و مجروحان
در حالي كه هنوز بسياري از آسيب ديدگان زير آوار مانده اند و تلاش براي آواربرداري و كمك به سانحه ديدگان به طور جدي ادامه دارد، مسؤولان استان از هرگونه اظهارنظري درباره تلفات اين زلزله دهشتناك خودداري مي كنند. در همين حال، آگاهان محلي پيش بيني مي كنند با توجه به وسعت ويراني ها، شمار كشته شدگان و مجروحان بالغ بر هزاران نفر خواهد شد كه تعداد زيادي از آنان زنان، كودكان و سالخوردگان هستند.
نوع مصالح ساختماني مرسوم در منطقه از نوع پست مي باشد و از اين رو احتمال دارد كه عده آسيب ديدگان با توجه به شدت زمين لرزه، زياد باشد.
آغاز عمليات نجات
كوچه هاي باريك و معابر عريض محدود در سطح شهر بم، امدادرساني را مشكل كرده است، با اين حال امدادگران با تلاش فراوان سعي در خارج ساختن آسيب ديدگان از زير آوار و انتقال مجروحين به بيمارستان دارند.
امدادگران هلال احمر كه به محل رفته اند، از وسايل پيشرفته براي يافتن افراد مانده در زير آوارهاي شهر، ياري مي گيرند.
استاندار كرمان در تازه ترين اظهارنظر خود از گستردگي خرابي هاي زلزله و كشته شدگان و زلزله زدگان خبر داد. وي گفت: بخش عمده اي از مردم زير آوار هستند و با توجه به سردي هوا و تاريك شدن هوا، كمك رساني از طريق هوا كاهش يافته و انتقال كشته شدگان و مجروحان از طريق زمين صورت خواهد گرفت.
بزرگترين مجموعه خشتي جهان ويران شد
خبر ديگري حاكي است ارگ تاريخي بم بر اثر زمين لرزه صبح ديروز، بيش از ۷۰ درصد تخريب شده است. بر اثر زمين لرزه بسياري از برج و باروهاي بزرگترين بناي خشت و گلي جهان تخريب شده است. ارگ تاريخي بم از ۴ حصار تو در تو تشكيل شده و داراي ۴۸ برج ديده باني شامل دربهاي ورودي، محله عامه نشين، دروازه دوم، اصطبل، دروازه سوم، سربازخانه و تشكيلات مربوط به آن و ساختمان مركزي (حاكم نشين) مي باشد.
ارگ تاريخي بم ۲۰ هكتار وسعت دارد. اين بنا در شمال شرقي شهرستان بم در دامنه صخره اي عظيم بنا شده و با بيش از ۲۵۰۰ سال قدمت قديمي ترين و بزرگترين مجموعه خشتي در جهان به شمار مي آيد.
سالانه بيش از ۱۰۰ هزار گردشگر داخلي و خارجي از اين مجموعه تاريخي ديدن مي كنند.
مردم نيايند
يك كارشناس ستاد حوادث غير مترقبه در وزارت كشور گفت كه به دليل هجوم مردم به مناطق زلزله زده براي كمك به بستگانشان، كار امدادرساني با مشكل مواجه شده است.
مهندس «محمود يزدي» روز جمعه خاطرنشان كرد كه اين اقدام هموطنان موجب شده است كه تردد خودروهاي امدادي در مناطق زلزله زده با مشكل مواجه شود.
از نخستين ساعات وقوع زمين لرزه ديروز صبح، با تشكيل ستاد بحران در وزارت بهداشت و درمان نيازها و برنامه هاي رسيدگي سريع به حادثه ديدگان زلزله بم آغاز شد. دكتر محمداسماعيل اكبري معاون سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي گفت: بر اساس هماهنگي هاي انجام شده به وسيله وزارت بهداشت، تعدادي هواپيما و بالگرد كار انتقال مجروحان به مركز استان و استانهاي همجوار بويژه به استانهاي خراسان، اصفهان، يزد و سيستان و بلوچستان را آغاز كردند.
همچنين وزارت بهداشت تيمهاي پزشكي را از استانهاي يزد، زاهدان، هرمزگان و اصفهان روانه مناطق زلزله زده كرده است. جمعيت هلال احمر نيز با اعزام اكيپهاي جست و جو و نجات و نيروهاي پشتيباني از استانهاي هرمزگان، سيستان و بلوچستان، چهارمحال و بختياري و اصفهان به كمك زلزله زدگان شتافتند و در حال بيرون آوردن مصدومان و قربانيان از زير آوار هستند. تاكنون ۵ هزار دستگاه چادر امدادي، ۳ هزار تخته پتو، ۳۰۰ عدد كيسه جسد، دهها هزار قوطي كنسرو، نان، آب و تجهيزات پزشكي به منطقه ارسال شده است.
نيازهاي بهداشتي، درماني و غذايي
به دليل سرماي شديد هوا كه از ديروز جنوب شرق كشور را فرا گرفته، تهيه چادر، پتو، وسايل گرم كننده و پوشاك براي آسيب ديدگان بسيار ضروري است. با توجه به آسيب ديدن شبكه هاي تهيه آب، ارسال آب آشاميدني براي رفع نيازها در منطقه بسيار ضروري است. علي رغم ارسال مواد سوختي به منطقه، به دليل سرماي هوا كمبود مواد سوختي همچنان احساس مي شود. پزشكان، پرستاران و امدادگران منطقه اعلام كردند به واحدهاي خوني فراواني نياز دارند. انواع تجهيزات پزشكي براي درمان و مداواي آسيب ديدگان نياز است.
گزارشهاي دريافتي از سطح شهر بم حاكي است، مقادير معتنابهي سوخت براي تأمين نياز زلزله زدگان به منطقه ارسال شده و در حال حاضر كمبودي در اين زمينه وجود ندارد.
كمبود ماشين آلات راهسازي
مناطق آسيب ديده ناشي از زمين لرزه در شهرستان بم، به شدت نيازمند ماشين آلات راهسازي مي باشد تا امدادگران اقدام به جمع آوري آوار از مسير كوچه ها و خيابانها كنند.
به گفته محمدعلي كريمي استاندار كرمان، تاكنون اكيپهاي امدادي و راهسازي به منطقه اعزام شده اند و ساير مناطق استان نيز در حال اعزام اين نوع اكيپها مي باشند. از سوي سپاه پاسداران انقلاب اسلامي و ارتش جمهوري اسلامي ايران در كرمان، امكانات لازم و اكيپهاي راهسازي در حال اعزام به منطقه هستند. وي در خصوص هدايت نيروهاي امدادي و درماني گفت: در حال حاضر چند تن از معاونين استاندار به همراه نماينده مردم كرمان در مجلس شوراي اسلامي كار هدايت و حمايتهاي لازم را در منطقه به عهده دارند.
6هزار كشته و ۵۰ هزار زخمي
••• اقدامات نيروي زميني ارتش در زلزله بم

از نخستين ساعات صبح روزگذشته به محض اطلاع از ماجراي وقوع زلزله در استان كرمان به دستور اميرسرتيپ محمدي فر ـ فرماندهي نيروي زميني ارتش ـ ستاد كمك رساني در قرارگاه عملياتي جنوب شرق ارتش در كرمان تشكيل شد.سرهنگ تقي خاني ـ مدير خبررساني آجا با بيان اين خبر افزود: در همين راستا اكيپي از پايگاه هوانيروز كرمان با ۸ فروند از هليكوپترهاي نيروي زميني ارتش به منطقه اعزام شدند. در كنار آنها ۴ فروند هليكوپتر از پايگاه هوانيروز اصفهان و يك گردان از واحدهاي طرح بليات مركز آموزش ،۰۵ يك گردان از تيپ ۸۸ زرهي زاهدان به همراه ۴ هواپيماي ۱۳۰C نيروي هوايي نيز به منطقه اعزام شدند.از آنجايي كه راه زميني از كرمان به بم به طور كامل مسدود شده با استفاده از هليكوپترهاي هوانيروز و هواپيماهاي ۱۳۰C نيروي هوايي كار انتقال مجروحان و نيروهاي امدادرسان انجام مي شود.همچنين سرتيپ دوم محمدي ـ جانشين قرارگاه عملياتي آجا ـ در جنوب شرق كشور كه در ستاد حوادث غيرمترقبه كرمان مستقر است نيز گفت: ۸۰ درصد از بافت قديمي شهرستان بم تخريب شده است. اغلب ساختمانها چه ساختمانهاي جديد و چه ساختمانهاي قديمي ساز در اثر زمين لرزه خراب شده اند.عمق فاجعه بسيار شديد است. هنوز (عصر ديروز) از تعداد تلفات اين حادثه اطلاع دقيق به دست نيامده است. ولي ما تمام امكانات موجود در منطقه را براي امدادرساني به كار گرفته ايم. هم اكنون اكيپ هاي بسيار مجهزي از امدادرسانان بيمارستان ارتش در منطقه حاضر شده اند و كار مداواي مجروحان را انجام مي دهند.تمام نانوايي هاي شهر در منطقه برابر هماهنگي هاي انجام گرفته به صورت تمام وقت در حال پخت نان هستند. اين نان ها را به صورت بسته بندي شده از طريق هليكوپترها و هواپيماهاي ارتش به منطقه حادثه ديده ارسال مي كنيم.از طرف ديگر براساس هماهنگي هاي انجام گرفته با ستاد حوادث قراربراين است كه پس از مداواي مجروحان محلي براي اسكان آنها درنظرگرفته شود.

* 6هزار كشته و ۵۰ هزار زخمي
تعداد كشته شدگان حادثه بم از مرز ۶هزار نفرگذشت.طبق آخرين آمار منتشره از سوي مقامهاي آگاه، غروب ديروز در زلزله بم، ۶هزار كشته و ۵۰هزار نفر زخمي شده اند.گزارشهاي واصله حاكي از آن است كه عمليات امدادرساني در حال انجام است و هنوز جمعي از هموطنان ما در زيرآوار هستند.
* هيأت دولت سه روز عزاي عمومي اعلام كرد
سخنگوي دولت اعلام كرد در پي وقوع زلزله در استان كرمان كه به كشته و مجروح شدن عده بسياري از هموطنان منجر شد هيأت دولت در سراسر كشور سه روز عزاي عمومي اعلام كرد.
* بسيج تمام امكانات دولتي و مردمي براي كمك به زلزله زدگان بم
در جلسه ستاد حوادث غير مترقبه كشور كه ساعتي پيش در تهران در حضور رئيس جمهور تشكيل شد، موسوي لاري وزير كشور گزارشي از اقدامات انجام شده ازسوي وزارتخانه ها و سازمانهاي مختلف براي ياري زلزله زدگان استان كرمان را ارائه كرد.سيد محمد خاتمي رئيس جمهور دراين جلسه بر به كارگيري تمامي توان و امكانات دولتي و مردمي براي ياري زلزله زدگان، تأكيد كرد. خاتمي از محل جلسه در تماسي تلفني با استاندار كرمان در جريان آخرين اخبار منطقه زلزله زده قرار گرفت و دستوراتي را براي سرعت بخشيدن هرچه بيشتر به زلزله زدگان اعلام كرد. درجلسه ستاد حوادث غير مترقبه كشور كه در وزارت كشور برگزار شد، وزراي مسؤول و معاونين آنها شركت داشتند.
* امدادرساني ادامه دارد
امدادرساني يگان هاي مختلف براي انتقال مجروحان به كرمان ادامه دارد. به گزارش خبرنگار ما، نيروهاي امدادگر مجروحان حادثه زلزله بم را با خودروهاي وانت و شخصي به فرودگاه اختصاصي كرمان موتور انتقال مي دهند تا از آنجا هليكوپترها آنان را به بيمارستان انتقال دهند. براساس همين گزارش، بنا به اظهارات مطرح شده ازسوي مسؤولان شهري به نظرمي رسد از جمعيت ۱۰۰هزارنفري شهرستان بم تنها حدود۲۰هزار نفرجان سالم به در برده باشند.
* بيمارستانهاي كرمان، مملو از مجروحان
تمامي تختهاي بيمارستانها و مراكز درماني دولتي، خصوصي و وابسته به سازمانها و نهادها درشهركرمان ازمجروحين زمين لرزه بامداد ديروز شهرستان بم پر شده است. در حالي كه راهروهاي بخشهاي مختلف مراكز درماني و آموزشي بيمارستانهاي اين شهر نيز مملو از مجروحين اين حادثه، وابستگان آنها و نيروهاي امدادي است، انتقال مجروحين از مناطق زلزله زده همچنان به شهر كرمان ادامه دارد. مجروحين اين
زمين لرزه كه اكثراً شدت جراحات آنها بالا و حال
عمومي شان وخيم است در محوطه بيمارستانهاي افضلي پور، شهيد باهنر، شفا، كاشاني، فاطمه زهرا، ارجمند و راضيه فيروز با توجه به نبود مكان بستري روي زمين خوابانده مي شوند. بنا براين گزارش شمار فوت شدگان ناشي از اين زمين لرزه در بيمارستانهاي كرمان روبه افزايش و در سردخانه اين بيمارستانها پيوسته باز است.
* سگ هاي تربيت شده در عمليات جست وجو شركت مي كنند .
صدها گروه امداد و اكيپ جست وجو سراسر ديروز را به كاوش و آواربرداري از مناطق زلزله زده گذراندند.باتوجه به وسعت خرابي هاي موجود و گستردگي منطقه، عمليات امدادرساني پايان نيافت و پيش بيني مي شود چند روز به طول بينجامد.بيژن دفتري رئيس سازمان امداد و نجات هلال احمر ايران گفت: تيم هاي امدادي از استانهاي مختلف به بم آمده اند و در حال كمك رساني به مجروحان و بيرون آوردن اجساد از خانه ها هستند. همچنين با يك بالگرد سگ هاي تربيت شده به محل فرستاده شدند تا در يافتن افرادي كه زير آوار مانده اند، به امدادگران كمك كنند.
* ارسال كمك هاي مالي آيت الله سيستاني به بم
در پي وقوع زمين لرزه دلخراش جنوب شرق كشور، از سوي آيت الله سيستاني كمك هاي نقدي و غيرنقدي براي كمك به زلزله زدگان بم اختصاص يافت. سيدصالح طباطبايي مسؤول ارتباطات دفتر آيت الله سيستاني در ايران با اعلام اين خبر گفت: اكيپ كمك هاي مالي به منطقه ارسال شده است. اين كمك ها شامل كمك هاي جنسي و نقدي است.امام جمعه يزد به منظور تشريك مساعي و كمك به آسيب ديدگان، امروز در منطقه زلزله زده حضور مي يابد. به گفته مسؤول دفتر امام جمعه يزد آيت الله صدوقي كه سرپرستي بنياد فرهنگي ديني صدوق را عهده دار است، تأمين چندهزار تخته پتو براي نيازمندان را عهده دار شده است. همچنين قرار است ازسوي اين بنياد كمك هاي جنسي ديگري براي زلزله زدگان ارسال شود.
* ارسال دارو، پتو و غذا از يزد
مديرعامل جمعيت هلال احمر يزد گفت: سه دستگاه كاميون حامل پتو، چادر و مواد خوراكي فاسد نشدني براي زلزله زدگان شهرستان بم از توابع استان كرمان ارسال شد. «مصطفي قاسمي» افزود: همچنين دومين گروه امداد و نجات اين استان به تعداد ۳۳ نفر عازم منطقه زلزله زده شدند. همچنين از سوي تعدادي از دستگاه هاي اجرايي وسازمان تأمين اجتماعي يزد چند دستگاه آمبولانس وتعدادي پزشك به همراه مقداري دارو به اين منطقه اعزام شد.
* پايگاه هاي هلال احمر در سراسر كشور آماده دريافت كمك هاي نقدي و غيرنقدي
مديرعامل جمعيت هلال احمر استان تهران آمادگي اين جمعيت را براي دريافت كمك هاي نقدي و غيرنقدي شهروندان استان تهران براي كمك به زلزله زدگان استان كرمان اعلام كرد. دكتر «حميدرضا دهقان» گفت: پايگاه هاي جمعيت هلال احمر استان تهران همزمان با سراسر كشور از امروز در اين استان آماده دريافت كمك هاي غيرنقدي هموطنان براي ارسال به مناطق زلزله زده است. وسايل گرم كننده از جمله پتو، چراغ والور، مواد غذايي فاسد نشدني از جمله كنسرو و كمپوت از جمله نيازهاي اوليه زلزله زدگان است.
وي خاطرنشان كرد كه شماره حساب ۱۱۱۱۱ و شماره حساب ارزي ۷۰۲۰۷۰ بانك ملي شعبه مركزي نيز آماده دريافت كمك هاي نقدي هموطنان در داخل و خارج از كشور است.
* كميته امداد شماره حساب اعلام كرد
كميته امداد امام خميني (ره) با صدور اطلاعيه اي از اعلام آمادگي اين نهاد براي جمع آوري و ارسال سريع كمكهاي مردم به حادثه ديدگان زلزله در استان كرمان خبرداد.
كميته امداد ضمن اعلام آمادگي براي جمع آوري كمكهاي نقدي و غيرنقدي هموطنان افزود: حساب ريالي ۳۳۳۳ و ارزي ۳۳۳ كميته امداد امام نزد بانك ملي شعبه پيام انقلاب اسلامي براي دريافت كمكهاي نقدي هموطنان داخل و خارج از كشور مفتوح است.
دراين اطلاعيه خاطرنشان شده است كه با توجه به سردي هوا در شهرستان بم كه بيشترين خسارت به اين منطقه وارد شده است، نياز فوري حادثه ديدگان شامل پتو، مواد غذايي فاسد نشدني، لباس گرم و چراغ والور است.
* پيشنهاد اروپا براي كمك فوري به ايران
خبرگزاري فرانسه از تهران گزارش داد: درپي وقوع زمين لرزه مخربي در جنوب شرقي ايران كه هزاران نفر را كشت، چندين كشور اروپايي روز جمعه درپي درخواست كمك ايران از جامعه بين الملل پيشنهاد كمك فوري به ايران دادند. دولت ايران بويژه خواستار فرستادن سگهاي حساس به بو (سگهاي پليس) و تجهيزات براي يافتن جنازه ها از زير آوار شهر باستاني «بم» و مناطق دور افتاده شده است. پتو، دارو، غذا و سرپناه هاي موقت از ديگر اقلام درخواستي ايران بوده است. آلمان، اسپانيا ، بلژيك و فرانسه نخستين كشورهايي بودند كه به اين درخواست پاسخ دادند. «گرهارد شرودر» صدراعظم آلمان در نامه اي به محمد خاتمي رئيس جمهوري ايران گفت: كشورش «هرگونه تلاش را در حيطه مسئوليت هاي خود براي آن كه هرنوع كمكهاي بشردوستانه لازم را دراختيار ايران قرار دهد، به انجام مي رساند.» «لوييز ميشل» وزير امورخارجه بلژيك نيز گفت: مقامات كشورش براي تعيين كمك هاي لازم با مقامات ايران تماس برقرار كرده اند. دولت فرانسه نيز با ابراز همدردي با دولت و مردم ايران در پي وقوع زلزله شديد در جنوب كشور بر آمادگي خود در اعزام كمكهاي فوري امدادي به زلزله زدگان تأكيد كرد. به گزارش سفارت جمهوري اسلامي ايران در پاريس مقامهاي وزارت امور خارجه فرانسه درتماس با سفارت ايران اعلام كردند كه گروههاي امدادي به همراه كمك هاي اضطراري دولت فرانسه براي كمك به زلزله زدگان ايراني آماده اعزام هستند.

ايران كشوري لرزه خيز است. ايران برروي يكي از دو كمر بند بزرگ لرزه خيزي جهان موسوم به «آلپا» قرار دارد و هر از گاهي زمين لرزه هاي بزرگي در آن بوقوع مي پيوندد.
از سال ۱۳۴۰ تاكنون زمين لرزه هاي مختلف و در مواقعي ويران كننده مناطق مختلف كشور را با خسارات و تلفات سنگيني رو به رو كرده است كه آخرين آنها، زمين لرزه صبح روز جمعه (امروز) شهرستان بم مي باشد كه گزارش هاي اوليه از بروز خسارت و تلفات زياد به اين منطقه خبر مي دهد.
آخرين زمين لرزه در ايران كه درسال ۷۹ و در دو استان زنجان و قزوين با قدرت ۵/۲ در مقياس ريشتر به وقوع پيوست، مناطق طارم، خدابنده، ابهر، خرمدره و سلطانيه و همچنين بويين زهرا را لرزاند و خسارت ها وتلفاتي به بار آورد. بيش از ۵۰۰ نفر بر اثر وقوع اين زمين لرزه كشته شدند.
بزرگترين زمين لرزه اي كه در سالهاي اخير در ايران به وقوع پيوست مربوط به ۳۱ خرداد ۱۳۶۹ در استانهاي گيلان و زنجان با قدرت ۷/۳ در مقياس ريشتر بود. اين زمين لرزه بيش از ۴۰ هزار كشته برجاي گذاشت كه خونبارترين زمين لرزه در ايران به حساب مي آيد. اين زلزله در عرض چند ثانيه حدود دو هزار و ۱۰۰ كيلومتر مربع كه ۲۷ شهر و ۱۸۷۱ روستا را در بر مي گرفت، ويران كرد. اين در حالي است كه ديگر كشورهاي منطقه مانند تركيه، سوريه، ارمنستان و يا افغانستان نيز به دليل قرار گرفتن در اين خط زلزله با تعداد بيشماري از اين قبيل زمين لرزه ها رو به رو هستند. دانشمندان گفته اند كه دليل اين پديده در بستر اقيانوسها كه نشانه هاي حركت شبه قاره هند به سمت قاره هاي آسيا و اروپا را آشكار مي سازد، نهفته است.
قاره هند از ۳۰ ميليون سال گذشته با سرعتي معادل ۱۰ سانتيمتر در سال به سمت قاره هاي اروپا و آسيا حركت كرده است و در زمان حاضر اين سرعت به پنج سانتيمتر در سال كاهش پيدا كرده است. فهرستي از زمان و ميزان قربانيان زمين لرزه هاي به وقوع پيوسته در ايران در ذيل به طور خلاصه ارائه مي شود:
* آوريل سال ۱۹۶۰ (فروردين / ارديبهشت ۱۳۳۹) ۴۵۰ تن در شهر لار، واقع در جنوب كشور كشته شدند.
* سپتامبر ۱۹۶۲ (شهريور/ مهر۱۳۴۱) ۱۱ هزار تن كشته و ۲۰۰ روستا در غرب تهران ويران شد.
* اوت ۱۹۶۸ (مرداد/ شهريور۱۳۴۷ ) حدود ۱۰ هزار تن در استان خراسان جان سپردند.
* آوريل ۱۹۷۲ (فروردين / ارديبهشت ۱۳۵۱) پنج هزار و ۴۴ تن در جنوب كشور كشته شدند.
* آوريل ۱۹۷۷ (فروردين / اردبيهشت ۱۳۵۶ ) حدود ۹۰۰ تن در منطقه اصفهان جان باختند.
* سپتامبر ۱۹۷۸ (شهريور/ مهر۱۳۵۷) ۲۵ هزار تن در شرق ايران كشته شدند.
* نوامبر ۱۹۷۹ (آبان / آذر۱۳۵۸) ۶۰۰ تن در شمال شرقي ايران جان سپردند.
* ژوئن ۱۹۸۱ (خرداد/ تير۱۳۶۰ )، يكهزار و ۲۸ تن در استان كرمان كشته شدند.
* ژوئيه ۱۹۸۱ (تير/ مرداد۱۳۶۰) يكهزار و ۳۰۰ تن در استان كرمان جان باختند.
* ۲۱ ژوئن ۱۹۹۰ (۳۱ خرداد۱۳۶۹) حدود ۴۰ هزار تن در شهر رودبار در شمال كشور در اثر سنگين ترين زمين لرزه كشته شدند.
* ۲۸ فوريه ۱۹۹۷ (۱۰ اسفند ۱۳۷۵) حدود يكهزار و ۱۰۰ تن در اردبيل كشته شدند، بزرگي اين زمين لرزه، ۵/۵ درجه در مقياس ريشتر بود.
* ۱۰ مه ۱۹۹۷ (۲۰ ارديبهشت ۱۳۷۵) يكهزار و ۶۱۳ تن در بيرجند بر اثر زمين لرزه با بزرگي ۷/۱ درجه در مقياس ريشتر، جان باختند.
به گفته كارشناسان امور شهري مقاوم سازي ساختمانها و تقويت سازه هاي ساختماني در امور شهرسازي و احداث بنا در شهرها و استفاده مناسب از تحقيقات در حوزه زمين شناسي و اقليمي اساسي از جمله مؤلفه هاي بسيار مهمي است كه در كاهش خسارت و تلفات زمين لرزه هايي از اين دست مي تواند نقش مهمي داشته باشد. اين واقعيت كه ايران در كمربند زلزله جهاني قرار دارد و استفاده از تجربيات ديگر كشورهاي زلزله خيز و موفق در ساماندهي به امور شهري و مقاوم سازي شهرها در مناطق زلزله خيز بيش از گذشته احساس مي شود.
كارشناسان فن معتقدند در صورتي كه هزينه هاي گزاف امداد رساني و جبران خسارتهاي مادي و معنوي حوادث طبيعي نظير سيل و زلزله درمسير بازسازي و ايجاد تغييرات بنيادي در حوزه شهرسازي و تمهيدات لازم براي پيشگيري از حوادث غير مترقبه قرار گيرد، نتايج به مراتب بهتر از گذشته خواهد بود.