قسمت دوم و پاياني
«طارق رمضان» نوه «حسن البنان» بنيانگذار جنبش اخوان المسلمين در مصر و استاد دانشگاه «ژنو»، فيلسوف و اسلام شناس مصري تبار مقيم سوئيس چندي است به عنوان يكي از چهره هاي انديشمند و خبرساز جامعه مسلمانان اروپا و فرانسه معرفي مي شود. حضور او در فرانسه همواره با مباحثات زيادي همراه بوده است. وي به لحاظ ديدگاه هايش مورد انتقاد زياد برخي مطبوعات و رسانه هاي اين كشور قرار داشته است. آنچه در ذيل از نظر خوانندگان گرامي مي گذرد، ادامه مصاحبه مطبوعاتي وي در پاريس است:
وي در خصوص تلاش براي تغيير اوضاع حتي در بين كشورهاي اسلامي گفت: من به دليل نگارش مقاله اي در باب ممنوعيت سنگسار، موجي گسترده در جهان اسلام عليه خود به راه انداختم يا دو سال قبل نسبت به وجود احساسات ضد يهودي در بين برخي جوامع اسلامي هشدار داده بودم و به همين دليل نيز خشم مسلمانان را عليه خود خريدم، اما با اين حال، هيچ تعديلي در موضع مخالفان من وجود نداشت.
طارق رمضان در خصوص تساوي زنان و مردان و فعاليت زنان مسلمان در كشورهاي اروپايي گفت: زنان مسلمان امروز با استناد به نام اسلام به انتقاد از فرهنگ بومي خود مي پردازند. سؤالي كه مطرح است، اين كه اين مسأله تا كجا مي تواند برود يا تا به كجا خواهد رفت. تبعيضاتي كه در جوامع اسلامي و عموماً تحت نفوذ فرهنگ پدرسالاري به زنان اعمال مي شود، غير قابل قبول است. كار من اين است كه بگويم آيا اين مسأله ناشي از اسلام است يا ريشه هاي فرهنگي دارد. ازدواجهاي اجباري، تعدد زوجات بدون رضايت همسر نخست و... همه اينها محكوم است، اين را من تنها به شما نمي گويم، در آفريقا و آسيا نيز گفته ام. باور من اين است كه تنها صرف تفاوت جسمي زنان و مردان نمي تواند تبعيضاتي را كه در اجتماع به آنها روا مي شود، توجيه كند.
وي در خصوص مشكلات اسلام و مسلمانان در فرانسه گفت: مشكلي كه امروز در فرانسه وجود دارد، استگماتيزه كردن مردم نسبت به فرهنگ عربي اسلامي است و مشكلات نيز از همين جا ناشي مي شود. مخالفين مي گويند: «عربها مردسالارند و اسلام هم سركوب گر». منطق آنها درست نيست. وي تصريح كرد: به اعتقاد من، بايد به واقعيات توجه كرد و براي پرهيز از پرداختن به موضوعات اجتماعي نبايد تنها به بحث در مورد مسلمانان پرداخت.
رمضان همچنين در خصوص لائيسيته افزود: ۱۰ سال قبل، من به بررسي قوانين لائيسيته پرداختم و با متخصصان اين حوزه به مشورت پرداختم و نهايتاً به اين جمع بندي رسيدم كه بايد همان قانون ۱۹۰۵ (مبني بر جدايي دين از حكومت) را در فرانسه بدون هرگونه تبعيض اعمال كرد و اگر چنان شود، مي توان از مشكلات خارج شد.
اين انديشمند مسلمان گفت: در فرانسه جمهوريت، سوسيال و لائيك است و امروز وسواس مربوط به مباحثات در مورد لائيسيته موجب شده است ابعاد اجتماعي لائيسيته گاهي هم عامدانه از يادها برود. اما نبايد فراموش كرد كه اگر جمهوري در بعد اجتماعي خود رشد نيافته باشد، جمهوري لائيك نيز به شكوفايي نخواهد رسيد. وي با تكرار اين مطلب كه امروز گروهي از مهاجرين در فرانسه با حضوردر صحنه سياسي فرانسه در حال برهم زدن همگني موجود هستند، افزود: براي چشم بستن به اين واقعيات يا به نمادها حمله مي شود يا به اشخاص. وي مورد حجاب را مصداق يكي از اين موارد خواند و افزود: هيستري دسته جمعي كه در حال حاضر در قضيه حجاب اسلامي در فرانسه شاهد آن هستيم هدفي جز سرپوش گذاشتن برمسأله اصلي ندارد. اين درست است كه در مورد حجاب اسلامي در فرانسه مشكلاتي وجود دارد اما اين مسأله اساساً وقتي حل مي شود كه مشكل ديگر يعني مسأله تبعيضات اجتماعي در شهرك ها و… برطرف شود. البته گفتن اين مطالب مي تواند موجب ناخشنودي عده اي شود. با اين حال بارديگر مي گويم كه مي توان مسلمان بود و با هيچ يك از قوانين فرانسه نيز تعارض نداشت.
طارق رمضان افزود: از خود مي پرسم با اين همه احساساتي كه عليه حجاب به راه انداختند، سؤالي كه مطرح است، اين كه چگونه مي توان از آن خارج شد. ۱۰سال قبل نيز اين مشكل بروز كرده بود و طي اين مدت اوضاع آرام شده بود. در ۱۰سال پيش تعداد مناقشه ها ۲۰۰۰مورد بود در حالي كه اين تعداد در سال گذشته ۱۵۰ مورد بود يعني اوضاع با گفت وگو در حال بهبودي بود، البته موارد حل نشده اي هم وجود داشت.
وي وضع قانوني براي ممنوعيت حجاب را غيرضروري خواند و گفت: به جاي قانون، بايد همان راه ديالوگ را در پيش گرفت. وضع قانوني در اين مورد غلط است. عده اي مي گويند اگر مثلاً آنها قانون موجود در مورد فلان چيز را رعايت نكنند، بايد قانوني وضع كرد. اين چه معنايي دارد؟… اگر كسي قانوني را رعايت نكرد، بايد وي را مجبور به رعايت كرد، نه اين كه قانوني ديگر وضع كرد.
رمضان درخصوص برداشت خود از امت اسلامي و تعلقات خود به اعضاي آن گفت: پيشتر «آلن گرش» روشنفكري از خانواده يهودي، اما بي دين نيز در اين مورد از من سؤال كرده بود. در پاسخ بايد بگويم من با كسي كه از عدالت دفاع كند، همراه هستم. يعني اگر يك مسلمان از مصر يا هر كشور ديگر اسلامي، ظالم باشد من طرف مظلوم خواهم بود خواه مظلوم مسيحي باشد خواه يهودي. بايد دانست كه امت اسلامي در اصل، نوعي تعلق به اصول است نه تعلق كوركورانه قومي يا مذهبي. با اين كار نيز من به دستورات اسلامي عمل مي كنم چرا كه اسلام مي گويد به برادرت در شرايطي كه با عدالت همسوست، كمك كن. بنابراين يك مسيحي سوري، يك بي دين سوئيسي يا يك مسلمان در هر نقطه ديگر كه عليه افراط گري ديكتاتوري ها و براي احقاق عدالت اقدام كند، من با او هستم.
وي در پاسخ به سؤالي در مورد اين كه آيا اسلام سياسي است يا نه، گفت: بديهي است كه اسلام براي بسياري سياسي است، يعني بسياري هستند كه اقدامات سياسي خود را از آن برمي گيرند. اما اين كه آيا اسلام مي تواند منشأ الهام رفتار سياسي باشد، مي توان گفت كه آري مي تواند باشد، همانگونه كه مسيحيت الهام بخش برخي اقدامات سياسي مانند ايجاد ارزش هايي چون همبستگي با توده ها، تعهدات اجتماعي و … بوده است. به گفته او، اما مسأله مهمتر اين است كه چگونه به اسلام نگاه شود و چگونه از اسلام براي يك حركت سياسي الهام گرفت. آيا شما با نگاه دگماتيك و قرائت سطحي بدان مي نگريد و معتقديد كه قانون بشري اصلاً مورد توجه من نيست و تنها قانون الهي است كه بايد ملاك عمل قرارگيرد. در اين صورت من با آن مخالفم… آنچه من از وجدان و منابع فكري خودم استخراج مي كنم همان اخلاق شهروندي است كه مثلاً به من مي گويد يك شهروند يك سري اقدامات را نبايد انجام دهد يا زماني كه من به عنوان شهروند به كسي رأي مي دهم بدان جهت نيست كه او مسلمان است، يهودي است يا بي دين، تنها به اين دليل است كه او قابل و توانا است به او رأي مي دهم چون او در كارش شرافت و مسؤوليت پذيري دارد… من مي توانم از يك پيام الهام گرفته و رفتاري سياسي داشته باشم و در اين صورت گسستي بين فضاي شخصي و فضاي عمومي نيست، چرا كه رفتار من در فضاي عمومي مي تواند از فضاي شخصي نشأت گيرد و نتيجه آن در فضاي عمومي نمود پيداكند. نه اين كه من با نگاه دگماتيك وارد تلاش هاي سياسي شوم و بگويم من درست مي گويم و شما غلط. شما درست نظير اين قرائت را نزد مسلمانان سلفي مشاهده مي كنيد. برخي از آنها مي گويند كه سياسي نيستند، اما نحوه بيان سياسي نبودن آنها، سياسي است يعني درقبال تمام كشورهايي كه به سركوب مشغولند، محافظه كارانه برخورد مي كنند.
وي همچنين قرائت سطحي از دين را رد كرد و گفت: جنبش سلفي يا وهابي در اروپا و آمريكا حضور فعال دارد و در زماني كه جهاني شدن كه در حال تغيير دادن شاخص هاي ما است، قرائت سطحي از دين از نظر من خطري جدي است و من در اين حوزه نيز به بحث مشغولم و از همين رو، از سوي كشورهايي چون عربستان سعودي نيز همواره محكوم شده ام. طارق رمضان در مورد انقلابي بودن اسلام گفت: بسياري بر اين باورند كه اسلام انقلابي است و انقلابي بودن آن را در خشونت مي بينند. برخي آن را در اخلاق يعني تغيير جهان مي بينند. من از آن دسته از افرادي هستم كه معتقدند در اين انقلاب مي توان به پشت كردن اساسي نسبت به برخي از نظم هاي موجود جهان دست زد. اينكه روزانه ۹۰ هزار نفر به دليل نظم اقتصادي موجود در جهان جان خود را از دست مي دهند، بايد ما را به اين وادارد كه در برابر اين نظم به طور اساسي مقاومت كنيم و در اين اقدام ممكن است من از منابع، خاستگاه و اعتقاداتم كمك بگيرم و به طور عقلايي يا غيرعقلايي به نقد آن بپردازم. اين كار را ديگران نيز كردند «علي شريعتي» انديشمند ايراني يا «مالكوم ايكس» چنين كرده اند.
وي همچنين در پاسخ به يك خبرنگار در مورد اعطاي جايزه صلح به خانم «شيرين عبادي» گفت: من به او تبريك مي گويم و بابت كاري كه او براي حقوق بشر انجام داده، تهنيت مي گويم. اما ما تنها بايد اميدوار باشيم كه در ضمير آناني كه اين جايزه را اعطا كردند، انديشه استفاده ابزاري از يك نفر براي انتقاد از يك جهان وجود نداشته باشد. ما با اين شيوه ها آشنا هستيم. من به اين خانم درود مي فرستم و خود در زمره آناني هستم كه اين مبارزه را دنبال مي كنند.
در داخل ايران، افراد بسياري از اين دست وجود دارند كه با استفاده از منابع خود به اين نوع مبارزه ادامه مي دهند و هركدام آنها نيز برنده گمنام اين جايزه صلح هستند.