درحالي كه اسرائيل هرگز نپذيرفته كه داراي سلاح اتمي است؛ كمتر كارشناس امور بين المللي است كه آن كشور را در فهرست كشورهاي داراي جنگ افزار هسته اي قرار ندهد. موضوع توانايي هسته اي اسرائيل بيش از هر برنامه توليد سلاح هاي كشتار جمعي در جهان پنهان نگاه داشته شده است. برخلاف ايران و كره شمالي، اسرائيل هرگز پيمان منع گسترش سلاح هاي هسته اي را امضا نكرده است. درنتيجه، برنامه هسته اي اسرائيل مورد بازرسي قرار نمي گيرد و ناظران سازمان ملل متحد در آژانس بين المللي انرژي اتمي تحريمي عليه اسرائيل درنظر نمي گيرند.
از دهه ۱۹۶۰ كه راكتور هسته اي «ديمونا» در صحراي «نقب» وارد مدار شد، ميزان توانايي هسته اي اسرائيل موضوع تخمين هاي جاسوسي غالباً نادرست و غيردقيقي بوده است. اين پرده پنهانكاري تنها يك بار در ميانه دهه ۱۹۸۰ به كنار زده شد. آن هم هنگامي كه مردخاي وانونو، يكي از كاركنان سابق اين تأسيسات، عكس ها و اطلاعاتي را در مورد كلاهك هاي هسته اي اسرائيل دراختيار روزنامه هاي بريتانيا قرار داد. شواهدي كه وانونو دراختيار قرار داد، تخمين ها درباره تعداد كلاهك هاي هسته اي اسرائيل را از حدود صد كلاهك تا ۲۰۰ كلاهك بالا برد.
براي اين كه ملاكي براي مقايسه به دست بدهيم، بايد به ياد بياوريم كه تصور مي شود هند و پاكستان كه جديدترين اعضاي باشگاه هسته اي به شمار مي آيند، هريك حدود ۲۰ كلاهك هسته اي دارند. هيچگونه شواهدي مبني بر اين كه اسرائيل دست به آزمايش هاي هسته اي زده باشد، وجود ندارد. اما به طرز گسترده اي ظن آن مي رود كه انفجار مشكوكي كه در سال ۱۹۷۹ در جنوب اقيانوس هند انجام شد، حاصل آزمايش هسته اي مشترك اسرائيل و آفريقاي جنوبي بوده باشد. آفريقاي جنوبي در دوران پس از تبعيض نژادي برنامه گسترش جنگ افزارهاي هسته اي خود را كنار گذاشت.
پيشينه
كوتاه زماني پس از تأسيس اسرائيل در سال ۱۹۴۸ كه به دنبال كشتار شش ميليون يهودي اروپايي توسط نازي ها روي داد، اسرائيل به كسب جنگ افزار اتمي به عنوان يك عامل بازدارنده نهايي علاقه مندي نشان داد.
در سال ۱۹۵۲ كميسيون انرژي اتمي اسرائيل تشكيل شد و بلافاصله همكاري نزديك خود را با ارتش اسرائيل آغاز كرد. در سال ۱۹۵۳ روند استخراج اورانيوم از صحراي نه گو تكميل شد و شيوه تازه اي براي استحصال آب سنگين ابداع شد. به اين ترتيب اسرائيل توانست تعدادي از مواد مهم هسته اي را خود توليد كند. در زمينه طراحي و ساخت راكتور، اسرائيل از كمك هاي فرانسه برخوردار شد و در نهايت ساخت تأسيسات ديمونا در دهه ۱۹۵۰ آغاز شد. اسرائيلي ها اين مجموعه را در موقعيتهاي مختلف تحت عنوان كارخانه نساجي، ايستگاه كشاورزي و تأسيسات پژوهشي در زمينه ذوب فلزات معرفي مي كردند، اما سرانجام در سال ۱۹۶۰ «ديويد بن گوريون» نخست وزير وقت اسرائيل گفت كه اين مجموعه يك مركز تحقيقات هسته اي است كه با هدفهاي صلح آميز فعاليت مي كند.
ايالات متحده آمريكا كه از آغاز به جاه طلبي هسته اي اسرائيل ظنين بود، در سال ۱۹۵۸ با استفاده از هواپيماهاي جاسوسي «يو ۲» از ساخته شدن ديمونا باخبر شد و نگراني خود را ابراز كرد.
طي دهه ۱۹۶۰ بازرسان آمريكايي چندين بار از تأسيسات ديمونا ديدن كردند، اما نتوانستند دقيقاً متوجه آنچه در آن محل مي گذشت، بشوند. سايت اينترنتي «امنيت جهاني» ادعا مي كند كه اسرائيلي ها تا آنجا پيش رفتند كه براي گمراه كردن آمريكاييها اتاقهاي كنترل ساختگي ترتيب دادند و با ايجاد ديوارهايي، دسترسي به بخشهايي از اين تأسيسات را محدود كردند. با اين حال، بازرسان اعلام كردند كه در آن محل نه تحقيقات علمي انجام مي شود نه فعاليت هسته اي غير نظامي در كار است كه بتواند وجود چنان رآكتور هسته اي عظيمي را توجيه كند. بنابراين، آنها گفتند كه شواهدي در دست هست كه اسرائيل يك برنامه ساخت بمب را دنبال مي كند، اما آنها نتوانسته اند هيچگونه مدركي دال بر وجود فعاليتهاي مربوط به توليد جنگ افزار در آن محل پيدا كنند. در سال ۱۹۶۸ سرانجام يك گزارش سازمان مركزي اطلاعات آمريكا (سيا) تأييد كرد كه اسرائيل شروع به توليد جنگ افزارهاي هسته اي كرده است. از اين زمان به بعد، سالهاي گمانه زني درباره اندازه زرادخانه هسته اي اسرائيل آغاز شد.
ماجراي وانونو
در سال ۱۹۸۶ مردخاي وانونو، تكنيسين سابق مجموعه ديمونا اطلاعات مشروحي را درباره برنامه هاي هسته اي اسرائيل را در اختيار روزنامه ساندي تايمز لندن قرار داد. با اين اطلاعات، ناظران اسرائيل را به عنوان ششمين قدرت هسته اي جهان شناختند. اما وانونو پيش از آنكه بتواند اطلاعات بيشتري در اين زمينه بدهد، به دام مأموران مخفي اسرائيل افتاد. زني كه مأمور اسرائيل بود، او را فريب داد و از مخفيگاهش در لندن بيرون كشيد و به رم (پايتخت ايتاليا) برد و از آنجا، مأموران مخفي اسرائيل او را به اسرائيل برگرداندند.
در همان سال، او در اسرائيل محاكمه و به ۱۸ سال حبس محكوم شد. وانونو كه بيشتر اسرائيلي ها او را خائن و جاسوس مي دانستند، تا امروز هنوز در زندان است. او بيشتر طول دوران محكوميتش را در زندان انفرادي گذرانده است. شيمون پرز نخست وزير سابق اسرائيل گفت: «در بعضي زمينه ها حدي از رازداري بايد رعايت شود. حلقه راز و رمز و سوء ظني كه در اطراف اين موضوع وجود دارد، سازنده است، چون نيروي بازدارندگي ما را تقويت مي كند.»
خشم اعراب
ديگر دولتهاي خاورميانه كه بيشتر آنها از طرفداران قضيه فلسطين هستند، نگراني عميق خود را در مورد وجود يك برنامه توسعه جنگ افزارهاي هسته اي در اسرائيل ابراز كرده اند. آنها آمريكا را به داشتن يك برخورد دوگانه در منطقه متهم مي كنند. برخوردي كه برنامه هاي تسليحاتي اسرائيل را ناديده مي گيرد و در عين حال، ايران، سوريه و عراق ـ پيش از جنگ ـ را مصرانه متهم مي كند كه سلاحهاي كشتارجمعي در اختيار دارند و تهديدي عليه صلح به شمار مي آيند.
رئيس آژانس بين المللي انرژي اتمي اخيراً از اسرائيل خواسته است تا پيمان منع گسترش سلاحهاي هسته اي را امضا كند و به منظور پيشبرد صلح در خاورميانه سلاحهاي هسته اي خود را تسليم كند. «محمد البرادعي» به روزنامه اسرائيلي ها آرتص گفت كه آژانس بين المللي انرژي اتمي فرض را بر اين مي گذارد كه اسرائيل جنگ افزار هسته اي دارد، هرچند كه هرگز به طور رسمي چنين موضوعي را تأييد نكرده است. او هشدار داد كه اين اعتقاد اسرائيل كه به خاطر در اختيار داشتن سلاح اتمي از ايمني برخوردار است، نابجاست، زيرا ديگر كشورهاي خاورميانه به خاطر همين موضوع، احساس تهديد مي كنند.
البرادعي از اسرائيل و همسايگان آن خواست تا گفت و گو درباره متوقف كردن گسترش جنگ افزار هسته اي در خاورميانه را آغاز كنند. او گفت: «من از اين مي ترسم كه بدون چنين گفت و گويي، انگيزه كشورهاي منطقه براي گسترش سلاحهاي كشتارجمعي و برخوردار شدن از امكان برابري با اسرائيل ادامه پيدا كند.»
شبكه خبري بي بي سي