محمد نوري
فاجعه زلزله بم تنها عواطف جامعه ايران را خراش نداد، بلكه عقول و انديشه ايرانيان را هم در تأملي عميق فرو برد. در حافظه ايرانيها، اتفاق بم، نقش حوادث عبرت انگيز و بزرگي را پيدا كرد كه پرسشهاي بزرگتري را درباره نحوه مواجهه ملت و حكومت ايران و ملتهاي جهان با بحرانهاي طبيعي دامن زده است.
در روزهايي كه گذشت، رسانه ها و محافل داخلي، فراوان در نقد نحوه مواجهه حكومت ايران (و البته دولت) در اين ماجرا نوشتند و گفتند، اما آنچه ناگفته و ناگشوده ماند، نحوه نگاه جهان به اين حادثه و راز هماوايي ملتها و دولتها با ايران و قربانيان فاجعه بم است.
همانگونه كه امروز نقل هر محفل ايراني است، جامعه بين المللي در اين حادثه گامي فراتر از «ابراز همدلي» نهاد و اشتياق و همتي والا براي فرو نشاندن اين طغيان طبيعي نشان داد. اختلافات سياسي، شكافهاي ايدئولوژيك و تفاوتهاي جغرافيايي و فرهنگي هيچ كدام مانع از آن نشد كه ملتها انديشه و اراده بشردوستانه خود را در بم اظهار نكنند.
سبقت گيري ملتهاي غربي و شرقي در پيش بردن اين حركت انساني، پيامها و معاني بسياردارد. اين موج حمايت جامعه بين المللي اگرچه به پشتيباني و لجستيك دولتها انجام شد، اما كيست كه نداند جوشش باور و احساس ملتها بود كه به مدد خبر و تصوير رسانه ها چنين همايش نوعدوستانه را رقم زد.
به هر روي، اين رويكرد و رفتار نو از افكار عمومي جهان، بويژه شهروندان غربي باب تأمل در بخشي از تصورات محافل داخلي مي گشايد و كمترين اداي دين به حقيقت در اين ماجرا، فهم اين نكته خواهد بود كه به رشته اي از تصورات و قضاوت گذشته مان در باب جهان جديد، پرتو نقد بيفكنيم.
تا ديروز ما بر پايه سه تصور، حس نوعدوستي ملتها و جوامع مدرن را در ميدان شدائد و معضلات جوامع ديگر «پايان يافته» مي پنداشتيم. تصور اول ما اين بود كه سود و سرمايه، عاطفه انسان غربي را به بند كشيده است و بيان فلسفي اين تصور آن بود كه مي گفتيم عقلانيت ابزاري و قاعده سود و زيان مجال و محلي براي بروز و ظهور حس انساندوستي شهروند غربي باقي نگذاشته است.
پندار ديگر ما اين بود كه كردار و رفتار جوامع غربي از رنسانس تاكنون بر محور مكتب فردگرايي مي چرخد و رهاورد غلبه اومانيسم و اندويدوآليسم اين شده كه شهروند مدرن جز منافع خود به منافع هيچ شخص ديگري اعتنا نمي كند . تصور سوم كه تصوري غالب نزد طايفه اي از سياستمداران اين سامان است مي گفت كه سياست و قدرت (حكومت ها) در مغرب زمين راه را بر بروز اخلاق و علايق نوعدوستانه بسته است و ديوار بلند منافع دولتها مسير پيوندعلايق و عواطف ملتها را مسدود كرده است .
بر اين گمان بوديم كه در هر حادثه و بحراني نبايد چشم ياري از جهان مدرن داشت چراكه تيغ تبعيض حكومت هاي غرب ما را از دايره دوستي ملتهاي آن سامان محروم و مستثني خواهدكرد.
اما واقعيت هاي امروز مي گويد كه شهروند جامعه مدرن حتي اگر چند صباحي در عصر حاكميت سود و سرمايه به سر برده باشد، امروز و در عصري تازه به فهم و دريافتي نو از فلسفه زندگي و ارزش حيات انسانها دست يافته است. اين فهم نو از انسان و زندگي، او را به ايجاد تحول بنيادين در سياست و روابط بين الملل كشانده است.
در سايه اين فهم نو، او ديگر حاضر نيست فجايع انساني از قبيل زلزله بم را ازدريچه نگاه دولتها ببيند يا براي رفع آلام همنوعانش منتظر اجازه دولتها بماند. در نگاه شهروند غربي امروز اگر دموكراسي هنجاري بين المللي است از آن روست كه مبدأ و مقصد آن ،ديگردوستي و ديگرخواهي است ودموكراسي به او اين اختيار را داده است كه حفظ جان انسانها را از ايران تا عراق بر هر مصلحت و سياستي ترجيح دهد.
او با افتخار اعلام مي كند كه علم، تكنولوژي و حكومت رسالتي جز تأمين امنيت و رفاه براي آحاد بشر ندارد .در يك سال اخير اين ايده منشأ وقوع دو رشته جنبش شهروندان غربي براي مقابله با دو رشته از خشونت و مصائب طبيعي (فاجعه زلزله بم) و غير طبيعي (جنگ عراق) قرارگرفت.
با اين حساب نبايد ترديد داشت كه امروز مشروعيت حكومتها از مسير درك و همراهي با اين خواسته ملتها تأمين مي شود و اين پرسش كه «چه عواملي باعث شد حادثه زلزله بم چنين رقابت و جنبشي از نوعدوستي را در ميان دولتها و قدرتهاي مخالف و موافق ايران برانگيزد؟» پاسخي جز اين ندارد كه اراده ملتها امروز به يمن قدرت رسانه ها، نوعدوستي و انسان محوري را به عنوان «ايدئولوژي عصر تجدد »
بر حكومتها تحميل كرده است.

گروه سياسي: هيأت مركزي بازرسي انتخابات هفتمين دوره مجلس شوراي اسلامي با صدور اطلاعيه اي خطاب به كليه وزارتخانه ها، سازمانها، نهادهاي انقلاب اسلامي، ارگانهاي نظامي و شوراي سياستگذاري ائمه جمعه اعلام كرد: بر اساس تبصره ذيل ماده ۵۷ اصلاحي مصوب ۷۸‎/۱۰‎/۱۳ مجلس شوراي اسلامي كه مقرر مي دارد: «اعلام نظر شخصيتها و تأييد نامزدها به شرطي مجاز است كه بدون ذكر عنوان و مسؤوليت آنها باشد» و ماده ۵۹ قانون انتخابات كه مقرر مي دارد: «انجام هرگونه فعاليت تبليغاتي از تاريخ اعلام رسمي اسامي نامزدها براي نامزدهاي نمايندگي مجلس از صدا و سيما و نيز خطابه نماز جمعه و يا هر وسيله ديگري كه جنبه رسمي و دولتي دارد و فعاليت كارمندان در ساعات اداري و همچنين استفاده از وسايل و ساير امكانات وزارتخانه ها و ادارات شركتهاي دولتي و مؤسسات وابسته به دولت و شهرداريها و شركتها و سازمانهاي وابسته به آنها و نهادها و مؤسساتي كه از بودجه عمومي (به هر مقدار) استفاده مي كنند و همچنين در اختيار گذاشتن وسايل و امكانات مزبور ممنوع بوده و مرتكب، مجرم شناخته مي شود» و تبصره يك آن كه اشعار مي دارد «مؤسسات و نهادهايي كه دارايي آنان از اموال عمومي است، مانند بنياد مستضعفان مشمول اين ماده مي باشند» و تبصره دو آن مبني بر اينكه: «نشريات و مطبوعات متعلق به سازمانها، وزارتخانه ها، ادارات، نهادها و مؤسسات ياد شده در متن اين ماده حق تبليغ براي نامزدهاي انتخاباتي را ولو به صورت درج آگهي ندارند.»

گروه سياسي: رئيس قوه قضاييه در دستوري دادگستري استان كرمان را موظف كرد تا با استقرار دادگاه ويژه اي در منطقه زلزله زده بم، با هرگونه جرايم احتمالي نسبت به اموال و اشخاص، برخورد جدي كند.
در اطلاعيه آيت الله «محمودهاشمي شاهرودي» كه ديروز صادر شد، ضمن ابراز همدردي با بازماندگان حادثه زلزله بم، آمده است: دادگستري استان كرمان وظيفه دارد در اجراي تكاليف قانوني خود براي انتظام امور، استقرار امنيت و حفظ اموال و سرپرستي ايتام، تمهيدات لازم را فراهم كند.
رئيس قوه قضاييه، همچنين به رئيس كل دادگستري استان كرمان دستور داد تا شخصاً بر امور قضايي محل زلزله زده تا بازگشت وضع به حالت عادي، نظارت و اهتمام لازم را معمول و مرتباً وي را در جريان اقدامات و وضعيت قضايي شهرستان بم قرار دهد.

مداحي مدير هيأت رزمندگان اسلام با ارسال نمابري به اين گفته مسعود ده نمكي در مصاحبه با «ايران » كه اظهار داشته : «آقاي الله كرم و دوستانشان بحث هيأت رزمندگان واتحاديه دانشجويان حزب الله را رهبري مي كردند ودر آن راستا به فعاليت ادامه دادند». چنين پاسخ داده است: فعاليت هيأت رزمندگان اسلام با اخذ مجوز از مراجع ذيصلاح از سال ۱۳۷۶ به صورت خودجوش وجهت ارتقاي سطح ديني مردم شروع شده و با برگزاري مراسم عزاداري ها و اعياد ادامه دارد وهيأت رزمندگان اشاره شده دراين مصاحبه مربوط به قبل از سا ل ۷۶ مي باشد وهيچ ربطي به هيأت رزمندگان اسلام فعلي ندارد.

گروه سياسي ـ سخنگوي دولت تأكيد كرد كه نسبت به زلزله هاي قبلي كه در كشورمان رخ داده، اين بار كارها بسيار منظم پيش رفته است.
عبدالله رمضان زاده پس از بازگشت از بم طي گفت وگويي با ايسنا فاجعه رخ داده در اين شهر را بسيار گسترده خواند و گفت: عمق اين فاجعه را نمي توان از دور درك كرد و بايد رفت و ديد كه چه اتفاقي افتاده است.
سخنگوي دولت با اشاره به اينكه ما براي امدادرساني حداقل هايي را نياز داشتيم، گفت: يكي از اين حداقل ها، وجود افراد آشنا به شهر بود اما در اين حادثه، تمام مسؤولان شهر يا خود كشته شده بودند و يا اينكه به قدري از لحاظ رواني به دليل از دست دادن خانواده هايشان گرفتار بودند كه نمي توانستند كاري بكنند.
رمضان زاده گفت: من قبول دارم كه يك فرد داغديده و زلزله زده ممكن است خيلي متأثر و انتظار داشته باشد كه انتظارش نيز به حق است، اما ما در آنجا يك فرودگاه داشتيم كه هفته اي يك پرواز داشته است. ما همين فرودگاه را با اينكه تخريب شده بود بعد از ظهر همان روز راه اندازي كرديم و از اين فرودگاه طي مدت يك روز و نيم چيزي حدود ۱۰ هزار مجروح تخليه شده است.
او گفت: مي خواستيم لودر و بولدوزر به شهر برسانيم كه نياز اوليه است اما آنقدر مردم هجوم آورده بودند كه راه بسته شده بود در حالي كه از هر جاي كشور مي خواستيم يك ماشين بولدوزر را به آنجا ببريم، دو روز طول مي كشيد و ما با هواپيما بولدوزر حمل و نقل كرديم. رمضان زاده گفت: معتقدم همه نيروهاي نظامي، امدادي، لشگري و دولتي نهايت همكاري را داشته اند.
دبير هيأت دولت با اشاره به مستقر بودن ۵ وزير دولت در منطقه افزود: ما توانستيم مخابرات شهر را با ظرفيت بيش از ۲ برابر ظرفيت اوليه فعال كنيم ولي شبكه شهري از بين رفته است. برق در خيابان هاي اصلي شهر نيز وصل شده و آب را توانسته ايم ببريم ولي شهر لوله ندارد.
رمضان زاده گفت: حتماً همه كارهاي لازم را انجام خواهيم داد تا بم به شهري مستحكم، قابل سكونت و زيبا تبديل شود.

گروه سياسي: سيد «محمدخاتمي» رئيس جمهوري اسلامي ايران ديروز از شهر زلزله زده بم بازديد كرد و از نزديك مسائل و مشكلات زلزله زدگان اين شهر را مورد بررسي قرارداد.
به گزارش ايرنا، مسؤولان امدادرساني به مردم در اين بازديد گزارشهايي از نحوه كمك رساني به آسيب ديدگان و نجات جان مصدومان را به رئيس جمهوري ارائه كردند.
خاتمي همچنين با بالگرد از مناطق ويران شده شهر ديدن كرد.
رئيس جمهوري پس از بازديد از شهر فاجعه زده بم به منطقه «براوات» در ۱۵كيلومتري شهر بم رفت و از نزديك در جريان روند امدادرساني به مردم فاجعه زده اين منطقه قرارگرفت.

گروه سياسي ـ برخلاف اعلام برخي اخبار مبني بر سقوط يك فروند بالگرد نيروي دريايي ارتش، روابط عمومي اين نيرو به نقل از دريادار فضلي، معاونت عمليات نيروي دريايي اعلام كرد: «بالگرد SH نيروي دريايي كه در مسير بندرعباس به بم درحال انتقال كمك هاي مردمي بوده است براثر بروز نقص فني مجبور به فرود اضطراري در ۳۰ مايلي شهر بم شده است و براي هر دو سرنشين اين بالگرد هيچ اتفاقي نيفتاده است.»
لازم به ذكر است در خبرهاي ديروز به نقل از مسؤولان استانداري كرمان اعلام شده بود كه بالگرد SH نيروي دريايي سقوط كرده است و سرنشينان آن جان باخته اند.

گروه سياسي ـ شنيدن ارزيابي يك فعال سياسي و فرهنگي غيرايراني از ميزان توفيق و صدق و صحت حكومت ديني در ايران، به خودي خود جذاب است. قاضي حسين احمد، سرپرست ائتلاف«متحده مجلس عمل» كه متشكل از شش حزب اسلامگراي پاكستان است، در حاشيه همايش «جهان اسلام، فرصت ها و چالش ها» (۲ـ۱ دي ماه سال جاري) به پرسش هاي ما در باره تجربه حكومت ديني ايران پاسخ گفته است. قاضي حسين احمد گو اينكه صراحتاً بنيادگرايي و افراطي گري را نفي مي كند اما در كشور خود، از جمله اسلام گرايان پرشور به شمارمي آيد كه مواضع انتقادي تندي نسبت به دولت متبوع خود دارد.
\ شما مهم ترين مشكل امروز جهان اسلام را چه چيز مي دانيد؟
* مشكل امروز جهان اسلام اين است كه دولت هاي مسلمان يا دولت هاي كشورهاي مسلمان نشين گرفتار تنگ نظري و تعصب هستند. دور انديشي نمي كنند و فقط به مصالح فوري و كوتاه مدت خود فكر مي كنند و از مصالح درازمدت غافلند.
\ اين مصالح درازمدت، چه چيز هايي است؟
* مصالح دراز مدت جهان اسلام اين است كه همه ممالك اسلامي را يك پيكر واحد بدانند و توصيه ها و تجويزهاي خود را با توجه به منافع همه كشورهاي اسلامي عرضه كنند.
\ فكر مي كنيد اين كار، عملي است؟
* قطعاً عملي است. ببينيد كشورهاي اروپايي علي رغم تفاوت هايي كه با هم دارند امروز هم به پارلمان واحد رسيده اند، هم به دنبال قانون اساسي واحد اروپا هستند و هم در معاملات اقتصادي به پول واحد دست يافته اند. اين كار را كشورهاي اسلامي هم مي توانندانجام دهند...
\ فكر نمي كنيد وحدت كشورهاي اروپا در درجه اول به خاطر ايجاد درك خاصي از دين و دينداري بود كه وحدت را كاملاً مي پذيرد؟
* دين، همواره به وحدت، دعوت مي كند نه به تفرقه. اسلام هم عميقاً به فكر تقويت اتحاد ميان انسان ها است...
\ منظور من خود دين نبود، بلكه درك ما از دين بود.
* طبيعي است كه اگر ما معتقد باشيم اسلام همگان را به وحدت دعوت مي كند نمي توانيم دركي از دين داشته باشيم كه مغاير وحدت باشد. هر نوع دركي از دين بايد حول محور اصول اساسي اسلام باشد. اين اصول اساسي عبارتند از خداي واحد، كتاب واحد، رسول واحد و قبله واحد. اين اصول، مبناي وحدت و اشتراك ميان همه مسلمانان است.
\ شما فكر مي كنيد پروژه متحد كردن كشورهاي مسلمان، وظيفه دولت ها است يا وظيفه علما و نخبگان ديني؟
* طبيعتاً هر دو بايد با هم همكاري كنند تا اين وحدت ايجاد شود...
\ منظورم اين است كه سهم دولت ها در اين پروژه چقدر است و سهم نخبگان ديني چقدر؟
* بهترين كاري كه دولت ها مي توانند انجام دهند تشكيل سازمان هايي براي تحقق اين پروژه است. مثلاً احيا و تقويت سازمان كنفرانس اسلامي مي تواند به اين پروژه كمك كند. نخبگان و علماي ديني هم بايد به همه مردم تفهيم كنند كه وحدت براي مسلمانان، امري حياتي است.
\ آقاي قاضي حسين، ارزيابي شما از حكومتهاي ديني كه امروز در جهان اسلام وجود دارد چيست؟ آنها را چقدر موفق مي دانيد؟
* من اولاً فكر مي كنم جايز نيست مسلمانان، دين را از حكومت جدا كنند. دين براي يك مسلمان، سليقه و طريقه و نظام زندگي است...
\ حتي طريقه سياسي زندگي؟
* زندگي، امر واحدي است و تقسيم و تجزيه آن به دين و سياست اصلاً درست نيست. زندگي آدمي، يك چيز واحد است و چون دين آمده است تا طريقه زندگي را تعيين كند، قطعاً به همه چيز از جمله سياست، فرهنگ، اقتصاد و... هم توجه مي كند. در دوران حضرت رسول هم، سياست از دين و زندگي جدا نبود.
\ آيا حكومتهاي ديني در معرض خطر بنيادگرايي نيستند؟
* من اصلاً واژه بنيادگرايي را قبول ندارم، اين يك اصطلاح غربي است و غربي ها آن را ابداع كرده اند تا بين مسلمانان اختلاف بيندازند. من مسلمانم و به قرآن و سنت عمل مي كنم. همين و بس. آيا من را مي توان بنيادگرا ناميد.
\ اسلام و سنت كه شما به آنها عمل مي كنيد، خشونت را تجويز مي كند و مباح مي داند يا نه؟
* دين براي همه انسانها، رحمت است و اسلام هم براي تمام آدميان كره زمين، مايه عدالت و مهرباني است. فرمان الهي، رعايت عدل، انصاف و محبت است.
\ خشونت را كلاً باطل مي دانيد؟
* آنچه مذموم و باطل است، «انتقام گيري» است.
\ آقاي قاضي حسين، شما جمهوري اسلامي ايران را تا چه حد مصداق مطلوبي براي حكومت ديني مي دانيد؟
* جمهوري اسلامي به نظر من، يك حكومت ديني مطلوب است.
\ يعني فكر مي كنيد قابليت آن را دارد كه براي همه كشورهاي مسلمان، يك الگو باشد؟
* نبايد به فكر يك الگوي واحد بود. حكومتها هميشه بر اساس ويژگيهاي زماني و مكاني شكل مي گيرد. فكر و سليقه كشورها و مردم مسلمان آنها با هم تفاوتهايي دارد كه حكومت ديني متناسب با آنها ايجاد مي شود. مثلاً در قانون اساسي پاكستان، عالي ترين مقام، رئيس جمهوري است كه مستقيماً توسط مردم انتخاب مي شود، اما در قانون اساسي شما، وضع طور ديگري است.
علماي ديني در قانون اساسي پاكستان، يك طبقه و قشر نيستند كه تعيين كننده سياستها باشند، بلكه فقط راهنمايي مي كنند و مشورت مي دهند. اگر مردم نظرات آنها را پسنديدند، قبول مي كنند و اگر نپسنديدند، قبول نمي كنند. در واقع، حرف اصلي را در پاكستان، پارلمان مي زند كه نماينده ملت است.