دكتر هادي شاكر

پس از يك حادثه، بيشتر مصدومان از نظرعاطفي فلج مي شوند
و توان حل مسأله هاي ناشي از بحران را از دست مي دهند. بايد آنها را
در دستيابي به يك نقشه ساده براي همين زمان ـ نه آينده ـ ياري داد
حادثه دلخراش بم، نه تنها ما ايراني ها بلكه مردم جهان را نيز به شدت دل آزرده و متأثر كرد؛كه انسان با آن همه عظمتش ! در يك لحظه چگونه فرو مي ريزد و همه چيزش را از دست مي دهد... هيچ چيز دردناك تر از اين نيست كه انسان به طور ناگهاني و در ميان هراس و نااميدي با مرگ و نيستي دست به گريبان شود و نفس هايش خارج از اراده او، در زير خروارها آوار به شمارش بيفتد.
انساني كه زماني از قدرت فكر، تصميم گيري و حمايت ديگران برخوردار بود، در يك لحظه در شرايطي قرار مي گيرد كه تنها و تنها، بدون هيچ تكيه گاه و پشت و پناهي خود را در يك قدمي مرگ ـ مقوله اي كه هميشه از آن ترس و واهمه داشته ـ مي يابد. واقعاً فكر مي كنيد مي توان اين هم استيصال را حس كرد و فهميد...؟
اما اكنون ، در شرايط حاضر چه مي توان كرد؟ جدا از كمك هاي مادي كه خيلي مهم است ، بخشي از مسأله نيز مشكلات روحي ـ رواني بازماندگان زلزله را در بر مي گيرد. در اين مقاله، نوع نگاه و برخورد مناسب در چنين شرايطي مورد توجه قرار گرفته است.
در هر زماني، براي هر كدام از ما ممكن است شرايطي غيرقابل انتظار پيش بيايد كه لازم باشد به كسي كه دچار حادثه اي غيرمنتظره شده است كمك كنيم، حتي قبل از اينكه يك نيروي حرفه اي در كنار مصدوم حاضر شود. كمكهاي عاطفي اوليه، شامل مجموعه اي از مهارت هاي زندگي است كه بايد از سوي داوطلبان و نيروهاي مردمي، به مصدوماني كه به دنبال يك بحران، دچار شوك عاطفي شده اند عرضه شود. براي ارائه يك كمك انسان دوستانه مي توانيد به اين نكات اصلي توجه كنيد:
* از نظر فيزيكي مهم است كه در كنار مصدوم قرار بگيريد و سعي كنيد سطح نگاه شما، هم سطح نگاه وي باشد. اسم او را صدا كنيد و با لحني ملايم با او صحبت كنيد. در صورتي كه مخالفتي نباشد، بهتر است دست يا صورت او را در دست بگيريد.
* از نظر احساسي مهم است كه از وي در مورد احساس اش بپرسيد و درد مصيبت او را احساس كنيد. هرگز سعي نكنيد كه با جملاتي مثل «اصلاً طوري نشده!!» تجربه عاطفي وي را تخفيف بدهيد.
* از مصدومان آرام، غفلت نكنيد، بسياري از كساني كه يك حادثه تلخ را تجربه مي كنند از نظر عاطفي مثل مجسمه، بي احساس مي شوند و ممكن است به نظر ما صدمه اي ديده نشود! هيچ وقت اين قربانيان مخفي را از قلم نيندازد. هرگاه به كسي مشكوك شديد كه ممكن است از نظر عاطفي آسيب ديده باشد با چشماني تيزبين به اونزديك شويد واز احساس اش بپرسيد.
* حتماً مصدوم را از اجراي تصميمات آني و لحظه اي منصرف كنيد. بسياري از تصميمات را مي توان تا بهتر شدن روال فكري او به تأخير انداخت. او را از شركساني كه نيت خيري در موردش ندارند محافظت كنيد. حمايت خود را با رفع مايحتاج فيزيكي مثل غذا، دارو، پناه و... تكميل كنيد.
* بسياري از مصدومان، به اطلاعاتي درباره حادثه ، بستگان زخمي، مفقود يا در گذشته، شرايط فعلي و... نيازمند هستند. آنها را در دستيابي به اين اطلاعات كمك كنيد يا تأييدي بياوريد براي آنچه كه قبلاً مي دانستند. بعضي از مصدومان خود را به شدت سرزنش مي كنند كه حادثه به دليل برخي كوتاهي ها وبي توجهي هاي آنها به وجود آمده است، اين احساس گناه آنان را مي توان با خواستن اينكه تمام ماجرا را براي شما تعريف كنند،با هدف ايجاد يك پرسپكتيو، كاهش داد سعي كنيد او را مطمئن كنيد كه قبل، در موقع حادثه و حتي بعد از حادثه درست عمل كرده است.
*پس از يك حادثه، اغلب مصدومان از نظر عاطفي فلج مي شوند وتوان حل مسأله هاي ناشي از بحران را از دست مي دهند. بايد آنها را در دستيابي به يك نقشه ساده براي همين زمان ـ نه آينده ـ ياري بدهيد.
* تمام تلاش هايي را كه قرباني حادثه انجام مي دهد تا از نظر احساسي بتواند با بحران كنار بيايد، تقويت كنيد. در اين اولين ساعات فاجعه، او به پيدا كردن يك حامي قابل اتكا، سخت محتاج است و ممكن است لازم باشد كه شما راه را براي عملي شدن خواسته وي هموار كنيد.
* در اولين ساعات حادثه، دور مصدوم پر از كساني خواهد شد كه به كار خود مشغول اند و يا در مورد اينكه براي او چه چيزي بهتر و يا بدتر است عقايدي دارند. در حالي كه، اولين و مهمترين هدف در ارائه كمك عاطفي اوليه، اين است كه قرباني را قادر سازيم تا كاري را كه مطابق خواسته، ارزش و عقايد خود اوست انجام دهد، نه اينكه از او بخواهيم كاري مطابق با آنچه بقيه فكر مي كنند بهتر است، انجام دهد.
* حمايت زيادي و بيش از حد لزوم از قرباني چندان خوب نيست. به ياد داشته باشيد اولين موضوعي كه قرباني حادثه را از نظر روانشناسي آسوده مي كند به دست آوردن حس كنترل اوضاع است.
بنابراين بايد او را به تصميم گيري تشويق كرد و تا آنجا كه ممكن است كنترل زندگي اش را به عهده خودش گذاشت.
در پايان ، به ياد داشته باشيد كه يك قلب شكسته قابل بند زدن نيست. در حالي كه يك حضور حمايت كننده تنها چيز با ارزشي است كه شما مي توانيد به يك قرباني عرضه كنيد. همين كه در كنارش باشيد، بسيار نيروبخش است و از نظر او بسيار ياري دهنده و ارزشمند.
* جملاتي كه او را آزار مي دهد:
ـ من حال تو را مي دانم! (آيا واقعاً مي دانيد مرگ فرزند چه حالي دارد؟ )
ـ آرام باش! (آيا عملي است؟)
ـ گريه نكن!
ـ اوضاع مي توانست از اين بدتر باشد!
ـ خدا خواسته كه اين بلا براي تو پيش بيايد!
* جملاتي كه او را آرامش مي دهد:
ـ چه اتفاقي برايت افتاده؟ (سؤالي براي همدردي)
ـ من خيلي متأسفم (به همين اثر بخشي كه در آن حس مي كنيد)
ـ اين شرايط حتماً براي تو خيلي سخت است.
ـ اين احساس... كه تو حس مي كني طبيعي است.
ـ من نمي دانم كه چه چيزي بايد بگويم!