مينا رضايي
جلوي جعبه رنگي كوچيك توي خونه نشسته ام، ديگه رنگي نيست. سياه است حتي سفيد هم نيست. پيراهن گل گلي دخترك بمي، ديوارهاي خاكي كوچه ها، ماشين هاي سفيد و آبي و بنفش، دمپايي سبزرنگ پسرك خردسال، سياه است. سياه سياه.
روبروي جعبه سياه كوچك نشسته ام. از اين فاصله چقدر مي توانم تو را ببينم؟ چقدر مي توانم به دردي كه مي كشي آشنا شوم؟ تو اشك مي ريزي، دختركت زير آوارها گم شده. پسرهاي جوانت مثل گل ها در رگبار پائيز، پرپر شده اند. تنهاي تنها مانده اي، پدر و مادرت را كجا گم كردي. و من چه مي فهمم ازاينهمه درد؟! من چه مي فهمم كه تنها شدن يعني چه؟ يعني چه وقتي مي گويي ۱۰ نفر از خانواده ات زير آوار هستند؟ من چه مي فهمم وقتي كودك ۹ ماهه را از زير خروارها خاك و خشت بيرون بكشند، چه شكلي است چه دردي دارد؟ من اينها را نمي فهمم. تو اشك مي ريزي براي كدامين فوت شده ات؟ و من روبروي جعبه كوچك تلويزيون براي تو اشك مي ريزم هرچند كه نمي دانم كه دردت چه وسعتي دارد. چه رنگي است. در آسمان سياه رنگ شب انعكاس چشمان توست كه روبه آسمان، به ديروز فكر مي كني نه به فردا «و من همپاي تو اشك مي ريزم.» با اينكه نمي دانم اشك هاي تلخ تو چه طعمي دارند.

عليرضا سپهسالاري
مي گويند تقدير بود، قضاو قدر بود، سرنوشت بود و هزار تا كلمه جلوي پايت مي ريزند كه هيچ جور نمي تواني از دستشان خلاص شوي. نگاهت را مي اندازي به آسمان و دستهايت را مي گذاري روي دستهايت. همين دو سال پيش بود كه قزوين هم گرفتار سرنوشتش شد. هنوز خاطره رودبار فراموش نشده است. سرنوشت طبس آن موقع هم گفتيم و سرنوشت، گفتيم تقدير و دستهامان را گذاشتيم روي دستهايمان و بالا را نگاه كرديم. پذيرفتيم و از كنارش عبور كرديم. نمي دانم چرا در ژاپن و آمريكا زلزله و بلاياي طبيعي سرنوشت مردمشان را اينگونه رقم نمي زند؟ نمي دانم چرا همه اين تقديرها مال ما جهان سومي هاست؟ نمي دانم چرا هرچه عقب مانده تر مي شوي، تقدير و سرنوشت بي رحمانه تر سراغت مي آيند؟ و هزار نمي دانم ديگر...
حالا دير است براي افسوس خوردن بر سر جنازه هايي كه تا ديروز از مرز بيست هزار نفر گذشته بود، شايد هم شرم آور و وقاحت بار و ديرتر براي آنكه باز دستهامان را روي دست بگذاريم و خيره به آسمان در انتظار تقدير و سرنوشت بعدي خود بنشينيم تا ببينيم كه مي خواهد اين بار جان چند ده هزار نفر را در كجا بگيرد. همان آسماني كه سالهاست نگاهها و دلهاي ما را مال خود كرده، قبل از اينها آموخته بود كه سرنوشت و تقدير پيش از آن بالا جاي ديگري رقم مي خورد. همانجايي كه ما بي خيال دستهامان را روي دستهامان گذاشتيم.

زلزله شد و بم فرو ريخت، اما زلزله ديگري اتفاق افتاد كه به هيچ وجه قبول نكرد بم فرو ريخته و مرده، و آن حضور پرشور جوانان است براي سرپا نگه داشتن بم و ساختن آن.
با «علي اكبري» كه تازه از شهر غم برگشته، همصحبت مي شويم.
«شهر بي روح و مرده، نمي توانم اصلاً كلمه اي برايش پيدا كنم، شايد بهتر باشد بگويم «شهر قتل عام».اين را «علي» مي گويد كه همراه «كيوان» براي تهيه عكس و گزارش راهي بم، شهر سبزه رويان شده بودند. خبرنگارند. تهران تا كرمان را با هواپيما رفته اند و از كرمان تا بم را با كاميون. امروز از سفر برگشته اند. روحيه خوبي ندارد. اگرچه مي گويد خيلي با اعتماد به نفس سعي كرده اند تمام وقايع را ثبت كنند، البته در حد توانشان. «صحنه ها خيلي تأثيرگذار بود.
پير و جوان به طور غريزي با دستهايشان زمين را مي كندند تا كسي را زير خاك دربياورند.» البته او از صحنه هاي دزدي هم مي گويد. از وانتي كه پر از داروهاي امداد بوده و ماشيني كه طلاهاي دزدي را حمل مي كرده و... علي از دختران جواني مي گويد كه داوطلبانه راهي بم شده اند و بي هيچ گله و شكايتي كارهايي مي كنند كه شايد در شرايط عادي هيچ انتظاري از آنها نيست.
حمل و نقل اجساد و كفن و دفن كردن آنها و...» «علي» تعداد جواناني كه براي كمك راهي بم شده اند را زياد تخمين مي زند: «چيزي حدود هفتاد، هشتاد درصد از گروههاي امدادي را جوانان تشكيل مي دهند كه با جان و دل كار مي كنند، اما متأسفانه هيچ برنامه واضح و روشني وجود ندارد كه طبق آن بچه ها عمل كنند، هر كس بر اساس توانايي هايش و آنچه كه تشخيص مي دهد عمل و سعي مي كند باري از دوش مردم بردارد.» او روي بي برنامگي و عدم مديريت خيلي تأكيد مي كند: «خيلي ها به خاطر همين مسأله جانشان را زير خروارها خاك كه گاهي ارتفاعش به هفت متر مي رسد، از دست داده اند.» راست مي گويد كشور ما با حوادثي از اين دست، سالهاست كه دست و پنجه نرم مي كند. اما هيچگاه از تجربه هايمان استفاده نمي كنيم و همواره براي هر مسأله اي بايد از صفر شروع كنيم. ما تجربه سيل گلستان، زلزله رودبار و منجيل و مشهد و... را داريم، اما چرا بموقع كاري انجام نمي دهيم؟ «علي» از توزيع مواد غذايي، پتو و... بين مردم راضي نيست: «فقط توزيع نان يك جورهايي مناسب است، اما كنسرو و پتو اصلاً به يكي شايد دو تا پتو برسد و يكي ديگر اصلاً هيچي». «علي» از عجيب ترين چيزهايي كه در اين شهر ديده، تقاضاي مردم شهر اعم از كودك و جوان و پير براي دريافت سيگار بوده است. تقاضاي عجيبي است.
البته نه خيلي هم عجيب نيست. نگاهي به موقعيت جغرافيايي شهر روي نقشه بيندازيد، خيلي مسائل را روشن مي كند. فاجعه عميق تر از آوار و ويراني است. كودك و جوان تقاضاي سيگار و مرفين و... بگذريم. «علي» باز هم دوست دارد راهي شود. اما اين بار نه فقط براي فيلم گرفتن و تهيه گزارش كه براي زندگي كردن، زندگي كردن همپاي مردم بم، شهر غم، سرزمين ماتم.