مترجم: شيلا ساساني نيا
منبع: گاردين
سال۲۰۰۳ با همه فراز و نشيب و رونق و ركودش در بازار سينما، ادبيات، هنر و حتي سياست به پايان رسيد و رسم بر اين است كه اهالي قلم در پايان سال گاه شماري از مهمترين رويدادهاي حوزه تخصص خود را ارائه دهند. در دنياي ادبيات نيز سال۲۰۰۳ با رويدادهاي بسياري همراه بود كه مي تواند بازتابي از سياستها و خط مشي ادبيات و بزرگان اين حيطه و اعتلابخش دستاوردهاي ادبي ـ هنري سال۲۰۰۴ باشد. در ادامه به مرور اين سال پربار در تقويم تاريخ خواهيم پرداخت.
ژانويه
خبر چاپ زودهنگام مجموعه اشعار پاپ ژان پل دوم در باب تأملات مذهبي وي در قالب دفتر شعري به نام «تصاوير سه لته از امپراتوري روم؛ تأملات ژان پل دوم» نخستين روز از ماه ژانويه را تبركي فرخنده بخشيد. اين كتاب در لهستان به چاپ رسيد و بار ديگر «ادبيات كليسا» به كانون توجه محافل ادبي و منتقدان آثار ديني مبدل گشت. در اين ماه يك زوج خوش اقبال به نامهاي مايكل فرين و كلير تومالين به فهرست نامزدهاي جوايز ادبي «ويت برد» راه يافتند كه در نهايت كليرتومالين با اثر بيوگرافي «ساموئل پييز: خود بي همتا» جايزه پنج هزار پوندي ويت برد را براي بهترين نوشته بيوگرافي سال از آن خود كرد. در پي اعطاي جوايز ويت برد كه بي شك براي برندگان آن افتخار آفرين بوده مسير زندگي بيست نويسنده جوان بريتانيا با اعلام «فهرست برترين نويسندگان زير چهل سال بريتانيا» از سوي نشريه معتبر گرانتا دگرگون شد. مونيكا علي، زادي اسميت، هاري كونزرو، سارا واترز، ديويد ميچل و... از جمله اين نويسندگان مستعد شناخته شدند كه به گفته نشريه ادبي گرانتا آينده ادبيات بريتانيا را رقم خواهند زد. در اين ماه آليس اسوالد براي سرودن شعر «دارت» و اداي احترام به «رودي» به همين نام برنده جايزه معتبر تي. اس.اليوت شناخته شد و شايد تنهاخبر نااميدكننده اين ماه نتايج نظرسنجي انجام گرفته از ميان كودكان بريتانيايي در مورد دانش آنان از ادبيات كلاسيك بود. اين نظرسنجي نشان داد كه ادبيات كلاسيك در حال از دست دادن مخاطبان خود بخصوص در ميان نسل جوان و كودكان است و هري پاتر با ۸۱درصد خواننده محبوب تر از آثار كلاسيك همچون زنان كوچك و يا آليس در سرزمين عجايب است.
فوريه
در اين ماه كه با كمترين جنجال ادبي در دنياي نويسندگان همراه بود جي.كي. رولينگ از سوي كليساي كاتوليك مورد تقدير قرار گرفت و سخنگوي واتيكان اين نويسنده پرخواننده را يك مسيحي واقعي چه در زندگي وچه در شيوه نگارش توصيف كرد. در اين ماه اتوبيوگرافي جنجال برانگيز ستاره فوتبال انگليس «روي كين» درصدر فهرست نامزدهاي جايزه كتاب سال بريتانيا قرار گرفت و ديگر نويسنده معروف ايان مك يويين با رمان «تاوان» جايزه منتقدان كتاب ملي آمريكا را از آن «سوي آتلانتيك» دريافت كرد. در فهرست ديگر رويدادهاي مهم اين ماه استقبال بي نظير از روز جهاني كتاب در آلمان بودكه با نوشتن يك كتاب مشترك از سوي ۴۰نويسنده آلماني ظرف ۱۲ساعت انجام گرفت. برگزاركنندگان اين ايده ابتكاري جمعي از كتابخوانان و بنياد «استيفونگ لسن» بودند كه با هدف ارتقاي فرهنگ مطالعه و كتابخواني در آلمان آن را اجرا كردند.
مارس
آخرين ماه از فصل بهار با اعلام فهرست پنج نامزد نهايي جايزه ادبي پن/ فاكنر براي بهترين اثر داستاني سال۲۰۰۳ آغاز شد . اين نامزدها عبارت بودند از ويليام كندي براي رمان "Rose Coe"، «پيتر كامرون» با رمان «شهر مقصد نهايي است»، ويكتور لاوايه با رمان «سرمست»، سابينا موراي با رمان «هوسها» و درنهايت گيلبرت سورنتينو با اثر «كازينوكوچك». ديگر خبر مهم اين ماه فروش نامه هاي خصوصي فرانتس كافكا به قيمت ۱‎/۲ميليون يورو بود. كافكا اين ۳۸نامه را براي يكي از دوستان مجاري خود نوشته بود كه در نهايت توسط يك عتيقه فروش اتريشي در معرض فروش قرار گرفت.
آوريل
آوريل يكي از درخشان ترين ماههاي ادبي سال به لحاظ اعطاي يكي از مهمترين جوايز ادبي به نام «پوليتزر» است. پوليتزرهاي۲۰۰۳ در حوزه بهترين اثر بيوگرافي به رابرت كار و براي اثر «ارباب سنا»، در حوزه بهترين اثر داستاني به جفري يوجنيدز براي رمان «جنسيت ميانه» و در بخش شعر به شاعر معروف ايرلندي «پاول مولدون» براي مجموعه اشعار "Moy Sand and Grave" رسيد. در اين ماه همچنين مجموعه اي از دست نوشته هاي ويرجينياوولف ازجمله يك نمايشنامه منتشر نشده از سوي كتابخانه بريتانيا خريداري شدند و هيلاري كلينتون براي نوشتن اثر «تاريخ زنده» كه بعدها به يك رمان پرفروش مبدل شد از ناشرش يعني انتشارات سيمون و شاستر ۸ميليون دلار پيش پرداخت دريافت كرد. آخرين خبر اين ماه نيز اعطاي جايزه ده هزار پوندي بهترين داستان مستقل خارجي در سال۲۰۰۳ به پراولو انكيست نويسنده پيشرو سوئدي است. او اين جايزه را براي نوشتن رمان «ملاقات فيزيكدان اشرافي» از آن خود كرد.
مه
گرمترين ماه از فصل تابستان در تب و تاب افزايش قربانيان بيماري سارس در جهان با خبر انتشار رمان جديدي از مارگارت ات وود آغاز شد. اين رمان كه "Oryxand Crake" نام دارد بطور تصادفي ـ البته به گفته خودش ـ درباره زندگي پس از اشاعه يك ويروس مرگبار در سرتاسر دنياست در ادامه اين ماه نتايج يك نظرسجي جديد درباره ۵۰اثر برگزيده در تاريخ ادبيات زنان رمان «غرور و تعصب» را در صدر فهرست قرار داد. در اين ماه جوانترين زندگينامه نويس جهان معرفي شد و او كسي نيست جز يك دختر دوازده ساله هندي به نام «كادامباري» كه ظرف ۱۸ماه توانست زندگينامه پدر بزرگ خود را بنويسد. دي.بي.سي پير نويسنده اي كه بعدها جايزه بوكر۲۰۰۳ به وي تعلق گرفت در اين ماه خبر خوبي دريافت كرد و آن انتخاب نام وي به عنوان برنده جايزه «پي.جي. وودهاوس» براي طنزنويسي است. در ادامه رويدادهاي اين ماه دوجايزه مهم ادبي ديگر اعطا شدند كه يكي جايزه ده هزار پوندي نويسندگان كشورهاي مشترك المنافع بودكه به نويسنده كانادايي «استين كلارك» براي رماني تحت عنوان «كج بيل صيقلي» رسيد و ديگري جايزه ادبي ايمپك يعني گرانترين جايزه ادبي دنيا به ارزش صدهزار يورو بودكه نصيب اورهان پاموك، نويسنده ترك براي رمان «من قرمز هستم» شد.
ژوئن
جنون هري پاتر كتابخوانان را در ماه ژوئن از خود بيخود كرد. انتشار پنجمين قسمت از مجموعه داستاني هري پاتر به نام «هري پاتر و فرمان ققنوس» شايد بي شك مهم ترين واقعه ادبي امسال باشد كه در رقابت با خاطرات هيلاري كلينتون در كتاب «تاريخ زنده» فروش بازار كتاب را به تسخير خود گرفتند. در اين ماه همچنين زندگينامه پوشكين جايزه اول ساموئل جانسون را به دست آورد كه مؤلف آن تي.جي.بينيون، عضو برجسته هيأت علمي دانشگاه آكسفورد است. جايزه ساموئل جانسون يكي از مهمترين جوايز ادبي براي بهترين آثار غير داستاني است اما اين جايزه به مانند ديگر جوايز ادبي كه در اين ماه اعطا شدند همگي تحت الشعاع هري پاتر و خاطرات هيلاري كلينتون قرار گرفتند. در اين ماه والري مارتين در رقابت با آثاري از زادي اسميت و دوناتارت برنده جايزه معتبر ارنج شناخته شد و تداركات پرشكوه براي گراميداشت صدمين سالگرد تولد جورج اورول با افشاي اسنادي كه نشان مي داد اين نويسنده ليستي از نام ۳۸ فرد مظنون به همكاري با كمونيستها را به دولت بريتانيا تحويل داده بود در هاله اي از ابهام فرو رفت.
ژوئيه
سخنان اي.اس. بيات، نويسنده معروف در انتقاد از رمانهاي هرتي پاتر در اين ماه بزرگترين شوك وارده به سرسپردگان هري پاتر و دوستان هاگوارتزي اش بود. او كتابهاي رولينگ را مزخرف خواند و آنها را لايق مردم خيال پرور دانست. در اين ماه نامزدهاي جايزه معتبر «فور وارد» در حوزه شعر معرفي شدند و در اين ميان شعراي برجسته اي همچون «سياران كارسون»، «ايان دوهيگ»، «لاوينياگرين لاو» و «پل مولدون» براي دريافت جايزه ده هزار پوندي فوروارد براي بهترين مجموعه شعر در سال ۲۰۰۳ با يكديگر رقابت خود را آغاز كردند. ديگر خبر مهم اين ماه نيز درگذشت كارول شيلدز نويسنده معروف بريتانيا يي بود.
اوت
اين ماه مصادف با خبر درگذشت «آنتونيس ساماراكيس» نويسنده و شاعر يوناني تبار در سن ۸۴ سالگي بود. ساماراكيس در سال ۱۹۷۰ جايزه بزرگ فرانسه براي ادبيات جنايي را به پاس نگارش رمان «اشتباه» بدست آورد. در اين ماه همچنين مجموعه اي از نويسندگان همچون «دوريس لسينگ» از سياستهاي منفعت طلبانه «بلر» در همراهي با «بوش» انتقاد كردند. «لسينگ» توني بلر را يك خيال پرداز توصيف كرد كه براي جلب رضايت آمريكايي ها مثل يك خرگوش دائم ورجه وورجه مي كند!
سپتامبر
دي.بي سي پير، مونيكا علي و كلير مورال در صدر فهرست نامزدهاي بوكر قرار گرفتند و تازه ترين كتاب گونترگراس كه يك دفتر شعر به نام «آخرين رقص ها» بودبه چاپ رسيد. در فهرست درگذشتگان اين ماه نام ادوارد سعيد، فيلسوف و منتقد برجسته ادبي به چشم مي خورد و آلن روگان از ديگر چهره هاي برجسته ادبي بود كه به عنوان يك شاعر آمريكايي و برنده جايزه پوليتزر و جايزه ملي شعر آمريكا دار فاني را وداع گفت. در اين ماه بنياد ملي كتاب آمريكا جايزه و مدال افتخار سالانه خودرا به استفان كينگ سلطان كتابهاي ژانر وحشت اهدا كرد. البته اين عنوان ۱۰ هزار دلار جايزه نقدي نيز به همراه دارد كه نوزدهم نوامبر به او اهدا شد. چاپ كتاب كودكان مدونا ديگر خبر جنجال برانگيز اين ماه بود كه با واكنش متفاوت منتقدان مواجه شد. «رزهاي انگليسي» به بچه هاي ياد مي دهد كه هرگز به ديگران بخل و حسد نورزند و شايد كسي بايد به مدونا يادآوري كند كه او يك خواننده است نه يك نويسنده!
اكتبر
پربارترين ماه دنياي ادبيات در بهت و حيرت منتقدان ادبي سپري شد. جايزه بوكر به «دي.بي.سي.پير» عجيب ترين و جنجال برانگيزترين فرد در فهرست نامزدهاي نهايي اين جايزه رسيد. او كه به خاطر گذشته تباه خودمعروف است قول داده است كه با جايزه پنجاه هزار دلاري اش كه براي نوشتن رمان «Vernon God little» بدست آورده تمام ديونش را پرداخت كند. جي.ام.كوئتزي برنده «خوش شانس» نوبل ادبيات امسال شد و فيليپ لاركين شاعر سرشناس انگليسي در تازه ترين نظرسنجي انجام گرفته از ميان ادب دوستان بريتانيايي لقب محبوب ترين شاعر طي پنجاه سال اخير را گرفت. ديگر شاعران محبوب تدهيوز، سيلويا پلات، شيموس هني و ويستان هيو اودن بودند. از ديگر اخبار جنجالي اين ماه چاپ كتابي از «پل بارل» پيشكار سابق دايانا بود كه در آن بسياري از اسرار كاخ باكينگهام و جزئيات مختلفي از زندگي دايانا را فاش كرده است. در اين ماه همچنين دومين كتاب هجو آميز مايكل مور تحت عنوان «ژيگولو، كشور من كجاست؟» به چاپ رسيد كه تا مدتها بر صدر آثار پرفروش روز قرار گرفت.
نوامبر
نوامبر ماه «سركشي» برخي نويسندگان نام آشنا از پذيرش جوايز اهدا شده به آنان بود. هاري كونزرو «نويسنده رمان نام آشناي «امپرسيونيست» از قبول جايزه «جان لولين ريز» كه اسپانسر آن يكي از نشريات معروف است امتناع ورزيد. او دليل كار خود را سياست تبعيض گرايانه نژادي نشريه «ديلي ميل» در مقالات خود دانست. بنجامين زاپاتا ديگر شاعر انگليسي نيز به دلايلي مشابه از قبول جايزه و نشان افتخاري «OBE» از سوي ملكه انگليس سر باز زد. اما در اين ماه يك نويسنده و فيلمساز چيني به نام «داي سيجي» جايزه ادبي گنكور فرانسه را براي رمان خود «Orix Famina» در كمال افتخار دريافت كرد. او با رمان «بالزاك و خياط كوچك چيني» معروف شد كه بعدها فيلمي از اين رمان اوليه او ساخته شد. در اين ماه نام «جي.كي.رولينگ» مجدداً به تيتر اول بسياري از نشريات روز مبدل شد وخالق هري پاتر عنوان پردرآمدترين نويسنده تاريخ با ثروتي فراتر از صد ميليون پوند را از آن خود كرد. آخرين خبر مهم اين ماه نيز تقدير برخي از مشاهير ادبيات آمريكا همچون پل آوستر، ويليام كندي و غيره از ماركز بود كه به مناسبت چاپ نخستين جلد از خاطرات او در آمريكا صورت گرفت.
دسامبر
در آخرين ماه از سال ۲۰۰۳ ميلادي جايزه ادبي سروانتس اسپانيا به ارزش ۱۱۰ هراز دلار به «گونزالو روخاس» شاعر اهي شيلي رسيد. در ادامه در نظر سنجي از «كتابهاي مورد علاقه برتيانيايي ها» ارباب حلقه ها عنوان اول را كسب كرد و «غرور و تعصب» دومين كتاب محبوب بريتانيايي ها نام گرفت. پايان بخش رويدادهاي ادبي امسال نيز اعلام برنده جايزه كتاب اول گاردين بود كه نويسنده اي به نام رابرت مك فارلين با رمان «كوههاي ذهن» اين جايزه را كسب كرد.