پس از پيروزي انقلاب، بنيادها و نهادهاي زيادي شكل گرفتند.
اول قراربود اين بنيادها و نهادها كارهاي عام المنفعه انجام بدهند، اما بعداً واردفعاليت اقتصادي شدند.
اكنون آمارهاي غيررسمي حاكي از آن هستند كه ۳۰درصد فعاليت اقتصادي كشور دراختيار بنيادها و
نهادهايي قرار دارند كه از بودجه دولت ارتزاق مي كنند اما جوابگو نيستند.
دراين ارتباط با دكتر سعيد شيركوند معاون اموراقتصادي وزيراموراقتصادي و دارايي گفت وگويي كرده ايم كه مي خوانيد.
\ طي سالهاي گذشته شاهد رشد فزاينده فعاليت هاي اقتصادي در بين نهادها و دستگاههايي بوده ايم كه ماهيت وظايف آنها غيراقتصادي است. چنانكه در سالهاي اخير، بسياري از نهادهاي خيريه، تشكل هاي غيردولتي، سازمانهاي مختلف و حتي وزارتخانه هاي دولتي بطور جدي وارد عرصه فعاليت اقتصادي شده اند. به عنوان اولين سؤال بفرماييد اساساً چه عاملي سبب گسترش فعاليت اقتصادي نهادهاي غيراقتصادي شد؟
* به هر حال بنيان كجي گذاشته شد، هم در نهادهاي وابسته به دولت، هم در نهادهاي وابسته به حكومت و هم در نهادهاي وابسته به تشكل هاي غيردولتي . سنگ بناي اين كار نيز از اوايل دهه هفتاد گذارده شد.
\ يعني تا قبل از اين مقطع چنين وضعيتي حاكم نبود؟
* قبل از آن، تا اين حد گسترده نبود. شايد قبل از آن هم بود منتهي در اوايل دهه هفتاد، دولت به نوعي هم آن را به رسميت شناخت و هم به دامنه گسترش آن كمك كرد. طوري كه دولت به نهادهاي وابسته خود اجازه داد درآمدزا بشوند. در نتيجه رويكردي در كشور به وجود آمد كه باعث درآمدزا كردن مؤسسات وابسته به دولت شد. سپس دامنه اين كار به نهادهاي وابسته به حكومت كشيده شد تا آنها هم درآمدزا شوند وبا درآمد حاصل از فعاليت شان به اهداف خود برسند حتي دامنه اش به تشكل هاي غيردولتي آن روز هم كشيده شد به عنوان نمونه مؤسسات خيريه اي تشكيل شد كه مثلاً قصدشان كمك به مبتلايان به فلان بيماري خاص بود، منتهي احساس مي كردند براي كمك به آن بيماران بايد درآمدي داشته باشند لذا دنبال درآمدزايي رفتند كه دامنه اين درآمدزايي به حوزه بنيادهاي وابسته به حكومت هم كشيده شد.
\ در خارج از كشور چنين اقداماتي وجود ندارد؟
* نخير در آنجا ممكن است فعاليت اقتصادي انجام دهند ولي تفكيك شده است. يك شركت تجاري وجود دارد كه كار تجاري انجام مي دهد آن هم بطور شناسنامه دار مثلاً در بخش صادرات كار مي كند يا واردات دارد و حقوق بازرگاني آن راهم مي دهد. از امكانات بانكي استفاده مي كند، ماليات فعاليت اقتصادي و كسب درآمد خود را هم مي پردازد و سود به دست آمده را در نهاد خيريه اي هزينه مي كند. متأسفانه همين رويكرد و تفكر گسترش فراواني پيدا كرد حتي به ابعاد فرهنگي، هنري، ورزشي وحوزوي هم كشيده شد.
يعني به خطر بزرگي كه مرحوم مطهري براي روحانيت ذكر كرده بودند، نزديك شديم در حالي كه مي گفتند روحانيت بايد به عنوان نهادي مستقل و ارتزاق كننده از مردم باقي بماند و نبايد خودش را به دولت، حكومت و نهادهاي قدرت در جامعه گره بزند. اين را در بنيادهاي خيريه ديگر هم ديديم مثلاً مؤسسه اي كه براي كمك به حفظ قرآن گسترش كمك به ايتام، يا كمك به هزاران مشكل ديگري كه در جامعه وجود دارد، تشكيل مي شود.
البته كسي نبايد مانع تشكيل اينها باشد اما اينها مؤسسه اقتصادي نيستند، بلكه مؤسسه خيريه اند يعني بايد از افراد خير وجوهي جمع آوري كرده و صرف كارهايي بكنند كه از نظر خودشان عام المنفعه است و كمك به قشر خاصي يا گروه خاصي محسوب مي شود. اين بنياد كجي كه گفتم به اين ترتيب شكل گرفته كه مثلاً مؤسسه خيريه اي درست شد كه مي خواست به قشرخاصي كمك بكند، منتهي براي اينكه كمك بكند خودش به يك بنگاه اقتصادي تبديل شده كه از رانت هاي مربوط به حكومت استفاده مي كند.
چون مي گويم من بنگاه خيريه هستم. لذا اجازه بدهيد تعدادي خودرو وارد بكنيم و شما حقوق دولت را نگيريد تا ما سود بيشتري ببريم و اين سود را براي امور خيريه هزينه بكنيم. اين كار در هيچ اقتصادي به رسميت شناخته نمي شود. اگر قرار است دولت به بنگاه خيريه اي كمك بكند مي تواند بطور رسمي بودجه اي را به آن اختصاص بدهد و اين همان بنياد كجي بود كه گذاشته شد و ما الآن با وضعيتي مواجه هستيم كه شما هم به آن اشاره كرديد.
\ آقاي دكتر مي توانيد تشريح كنيد به اين فعاليت ها تحت چه عنوان و قالبي مجوز داده مي شد؟
* توجه داشته باشيد سياست دولت در دهه هفتاد اينگونه بود حتي يك سري از كژي هايي كه در بخشهايي از وزارت اطلاعات ديديم نيز ناشي از همين بود و وزارت اطلاعات يا هر وزارتخانه ديگري فرقي ندارد، حتي در آموزش و پرورش و وزارت بهداشت و ... هم همين مشكل را داشتيم و حتي بدون ارائه تعريفي از درآمد زايي و قانونمندي مثلاً به وزارت بهداشت گفته شد بايد درآمدزايي داشته باشد. در واقع به اين بخش مجوز داده شده است تا وارد فعاليتهاي مختلف اقتصادي شود و حتي از حقوق عمومي جامعه استفاده كند.
\ حال اين سؤال مطرح مي شود كه چرا دولت چنين مجوزي مي دهد و از حقوق خودش صرف نظر مي كند تا اين بخشها از رانت موجود استفاده بكنند؟
* الآن حركت دولت واقعاً به سمت محدود كردن اينهاست همانطور كه سال پيش به وزارت اطلاعات دستور داده شد فعاليت هاي اقتصادي اش را متوقف كند و درست هم همين است، لزومي ندارد وزارتخانه اي كه مي خواهد كار امنيتي بكند، وارد كار اقتصادي شود. دولت به بسياري از وزارتخانه هاي خودش رسماً اعلام كرد اگر قرار است يك شركت اقماري وابسته به آن وزارتخانه تشكيل شود و كار اقتصادي بكند بايد مثل بقيه شركتهايي كه در كار اقتصاد هستند فعاليت كند. و حق ندارد در جهت بهره گيري از حقوق دولت براي خودش درآمد ايجاد بكند.
\ البته گفته مي شد اين درآمد زايي و ورود به عرصه فعاليت هاي اقتصادي براي نيروهاي مسلح هم اتفاق افتاد.
* بله اين مشكل را ما در نيروهاي مسلح هم داريم. به طور كلي چون اين روند در همه جا گسترده شده برخورد با آن خيلي بطئي و كند است. چون در همه وزارتخانه ها مشابه آن ديده مي شود. فلان وزارتخانه براي خودش شركت تعاوني ... ايجاد كرده، يا در قالب فلان صندوق بازنشستگي دارد كار اقتصادي مي كند در حالي كه فلسفه ايجاد صندوق بازنشستگي كار اقتصادي نيست.
\ همان طور كه شما هم گفتيد دولت مدتي است اين رويه را در مورد دستگاهها و نهادهاي زير مجوعه خود محدود يا متوقف كرده است. اما در مورد نهادهاي خيريه يا به طور كلي آنهايي كه تحت نظر دولت نيستند چطور؟ چون حتي در سالها و ماههاي اخير هم شاهد فعاليت گسترده آنها بوده ايم.
* ما الآن داريم با آن برخورد مي كنيم.
\ چگونه برخورد مي شود؟
* به طور مثال اين طور شده است كه به اين نهادها و مؤسسات خيريه كه بنا بر سياق گذشته به ما نامه مي نويسند اجازه بدهيد اين تعداد خودرو را از گمرك وارد بكنيم و مشمول معافيت شويم يا ... مجوز نمي دهيم و مي گوييم اين كار انجام شدني نيست.
\ قبلاً انجام شدني بود؟
* لابد قبلاً وجود داشته كه الآن نامه مي نويسند و درخواست مي كنند! باز هم تأكيد مي كنم اين روند قبلاً در تمام زمينه ها وجود داشته و شامل بخش خاصي نمي شده است. براي اين كه دامنه اين بحث را باز بكنم مثالي مي زنم اگر قرار است به تيم ملي ورزش كشورمان كه در جايي مقامي كسب كرده (و صد البته و قابل احترام است) پاداشي تعلق بگيرد، دولت بايد رسماً به اعضاي آن هديه بدهد و فرضاً آن را در بودجه خودش ببيند و بگويد ما مي خواهيم به هر فوتباليستي اين مبلغ را جايزه بدهيم. منتهي اين معني ندارد و در هيچ جاي دنيا هم مرسوم نيست كه وقتي يك تيم ورزشي از خارج بر مي گردد، هر كدامشان تاجر شوند و كلي كالا وارد كشور بكنند و بعد هم تقاضا كنند كه ما را مشمول معافيت بكنيد. وضع درمورد بنياد هاي خيريه هم اين طور بوده . مثلاً مؤسسه خيريه ... براي اهداف خيريه اش بايد از محل كمك هاي مردمي تأمين درآمد كند و به طور رسمي كمكهاي مردمي اش را اعم از اينكه از چه كسي پول گرفته، چقدر گرفته و ... را مشخص كند و سپس آن را هزينه بكند. منتهي چشم بيشتر اينها دنبال اين است كه از برخي رانت ها، معافيت ها و ... كسب درآمد كنند.
\ مي توان امضاهاي طلايي يا مجوزهاي واردات و صادراتي را هم كه پيش از اين صادر مي شد و در دولت آقاي خاتمي حذف شد، در همين راستا دانست؟
* به هر صورت اين رويه اي بود كه در مقطعي شروع شده، شكل گرفته، گسترش يافته و دامنگير هم شده است. يعني همه را در بر گرفته است.
\ آماري هست كه چه تعداد از نهادهاي خيريه از اين تسهيلات دولت استفاده كرده يا مي كنند؟
* عمق اين مسأله خيلي زياد تر از اينهاست اما ما آماري نداريم. ممكن است به طور مثال بتوانيم از آمار گمرك بفهميم مثلاً در گذشته چه تعداد خودرو وارد كشور شده كه حقوق گمركي شان پرداخت نشده و به خاطر امتيازات خاص مشمول معافيت شده است منتهي اين را نمي توان فقط در گمرك جست وجو كرد، حتماً در جاهاي ديگر هم هست. قصدم اين است كه نشان دهم شيوه هاي بعدي متنوع و پراكنده است كه نمي توان آماري ارائه كرد.
\ يعني عمق فاجعه اينقدر زياد است؟
* متأسفانه بسيار عميق و گسترده است. بنياد خيريه اي در يك شهرستان داير شده كه سه هكتار زمين زراعي را به قيمت كشاورزي و متري، ۵ هزار تومان خريده بعد با استفاده از اينكه بنياد خيريه است و فعاليت خيريه انجام مي دهد، زمين با كاربري زارعي را در فرآيندي به كار بري مسكوني تبديل و قيمت زمين را ده برابر تعيين كرده و عوارض شهرداري و عوارض مربوط به نوسازي را هم نداده و ... حتي دنبال اين بوده كه معافيت مالياتي نقل و انتقال را هم بگيرد از امكانات استفاده كرده زمين را قطعه قطعه كرده و بعد از واگذاري و پول آن را هم گرفته، خب اين حقوق دولت است. اتفاقي كه در تمام اين فرآيند افتاده اين است كه آن آقايان مدعي اند دارند كار خير مي كنند و قصد شان كمك و خدمت است. منتهي از حقوق عمومي جامعه در حالي كه اين حقوق بايد به حساب مشخصي وارد مي شده كه نشده است. ما مخالف قرض الحسنه نيستيم و هميشه هم تأكيد كرده ايم از قرض الحسنه حمايت مي كنيم منتهي مؤسسه قرض الحسنه اي كه براي خدمت رساني كمك به همنوعان و تهيه جهيزيه براي دختران بي سرپرست و اين چيزها تشكيل شده به يك بنگاه بزرگ تجاري تبديل مي شود و مي خواهد از معافيت ها و بخشودگي ها استفاده بكند. متأسفانه اين امر اپيدمي است و در كشور ما گسترش پيدا كرده. يعني من خودم به عنوان يكي از مسؤولان وزارت اقتصاد تا الآن با صد تا از اين نهادها برخورد كردم كه از من تقاضاي كمك مي كنند و من به آنها مي گويم اين كمكي كه از من مي خواهيد براي چيست؟ مثلاً مي گويند مي خواهيم به فلان كار خيريه بپردازيم، من مي گويم يا بايد از بودجه وزارتخانه و اداره ام به شما كمك كنم كه در رديف هاي بودجه من چنين چيزي نيست. يا از حقوق شخصي ام بايد بدهم كه حقوق من اينقدر نيست كه بخواهم به شما كمك بكنم.
تعداد شان هم كم نيست. مي گويند پس چطور قبلي ها كمك مي كردند، مي گويم نمي دانم.
\ آيا شده بخواهيد جلوي فعاليتهاي اقتصادي اين نهادهاي خيريه و امثال آن را بگيريد اما با موانعي مواجه شويد و اين كار را نكنيد؟
* ببنيد بعضي وقتها اين موانع، موانع ملموسي نيست كه بخواهيد يك مرتبه آنها را برداريد.
\ يعني افرادي بسيار قوي پشت سر اين قضايا قراردارند؟
* بله. بسياري از آنها البته واقعاً ممكن است بخشهايي هم كه كمك مي كردند قصد خيرداشتند، مثلاً در نهادهاي دولتي. ولي مي خواهم بگويم اين مسأله تقريباً گسترده شده است، يعني تقاضاهاي زيادي از مسؤولان ادارات آموزش و پرورش وجود دارد كه درخواست كمك كرده اند.
\ از چه طريقي به اين سازمانها كمك شده است؟
* درخواست هايشان به اين شكل است كه يا اجازه بدهيم كاري انجام بدهند يا اموال موردنيازشان را تأمين كرده و در اختيارشان قراربدهيم، درواقع از يكسري امتيازها برخوردار شوند. اين خيلي گسترده بوده است.
\ چه ابزارقانوني داريد تا با استناد به آنها، اين فعاليتها را متوقف كنيد؟ خيلي وقتها دربرابر دادن اين امتيازها مقاومت هايي صورت مي گيرد ولي بعد اينها دوباره از طريق تبصره ها و مشموليت هاي خاص تحت مشمول مقررات خاصي قرارمي گيرند.
* بله، عمده ترين شان در بحث هاي مالياتي است كه از معافيت هاي مالياتي استفاده كرده و از كنترل مالياتي خارج مي شوند.
\ مي شود گفت ميزانش چقدر است؟
* چون زيرزميني هستند نمي توان برآوردي كرد. هر فعاليتي كه در آن كوشش شود حق دولتي پرداخت نشود و يا از ديد مأمورين پنهان بماند، فعاليت زيرزميني است.
\ حتي فعاليت اقتصادي وزارتخانه هايي كه درگذشته ماهيت اقتصادي داشته اند؟
* حتي آنها. زماني وزارت آموزش عالي رايانه وارد مي كردو دربازار مي فروخت تا درآمد كسب كند يا فلان دانشگاه اصرار مي كرده اجازه بدهيد دوهزار دستگاه رايانه براي ترويج علم وارد كنيم، از اين تعداد كامپيوتر يكصد دستگاه را در دانشگاهش مصرف مي كرد و ۱۹۰۰ دستگاه را هم در بازار آزاد مي فروخت تا درآمدي براي دانشگاه حاصل شود.
\ آقاي دكتر همه اينها مي خواهند براي بهينه كردن فعاليتهايشان، از اين طريق درآمدزايي كنند. آيا علت اين نيست كه دولت بودجه موردنياز آنها را تأمين نمي كند؟
* ممكن است بودجه دولت كم باشد اما اين بحث اش جدا است. اگر بودجه دولت كم است، بايد اين مقدار كم را به صورت بهينه استفاده كرد. در وزارت اقتصاد يك سازمان مديريت و يك خزانه درست كرديم كه به همين بودجه موجود بپردازد. لزومي ندارد براي دانشگاهي كه روابطي فراتر از دانشگاههاي ديگر دارد، امكاني ايجاد شود كه درآمد بيشتري كسب كند. من نمي گويم اينها كار اقتصادي نكنند منتهي مي گويم مؤسسه شان به يك مؤسسه اقتصادي تبديل شود.
\ يعني فعاليت شان شفاف شود...
* بله، فرضاً يك باشگاه فرهنگي ورزشي مي گويد مي خواهم فعاليت ورزشي بكنم، منتهي وقتي مي گويد مي خواهم كار اقتصادي هم بكنم، يك بنگاه اقتصادي مي شود و مي تواند مثل بقيه بنگاههاي ديگر تجارت بكند. كارخانه بخرد، توليدكرده و ايجاد درآمدبكند. اين هيچ ايرادي ندارد. تا آنجايي كه فعاليت اقتصادي دارد، ازنظر ما يك بنگاه اقتصادي با تمام الزامات چنين بنگاههايي است.
\ آقاي دكتر به عنوان معاونت اموراقتصادي وزارت اقتصاد و دارايي مركز تحقيقات استراتژيك واقعاً آماري از نهادهاي خيريه اي كه فعاليت اقتصادي مي كنند، نداريد؟
* ما هيچ موقع اينجوري به بحث نگاه نكرديم. چون اين بنيادهاي خيريه همگي سازمان غيردولتي (NGO)هستند.
\ NGO باشند، اما وقتي فعاليت اقتصادي مي كنند شما نظارت نداريد؟
* مجوزشان را كه از من نمي گيرند، مجوزشان را از وزارت كشور مي گيرند و كارشان را شروع مي كنند، هم نمي دانيم دارند چه كار مي كنند، منتهي ما به صورت اتفاقي با نمونه هايي از اينها مواجه مي شويم، مي شنويم فلان «NGO» كه براي ساماندهي بچه هاي خياباني تشكيل شده كالايي را وارد كشور كرده است و مي گويد مرا معاف كنيد.در حالي كه بايدديد در دنيا در چنين زمينه هايي چه كارهايي مي كنند مثلاً يك بنگاه ورزشي كارخانه هم دارد اما دفتر مالياتي هم دارد و حساب و كتاب آن مشخص است.
\ حرف شما صحيح است ولي گلوگاههايي هم وجود دارد كه اين رانت را در اختيار اينها قرارمي دهد يعني از اين سمت هم پاسخي داده مي شود و حال چه نهادهاي وابسته به دولت باشند، چه غيردولتي! شما چرا به سراغ آنها نمي رويد؟
* ما به سراغ آنها رفتيم منتهي انتظار نداشته نباشيد مسيري كه مثلاً هفت، هشت، ده سال و بيشتر نهادينه شده يكباره اينقدر قدرت پيدا بكنيم كه تمام اينها را صفر بكنيم ما اصلاً نمي توانيم اين كار را بكنيم يك جاي خاص هم نيست كه فقط هم واردات كه نيست. يك مؤسسه تحت عنوان خيريه مي رود از شهرداري مجوز مي گيرد و برج مي سازد. در شهرداري هم همين استدلال را مي كند كه ما مي خواهيم مثلاً به فلان عارضه اجتماعي كمك بكنيم مي خواهيم اين را بسازيم و بفروشيم و پول آن را خرج آنها بكنيم. حقوق دولت را نمي دهد، حقوق شهرداري هم حقوق دولت است ديگر يعني يك زمينه امتيازي است. الآن شما مي توانيد صدتا از اينها را پيدابكنيد.
\ خب اگر اينطوري است، اين كه راه چاره اي ندارد. نهادهاي متعدد هستند كه مي توانند امتياز بدهند و رانت دراختيار متقاضي بگذارند....
* منتهي اگه كشور اين را بپذيرد! براي همين است كه مي گويم فقط دولت نيست بخشي وابسته به حاكميت است و بخشي هم وابسته به نهادهاي مردمي اند اينها بايد بپذيرند.
\ حالا اگر واقعاً بخواهيم خساراتي را كه اينها به اقتصاد واردمي كنند ارزيابي بكنيم مي تواند درقالب اقتصاد زيرزميني باشد.
* اينگونه فعاليت هاي اقتصادي كه خارج از روابط و قواعد اقتصادي دركشور انجام مي گيرد اقتصاد سالم ما را زمينگير كرده و مي كند و انگيزه براي ورود در اين فعاليت ها را افزايش مي دهد. مثلاً در بحثي كه با دوستانمان با همين قرض الحسنه ها داشتيم، اين بود كه گفتيم آقا ما مي فهميم و كمك به مردم است ولي اگر با هر معياري ارزيابي كنيم اين مملكت بين سالهاي ۶۰ تا ۶۵ الهي تر بود. بالاخره ايثارگري و ازخودگذشتگي درآن هشت سال جنگ بيشتر از سالهاي اخير است چطور اين ايثارگريها اين هشت ساله گل كرده و خودش را نشان مي دهد. آن چيزي كه موردبحث ما است اين است كه اين فعاليتها تحت هرعنواني كه باشد اين را بايد به عنوان يك عارضه بزرگ اقتصاد بدانيم كه ما در كشورمان از فعاليتهاي اقتصادي و غيراقتصادي تعيين نكرديم. ما به عنوان وزارت اقتصاد و بنده به عنوان معاون اقتصادي معتقدم هركس كه كاراقتصادي مي كند يك بنگاه اقتصادي است و با بنگاه اقتصادي ديگري هم فرق نمي كند. سودش را هرجامي خواهد ببرد به خودش مربوط است. براي ما درمرحله ارزيابي فعاليت اقتصادي فرق نمي كند كه اين بنگاه اقتصادي مي خواهد مؤسسه يا فلان NGOباشد يا فلان بخش دولتي! ازنظر ما بايد به يك چشم ديده شود. اقتصادي كردن تحت پوشش هاي مختلف كار به زيان اقتصاد مملكت است.
\ آقاي دكتر در قانون تشكل هاي سياسي و احزاب ما هم چنين عارضه اي مطرح مي شود. مي توانيد دراين مورد هم توضيح بدهيد كه احزاب چگونه براي فعاليت هاي سياسي شان دست به اقدامات اقتصادي مي زنند.
* خوشبختانه احزاب سياسي كاراقتصادي نمي كنند. البته ممكن است اقماري هايشان كاراقتصادي بكنند.
\ خودشان انجام نمي دهند؟ اين همه بودجه هايي كه در زمان انتخابات مصرف مي شود، يك بررسي خيلي سرانگشتي نشان مي دهد اين هزينه ها بايد از يك جايي تأمين شده باشد، چگونه بايد توجيه كرد؟
* دراين سوابقي كه ما داريم هيچ حزبي خودش نيامده جلو بگويد من مي خواهم فلان پارتي را وارد بكنم يا فلان امتياز را بگيرم. اينها هم تحت پوشش همان مؤسسات و نهادها و خيريه و NGO ارتزاق مي كنند.
اما اشكال بزرگي است بشدت معتقديم كه بايد اين مسأله را چاره جويي كرد. چون معتقديم كه اصلاً توسعه اقتصادي كشور در گرو وجود احزاب است و اين احزاب هم براي اداره خودشان نياز به ممر دارند چون مي خواهند هزينه كنند و اين بايد خودشان را شناسنامه دار بكند يا دولت بطورمشخص بيايد درخيلي از كشورها دولت براي احزاب بودجه مي گذارد و به تناسب توانمنديها و كارايي و بين آنها توزيع مي شود كه دركشور ما هم امسال دارد عمل مي شود. اين رويه قابل دفاعي است و براي ما خيلي بهتر است كه شخصاً بگوييم احزاب درآمدشان ازكجا گرفتند و كجا هزينه مي كنند تا اينكه احزاب بخواهند به روشهاي غيرشناخته شده عمل بكنند و عكسش هم مي تواند اتفاق بيفتد مثلاً اين اجازه داده مي شود افراد درصدي ازماليات خود را به حزب موردعلاقه خود بدهند و سند پرداختي آن را به صورت رسمي بگيرند و ما هم در پرداخت ماليات لحاظ بكنيم. منتهي ما الآن درمورد احزاب هم اين نگراني را داريم كه طبيعي است چون احزاب بالاخره هزينه مي كنند اين هزينه ها را از محل هايي كسب مي كنند يا بايد بپذيريم حزب آنقدر گسترده است كه دارد از حق عضويت اعضايش اداره مي شود يا از يك محلي مي گيرند. ما مي گوييم اين محل بايد مشخص شود و بطور شناسنامه دار معلوم باشد كه چگونه دارند فعاليت مي كنند. احزاب هم از نظر ما مثل بنيادهاي خيريه و NGOها هستند كه بايد كاربكنند. هيچ حزبي حق ندارد تجارت بكند. اگر خواست تجارت بكند، بايد مثل تجار يك شركت تجاري ثبت بكند.
\ تلاشهاي زيادي شده كه جلوي فعاليتهاي اقتصادي وزارت اطلاعات گرفته شود و بحث هايي كه درمورد لغو مجوزهاي موردي، صاحبان امضاهاي طلايي، همه اينها پيش آمد. درمجموع خود شما درحد موفقيت دولت را در متوقف كردن اينگونه فعاليتها و به نوعي ضايع شدن حقوق عمومي كشور تاچه حد مي دانيد؟
* روندش خيلي خوب و مثبت بوده. حداقل فهم عمومي ايجادشده و در خيلي از زمينه ها جلويش گرفته شده. منتهي باتوجه به نيازهايي كه داريم، رضايت بخش نيست. يعني اگر ۵ـ۶ سال را با۵ـ۶ سال مشابه قبل خودش مقايسه كنيم، قابل دفاع و مثبت است اما جواب نيازهاي ما را نمي دهد.
