فراخ و ژرف
اين روزها هنگامي كه اكثر مردم درباره سياست خارجي ايالات متحده فكر مي كنند، در وهله نخست و بطور مقطعي فقط به جنبه هاي جنگ با تروريسم مي انديشند: بازسازي عراق وافغانستان، معضلات خاورميانه وسلولهاي تروريستي به كمين نشسته در جنوب شرقي آسيا، اروپا وحتي آمريكا . اين مشغله ذهني ، طبيعي است. تروريسم بين الملل در يازده سپتامبر ۲۰۰۱ به آمريكا ضربه زد و بخاطر دلايلي قابل درك، ملت خشمگين آمريكا مي خواهد مسببان آن حملات را به كيفر برساند. مردم آمريكا همچنين مي خواهند درك كنند چرا چنان حملاتي رخ داد وسياست خارجي اي را مي طلبند كه تضمين مي دهد امثال آن رخدادها تكرار نخواهد شد.
به علاوه، طبيعي است كه جنگ با تروريسم به اولويت شماره يك سياست خارجي ايالات متحده تبديل شود و آن تا وقت ضرورت دراين جايگاه از اولويت باقي خواهد ماند، زيرا تروريسم كه ارتباط بالقوه اي با تكثير تسليحات كشتار جمعي دارد، اكنون بزرگترين تهديد براي جان آمريكايي هاست. غلبه بر تروريسم اولويتي است كه نه تنها اقدام نظامي جهت سركوب افراد تروريست وپيشگيري از حمايت شان توسط برخي كشورها، بلكه همكاري چندجانبه را به منظور اجراي قانون وتسهيم اطلاعات پيش مي برد. اين مبارزه دربرگيرنده تلاش هايي براي تقبيح تروريسم به عنوان ابزاري سياسي وكاهش منابع انگيزشي وجذب نيرو براي آن است.
اما فراخناي استراتژي آمريكا از جنگ با تروريسم فراتر مي رود. درحقيقت، يك استراتژي كه به فرونشاندن تهديدات آني محدود مي شود، در نهايت نمي تواند برآنهاغلبه كند ـ همانگونه كه بيرون ريختن آب از قايق، درز آن را نمي گيرد. اما تأكيد قاطع برخطوط مقدم جنگ با تروريسم، درك ماهيت استراتژي آمريكا را براي مردم واقعاً دشوار كرده است. اين روزها چنين به نظر مي رسد كه دولتي مي تواند يك استراتژي سالم براي سياست خارجي خود تكوين دهد، ولي نمي تواند كاري كند كه مردم آن را درك كنند يا به رسميت بشناسند.
بينش پرزيدنت بوش
وجه تمايز بدون استثناي منتقدان هردولت آمريكا، طرح اين اتهام است كه رئيس جمهوري جهان بيني واستراتژي ندارد. هرگونه دردسري را به اين ايراد نسبت مي دهند، گويي دنيا با شيوه اي ديگر نيات ايالات متحده را برآورده خواهد كرد. متأسفانه اين انتقاد در مورد برخي دولتها (درآمريكا) قرين به واقعيت شده است ، ولي درمورد دولت كنوني صادق نيست. پرزيدنت جورج بوش يقيناً بينشي براي يك دنياي بهتر دارد . او همچنين براي تبديل آن بينش به واقعيت يك استراتژي دارد. من اين را مي دانم، زيرا در زمان تكوينش حاضر بودم. استراتژي رئيس جمهور نخستين بار در سپتامبر ۲۰۰۲ تحت عنوان «استراتژي امنيت ملي ايالات متحده» تشريح شد. يك سند موجز كه كمتر از ۴۰صفحه داشت، اولويت هاي سياستگذاري آمريكا را در ۸ بخش اساسي تبيين مي كند. اين قسمت ها روي هم رفته يك استراتژي راتشكيل مي دهند كه فراخ و ژرف، دامنه دار و آينده نگر و متناسب با فرصتها و خطرات فراروي ايالات متحده است.
البته يك سند استراتژي علني نمي تواند در باره تمامي تصميمات رهبران آمريكا، حقايق را بيان كند. اگر تمام انديشه ونقشه هايمان را به دشمنانمان بگوييم، تيشه به ريشه خود و متحدانمان زده ايم. با وجود اين، اعلاميه هاي علني اين دولت (بوش) فوق العاده راستگو بوده و نمايانگر شخصيت خود پرزيدنت است؛ مردي كه پيوسته حرف دلش را مي گويد و در آنچه مي گويد، جدي است. بنابراين گاهي عجيب است كه ناظران داخلي و خارجي در باره استراتژي سياست خارجي ما دچار سوءتفاهم مي شوند. استراتژي آمريكا عمدتاً متهم مي شود كه يك جانبه گرايانه طراحي شده است. اين طور نيست! اين استراتژي اغلب متهم مي شود كه راهكارهاي نظامي را ترجيح مي دهد. اينطور نيست ! غالب اوقات متهم مي گردد كه در مورد تروريسم وسواس دارد و بنابراين به سوي جنگ پيشگيرانه در مقياس جهاني گرايش دارد. يقيناً اين طور نيست. اين سوء تفاهمات تا حدودي به خاطر شرايط زماني و مكاني است. سند استراتژي امنيت ملي پس از حملات ويرانگر ۱۱ سپتامبر مفهوم پيشگيري را تصريح كرد و براي آن دلايل روشني داشت. يكي از دلايل آن، دادن اين تضمين به دولت آمريكا بود كه دولت عقل سليم دارد. همانگونه كه پرزيدنت بوش اعلام كرده است، و همانطور كه هر انسان عاقلي مي فهمد، اگر تهديدي آشكار و آني را ببينيد كه با ابزارهاي در اختيارتان فرو نمي نشيند، آنگاه بايد با آن برخورد كنيد. شما منتظر نمي مانيد تا آن تهديد ضربه اش را فرود آورد و اجازه نمي دهيد پيش از اتخاذ اقدامي، حملات آينده اتفاق بيفتد.
دليل دوم گنجاندن اصل بازدارندگي در استراتژي امنيت ملي، بيان اين نكته به دشمنان بود كه در مخمصه بزرگي خواهند افتاد. افكندن رعب و اضطراب در دل گروههاي تروريستي اين احتمال را كه آنها دست از اين اعمال بردارند يا مرتكب اشتباه شوند و به دام بيفتند، افزايش مي دهد. علاوه بر آن، برخي كشورها نه به خاطر ايدئولوژي،بلكه به دلايل فرصت طلبانه در تروريسم دست دارند. لازم بود به رهبران آن كشورها اخطار بدهيم كه هزينه هاي بالقوه فرصت طلبي شان سر به فلك خواهد زد. به رغم اين دلايل معقول، برخي ناظران در باره دامنه پيشگيري در سياست خارجي و محوريت حملات پيشگيرانه در استراتژي آمريكا غلو كرده اند. در مورد دامنه حملات پيشگيرانه، بايد گفت كه فقط مشمول تهديدات دفع شدني گروههاي تروريستي مي شود و هرگز قرار نبوده كه جاي بازدارندگي رابگيرد، فقط مكمل آن خواهد بود. در باره محوريت آن نيز مي توان گفت كه اينطور نيست، زيرا در سراسر ۸ بخش سند استراتژي امنيت ملي آمريكا، تنها دو جمله به اين امر اختصاص داده شده است. برخي ناظران داخلي، استراتژي امنيت ملي آمريكا رابه دلايل حزبي، تحريف كرده اند و مي كوشند با تبديل كردن هراس از حملات پيشگيرانه به نسخه قرن بيست و يكمي «دوئل موشكي» جنگ سرد، تصويري زشت از دولت بوش ارائه دهند. در همين حين، برخي در خارج از طريقي قياس مع الفارق نيات آمريكا را مخدوش كرده اند. آنها با توسل به تاريخ سياسي مخدوش خود به عنوان مرجع پرسيده اند كه مي توانند باقدرت در اختيار آمريكا چكار كنند واشتباهاً نيات خود را در سايه خردگرايي ما فرافكني كرده اند.
اما به هر حال، چنين اتفاقي افتاده و استراتژي سياست خارجي آمريكا نيازمند ترميم است. اين تحريف به ناظران صادقي كه مي كوشند سياست ايالات متحده را درك كنند، خيانت مي كند و به مشاركت نامعقول دامن مي زند.
* انتشار اين مطلب به منظور آگاهي خوانندگان گرامي از مواضع دولت آمريكا انجام گرفته است و به معناي تأييد آن نيست.
منبع: فارين افرز
نويسنده : كالين پاول
مترجم: رضا اسدي

جلال خوش چهره
سفر «بشار اسد» رئيس جمهوري سوريه به تركيه اگرچه در نوع خوداتفاقي بديع طي شش دهه و اندي گذشته است، اما اهميت اين سفر را بايد در انگيزه هايي جست وجو كرد كه دمشق را بيش از آنكارا مشتاق چنين رويدادي كرده است.
سوريها اينك در محاصره مشكلات عديده اي قرار دارند و همين امر باعث مي شود براي رهايي از آن تنها به تلاش هاي سياسي و رايزني هايي بسنده كنند كه الزاماً با آن موافق نيستند و بسا خلاف ميلشان باشد. اما اجبار زمان سبب شده كه اسد تابوي ۶۴ ساله تحريم سفر يك مقام عاليرتبه سوري را به تركيه بشكند و حاضر شود به يك گفت وگوي سخت باهمتاي ترك خود تن دهد.
مهمترين مشخصه هاي اجبار دمشق براي تحمل اين سفر، تغيير اوضاع خاورميانه و جامعه بين الملل در فرايندي است كه از پي فروپاشي امپراتوري شرق؛ پايان جنگ سرد ؛ دو جنگ خليج فارس و تحولات جاري در ساخت نظام هاي سياسي اقتدارگرايي مثل سوريه پديد آمده است. در واقع، دمشق به اين دليل حاضر به شكستن قبح ديدار اسد از آنكارا شد، چون راهي جز اين نبود. بنابراين ديدار آنكارا را بايد در سطحي از مطالبات دو جانبه ـ كه كفه يكي ، يعني طرف ترك بر ديگري سنگين تر است ـ تحليل كرد. ترك ها با فراغ بال مطالبات خود را با رئيس جمهوري سوريه در ميان مي گذارند و به نظر مي رسد آنچه نماينده دمشق مطرح خواهد كرد، كسب تضمين هايي است كه متحداستراتژيك آمريكا و هم پيمان نظامي اسرائيل ، ممكن است در اختيارش بگذارد. در اينجا بحث بر سر دو محور مناقشه زا ميان آنكارا ودمشق يعني ادعاهاي تاريخي درباره «اسكندرون» و مسأله تقسيم آب فرات مي تواند جنبه اي حاشيه اي بيابد ويا حتي به طريق دلخواه آنكارا دنبال شود. آنچه دمشق جست وجو مي كند، كشف اهداف سياسي آمريكا در اقدام عليه سوريه است. سوريها هنوز به درستي نمي دانند كه آيا منظور واشنگتن در تعقيب رفتار خصمانه عليه دمشق و در اين ميان، برخي دلجويي هاي نمايشي براي تغيير رفتار سوريه است يا تحول در نظام سياسي اين كشور؟
ممكن است آنكارا تضمين هايي را به لحاظ درك خود از شرايط و يا دريافت پيام هايي از جانب آمريكا و اسرائيل در اختيار دمشق قرار دهد، اما دغدغه ترك ها در پذيرايي از اسد، سطح ديگري را شامل مي شود، آنكارا اينك در برابر تهديد تقسيم خاك عراق و استقلال مناطق كردنشين اين كشور قرار دارد. ترجيح ترك ها در حال حاضر ، يافتن متحدان استراتژيكي است كه به ترتيبي قادر به جلوگيري ازتحقق هدفي باشند كه مي تواند بخشهاي وسيعي از خاك كشورشان را دچار بي ثباتي كند. بنابراين اگر آنكارا انعطافي را مقابل طرف سوري اش نشان دهد، ريشه در همان نگراني هاي منطقه اي اش خواهد داشت.اگرچه آنكارا خود را در صف متحدان اصلي آمريكا در منطقه قرار داده است، ولي نيك مي داند كه اين صف داراي سلسله مراتبي عمودي از متحدان است كه بي گمان تركيه آسيب پذيرترين آنها مي تواند محسوب شود.
دليل اين امر، ضعف ساختاري تركيه در قبال اقوام كرد است.
تقويت گرايش هاي خودمختاري طلبي كردهاي عراق و فرايند جاري تثبيت اين وضع نمي تواند به هيچ رو براي منافع بلند مدت آنكارا مفيد باشد.
دمشق و آنكارا به ترتيبي در قبول تهديدهاي آينده اشتراك نظر دارند، ولي نگراني ترك ها به مراتب بيش از آن است كه سوريه ايها دارند. اما بشار اسد براي دلخوش كردن ترك ها و دادن تضمين به آنان جهت ايجاد هرگونه اتحاد استراتژيك، در بدو ورود به خاك تركيه گفت: خط قرمز دمشق و آنكارا در قبال تحولات عراق، تمديد تماميت ارضي اين كشور است. به اين ترتيب، اهداف سوريه و تركيه در ديدار آنكارا در مراتبي از سطوح قابل شناسايي است: ترك ها بيش از هر چيز به دغدغه امنيتي خود در قبال تحولات عراق توجه دارند و خواهند كوشيد در اين باره توافق هايي را با دمشق كسب كنند. همچنين درنظر ترك ها، سفر اسد مي تواند فرصتي باشد تا از شدت مطالبات ارضي سوري ها نسبت به روشن شدن مالكيت اسكندرون بكاهد. همچنين فرمولي تازه براي تقسيم آب فرات به دست آيد كه بي ترديد، مطابق با تمايلات تركيه باشد. در اين حال، ترك ها روابط خود را با سوريه برقاعده اي استوار مي كنند كه در آن، موضوع مهمي چون همپيماني نظامي آنكارا با اسرائيل لحاظ شود. بديهي است مبارزه با تروريسم، سوژه مهم ديگري است كه ترك ها خواستار دريافت تضمين هاي بيشتر در اين باره از سوريها هستند.
اما دمشق مطالباتي از جنس ديگر را خواستار است. اين مطالبات عموماً با سرنوشت نظام سياسي حاكم بر سوريه گره خورده است . اسد مي خواهد متحدان استراتژيك سوريه را در علاقه مندي به حفظ نظام سياسي اين كشور متعهد كند.
بنابراين خواست هاي طرف سوري از ترك ها تماماً درچارچوب همين تمايل قرار مي گيرد. اين امر سبب مي شود كه اسد تابعي از اراده پررنگ تر همتاي ترك خود باشد و در ازاي قبول يا انعطاف پذيري هايش، تضمين هايي براي دفع تهديدها به دست آورد. بيانيه پاياني ديدار رؤساي جمهوري سوريه و تركيه نشان خواهد داد كه كداميك به اهداف خود نزديك شدند.