Iran Newspaper

ايران، ژاپن نيست كه آموخته است نمي توان زمين را ثابت نگه داشت. پس بايد با تحولاتش كنار آمد و با حركت آن حركت كرد تا در امان ماند.
ژاپني ها با اين ايده با ساختن ساختمان هاي منعطف از ميزان مرگ ومير زلزله ها كاسته اند. آنقدر كه زلزله هشت ريشتري اخير تنها يك كشته به جاگذاشت كه آن هم از ترس جان باخته بود. در ژاپن هر سال هزار زلزله رخ مي دهد.
ژاپني ها در زيرزمين بامواد منعطف بين بتونها فاصله مي گذارند. بدين ترتيب زلزله ساختمان ها را به چپ و راست حركت مي دهد بي آنكه آواري فروبريزد. (سايت اينترنتي شركت كنسو)
آنها ساخت ساختمان هايي با ارتفاع بيش از ۳۱متر را در سال ۱۹۲۰ ممنوع كردند و حالا برجي منعطف با ۲۹۶ متر ارتفاع در كيوتو برپا كرده اند و جالب اينكه تجربه معماري مشابهي با معابد بلندچوبي قرن هشت ميلادي را در ساخت آن به كارگرفته اند. (سايت اينترنتي ژاپن اطلس آركيتكچر)
اما زلزله براي ما چه تجربه اي به جا گذاشته است؟ زلزله و ويراني ناشي از آن براي مردم ايران كه كشورشان در نواري ميان صفحات عربي و اوراسيا قراردارد، به سرنوشتي محتوم تبديل شده است.
صفحه عربي، صفحه كوچك بريده شده اي ازصفحه آفريقاست كه امتداد درياي سرخ را مي شكافد و هنگامي كه با صفحه بزرگ اروپا برخورد مي كند، زاگرس را به كانون زمين لرزه هاي بزرگ تبديل مي كند. (سايت اينترنتي بولتن زلزله)
اين تحولات كه ممكن است هزاران سال به طول انجامد، سالانه جان عده اي را مي گيرد و هرچند سال كشتار دسته جمعي به راه مي اندازد.
از زلزله هاي مهيبي كه مردم به ياد دارند در زلزله بويين زهرا بيشتر ساختمانها تخريب شد.
در زلزله رودبار، منجيل، زنجان در سال ۶۹ براساس قول هاي متعدد بين ۳۵ تا ۵۰هزار نفر ـ يك نفر از هشت نفر ساكنان منطقه ـ جانشان را ازدست دادند و رودبار و منجيل تقريباً به تمامي ويران شدند.
در دوران سازندگي هم همه همان كارهايي را كردند كه حالا در زمان زلزله بم انجام مي دهند. همان فقر امكانات در منطقه زلزله زده، همان تهييج احساسات مردم براي ارائه كمك، جلب كمكهاي بين المللي با مقياس كمتر كه برخي شايعات حاكي از آن بود از بازار سياه سردرآورده اند، همان پيامهاي تسليت، بازديد مسؤولان وقت، تشكيل صف براي اهداي خون، بسيج عمومي و بسيج امدادگران كشور براي بيرون آوردن مصدومان و اجساد از زير آوار، كفن و دفن كشتگان، سپس ساختن سرپناههاي موقت و بعد ساختمانهاي جديد بر روي ويرانه ها كه كاش درست و اصولي ساخته شده باشند و بعد فراموشي تا زلزله بعد.
اين درحالي است كه كارهاي ديگري مي توان انجام داد جز افسوس خوردن بر ويرانه ها، گريستن بر كشتگان و تحريك احساسات مردم براي جلب كمك.
دو فاجعه زلزله دو رئيس جمهوري را به مناطق زلزله زده كشاند. يك رئيس جمهوري در ديدار از مناطق زلزله زده زنجان از تلاشهاي دست اندركاران، مسؤولان اجرايي و نيروهاي مردمي استان قدرداني كرد و نحوه كمك رساني و امداد به آسيب ديدگان اين استان را رضايتبخش خواند.
رئيس جمهوري ديگر در بازديد از منطقه اي كه تقريباً به تمامي ويران شده ضمن تشكر از همان نيروها، سازماندهي امدادرساني را يكي از مشكلات خواند. چنانكه نيرو براي امداد رساني زياد بود ولي اين نيروها سازماندهي نشده بودند.
به عبارتي وجود فضاي نقد و آزادي رسانه اي اين مزيت را در زلزله بم به همراه داشت كه موضوع اهمال مسؤولان در نحوه ساخت و ساز ساختمانها در منطقه مصيبت زده و روند امدادرساني آزادانه مورد كنكاش و انتقاد قرار گيرد.
البته به اين دو انتقاد بايد اين نكته را هم افزود كه مسؤولان دولتي محلي نيز بايد از هر جهت براي وقوع زلزله آماده باشند. موضوعي كه نه حالا و نه ۱۳ سال پيش هيچ كدام براي وقوع آن آمادگي نداشتند.
ايالات متحده به مسؤولان محلي توصيه هايي ارائه مي دهد كه برخي از آنها عبارتند از: آماده و به روز كردن نقشه هاي نقاط فاجعه آميز و تهيه نشاني از آنها به نحوي كه هم پاسخگو باشند و هم بتوان شرايط را بهبود بخشيد. يافتن جريانات خطرآفرين در ادارات، مدارس، فروشگاهها، آزمايشگاهها، مناطق صنعتي.
اجراي برنامه هاي آموزشي براي مواقع اضطراري، كمك، جست و جو و امداد، خاموش كردن حريق، حفاري و جلوگيري از زيان به اموال، كدگذاري ساختمانهاي محلي، بازديد و اطمينان از اينكه از استانداردهاي ايمني برخوردارند. ايمن كردن تجهيزات و اسباب خانه، كابينتها، رايانه ها، آبگرمكن ها، تأسيسات گاز و تجهيزات آزمايشگاهي.
انتشار مطالبي براي كاركنان دولت و كارگران در مورد نحوه ايمني ساختمان و خاموش كردن آتش، به همراه راهنماي مهيا كردن تجهيزاتي مثل كمكهاي اوليه، راديو، غذا، چراغ قوه و ساير ملزومات براي مواقع خطر از جمله اين توصيه هاست.
اما اين نكته ها پيش از هيچ يك از زلزله هاي مهيب گذشته و از جمله رودبار و بم رعايت نشد. هرچند مردم هميشه براي ارائه كمك آماده اند، ولي در اين مورد ابهام دارند كه اساساً چرا شهرها، شهرستانها و حتي دهات خودشان آمادگي روبرو شدن با زلزله را ندارند. در حالي كه بايد در هر منطقه اي ملزومات كافي اعم از پتو، چادر و كنسرو و... به ميزان كافي وجود داشته باشد.
دست كم انتظار مي رود مراكز استانها از اين تجهيزات و نيز امكانات امداد بويژه نيروهاي آموزش ديده برخوردار باشند، زيرا امداد بموقع در همان زمان وقوع حادثه، چه بسا جان افراد بيشتري را از مرگ نجات مي دهد. تا اينكه تجهيزاتي مثل هواپيما، تراكتور و... از شهرهاي همسايه به سمت منطقه مصيبت زده اعزام شوند و مردم گرفتار در زير آوارها را بويژه در سرماي زمستان نجات دهند.
بعد زير آوار ماندگان صبر كنند و مجروحان در خيابانها دراز بكشند تا گروههاي امداد و پزشكان و امكانات دارويي از نقاط ديگر كشور سر برسند. اين درحالي است كه بسياري از مردم كم و بيش نسبت به نحوه استفاده از كمكهايشان به مردم آسيب ديده نگرانند، چون از ناحيه انتقال كمكهاي پراكنده مردم امكان فساد مي رود.
به اين نگراني ها پس از حادثه زلزله رودبار دامن زده شد. در آن زمان شايع شد كه برخي افراد كمكهاي خارجي را به منظور فروش در بازار سياه دزديده اند. گفته مي شد بيشتر اين كمكها از ايالات متحده فرستاده شده بود و گفته مي شد مدتي بعد اين كمكها مثل چادر و داروها از خيابانهاي تهران سردرآورده اند، درحالي كه هزاران مصدوم رو به مرگ منطقه رودبار به آنها نياز ضروري داشتند.
به اين ترتيب، شايد برخي شهروندان به درستي پيشنهاد مي كنند وزارتخانه اي براي رسيدگي به بلاياي طبيعي ايجاد شود. چنانكه در برخي كشورها نظير روسيه چنين نهادي به وجود آمده است.
ظرف سه دهه تا پيش از سال ۱۹۹۰ و زلزله منجيل ۵۴ زلزله شديد در ايران رخ داده است. با احتساب رقم زلزله هايي كه از آن به بعد رخ داده اند، مشخص مي شود كه كشورمان را از زلزله هاي هولناك آتي هيچ مفري نيست و بدتر از آن شمار روزافزون كشته ها هم نشان مي دهد عبرتي هم از گذشته ها نيست.
آيا زلزله بم هم از خاطره ها محو مي شود و چند سال بعد زلزله اي ديگر، شهري ديگر را با خاك يكسان مي كند و بعد همان ماجراي تحريك احساسات مردم براي دهها هزار كشته و... تكرار مي شود؟