دكتر منصور نصيري
خالها ضايعاتي هستند كه براثر برهم خوردن تركيب طبيعي ساختمان پوست به وجود آمده و ناشي از افزايش يا كاهش عملكرد غيرطبيعي يك يا چند بافت است. در بخش نخست مطلب حاضر براين نكته تأكيد شد كه بيشتر خالها بي خطر هستند، اما بعضي به نوعي سرطان خطرناك پوست تبديل مي شوند. چون اين خال در نوع بدخيم آن، تمايل زيادي براي انتشار به ساير اعضاي بدن دارد، تشخيص و درمان آن در مراحل اوليه بسيار حائز اهميت است. از اين رو هرگونه تغييري در شكل و اندازه خال ها بايد به طور جدي موردتوجه قرار گيرد.
در بخش پاياني روش هاي درمان و خال مادرزادي مورد بررسي قرار گرفته است.

\ چه روشهايي براي درمان خال وجود دارد. آيا بعد از برداشتن آن، دوباره عود مي كند؟
* بيشتر خالها و ساير لكه هاي پوستي، خوش خيم و غير سرطاني هستند. تنها ضايعاتي نياز به اقدامات درماني دارند كه به نحوي غير عادي باشند. مثلاً هر لكه يا خالي كه به طور ناگهاني دچار تغييراتي در اندازه، شكل و يا رنگ شود و يا دچار خونريزي، خارش، درد شديد و يا زخمي شود، نياز به بررسي دارد. همچنين خالهايي كه در سنين بعد از ۲۰ سالگي بروز مي كنند، نيازمند توجه هستند. با مراجعه به پزشك ممكن است به شما اطمينان داده شود كه خال شما خطرناك نيست، ولي ممكن است براي كسب اطمينان، پزشك قسمتي از خال را بردارد تا زير ميكروسكوب بررسي شود. اگر نمونه اي از ضايعه به آزمايشگاه فرستاده و مشخص شود كه سرطاني است، ضايعه بايد به طور كامل برداشته شود. معمولاً چند ميليمتر از پوست سالم اطراف ضايعه نيز به عنوان حاشيه اطمينان برداشته مي شود. خالهاي معمولي گاهي ناخوشايند و بدمنظره هستند و شايد شخص بخواهد از شر خالهاي خود راحت شود.
در اين مورد متداولترين روش، بي حس كردن ضايعه و تراشيدن قسمت برجسته خال به وسيله تيغ جراحي و يا برداشتن و بريدن كامل خال و بخيه زدن جاي آن است. «روش هاي مختلف برداشتن خالها مدت زمان كمي وقت مي گيرند و در مطب پزشك قابل انجام هستند.» معمولاً خال بعد از برداشتن عود نمي كند. اگر چنين اتفاقي افتاد بايد به متخصص مراجعه كنيد. احتمال برجاي ماندن جوشگاه (اسكار) در محل برداشتن خال بستگي به قدرت ترميم پوست فرد دارد. در حال حاضر بيشتر مجامع علمي دنيا برداشتن خال رنگدانه ساز باليزر را مورد تأييد قرار نمي دهند. زيرا تأثير اشعه ليزر بر سلولهاي رنگدانه ساز در درازمدت هنوز مشخص نيست. از سوي ديگر به هنگام عمل خال با ليزر، امكان كسب نمونه براي ارسال به آزمايشگاه وجود ندارد. بسياري از مردان در مورد خطرات تراشيدن ريش و احتمال تحريك سرطاني شدن خالها نگراني دارند. مطالعات نشان داده كه چنين خطري هرگز وجود ندارد. ولي اگر خال ناحيه ريش مزاحم و ناراحت كننده باشد مي توان آن را برداشت.
\ خال مادرزادي، چه نوع خالي است؟ آيا امكان سرطاني شدن آن وجود دارد؟
* خال مادرزادي، خالي است كه از هنگام تولد وجود داشته باشد. خالهاي مادرزادي در هر قسمتي از بدن ممكن است باشند و از نظر شكل، اندازه و رنگ با هم فرق مي كنند. بيشتر اين خالها رنگ قهوه اي دارند و تمايلي براي رشد موهاي بيشتر بر روي آنها وجود دارد. قوام سطح پوست اين خالها ممكن است نرم، صاف و يا مثل چرم ، سفت باشد. بعضي از خالهاي مادرزادي بسيار بزرگ هستند كه به آنها خالهاي بزرگ يا غول آساي مادرزادي مي گويند. گاهي وسعت خال آنقدر زياد است كه هيأت وسيعي از تنه يا اندام ها را مي پوشاند. خالهاي مادرزادي معمولاً هماهنگ بارشد بدن بزرگ مي شوند. معمولاً خالهاي كوچك اقماري نيز در سر تاسر بدن فردي كه خال بزرگ دارد به شكل پراكنده ديده مي شود و گاهي تعداد آنها چند عدد و گاهي نيز تا چند صد عدد متغير است. ظاهر شدن خال هاي اقماري بعد از تولد هم ممكن است ادامه يابد. از هر ۱۰۰ نوزاد متولد شده، يك نفر مبتلا به خال مادرزادي است. خالهاي مادر زادي ناشي از يك نقص تكامل در دوره جنيني هستند و راه حل براي پيشگيري از آنها وجود ندارد. اين خالها در همان اوايل زندگي جنيني، يعني ۱۲ هفته اول بارداري تشكيل مي شوند. داروها، رژيم غذايي، بيماري مادران و جراحات با صدمات حين بارداري تأثير شناخته شده اي در ايجاد خال ندارند.
نظريات متفاوتي در مورد ميزان بروز تغييرات سرطاني در خالهاي مادر زادي وجود دارد. اما احتمالاً كمتر از ۱۰ درصد كودكاني كه خال بزرگ، مادرزادي ( خال بزرگتر از ۲۰ سانتي متر) دارند ممكن است در طول زندگي دچار ملانوما شوند. هر خال مادرزادي اعم از كوچك و بزرگ مي تواند به سرطان تبديل شود اما اين خطر در خالهاي خيلي بزرگ مادرزادي بيشتر است. مطالعات نشان مي دهد خالهاي بزرگي كه قسمت وسيعي از تنه را پوشانده اند بيشترين شانس سرطاني شدن را دارند.
در مورد همه خالهاي بزرگ مادرزادي، بخصوص موارد گسترده، توصيه به برداشتن و جراحي مي شود. نوع درمان در هر بيمار به سن و وضعيت سلامت وي، اندازه خال، محل و شكل ظاهري آن و چگونگي تشكيل و رشد خال بستگي دارد. خالهاي كوچكتر باروش ساده جراحي برداشته مي شوند؛ ولي در مورد خالهاي بزرگتر بايد به طريقي جاي خالي پوست برداشته شده را پركرد مانند پيوند پوست. هدف از برداشتن خال در درجه اول، كاهش خطر بروز سرطان ( ملانوما) است. برداشت كامل تمام سلولهاي غير طبيعي خالهاي مادرزادي بزرگ، اغلب غير عملي است. بنابراين هدف ، برداشتن هر اندازه ممكن از ضايعه است به گونه اي كه فعاليت و كار طبيعي پوست در آن ناحيه صدمه نخورد و از نظر ظاهري نيز جاي زخم آن كوچك باشد. توجه داشته باشيد كه خالها را بدون آن كه جاي زخم آن جا بماند، نمي توان برداشت. اگر خال مادرزادي برداشته نشود بايد توسط خود بيمار و پزشك به صورت دوره اي (ماهيانه توسط خود شخص يا والدين و يك يا دو بار در سال توسط پزشك) معاينه شود. هر گونه تغيير سريع و ناگهاني در رنگ، حدود و اندازه خال و يا به وجود آمدن برآمدگيهاي جديد درخال دليل مهمي براي مراجعه سريع ترو معاينه توسط پزشك است. اما وجود مو روي خالها نمي تواند دليلي براي بدخيمي باشد.
*استاديار دانشگاه علوم پزشكي تهران