|
نقش فضا در تأمين امنيت ملي كشور
|
|
|
شكاف اساسي ميان قدرتهاي فضايي و قدرتهاي غير فضايي در حال گسترش است، به همين دليل قدرتهاي غير فضايي به اتفاق بر اين نكته تأكيد مي كنند كه فضا متعلق به همه بوده و هست. امروزه ماهواره ها قوي ترين، مطمئن ترين و دقيق ترين سكوهاي مشاهداتي در مقياس جهاني قلمداد مي شوند، به طوري كه بنا به نوع سنجنده اي كه حمل مي كنند، از ريزترين شيء تا بزرگ ترين شيء (مانند كره زمين) را مي بينند.
كشورهايي كه به اطلاعات ماهواره اي دسترسي دارند، قادر خواهند بود تمامي عوامل قدرت و يك كشور را مورد تجزيه و تحليل و بررسي قرار دهند، چرا كه صنعت، شبكه راهها، توليدات كشاورزي، منابع ملي و معادن بويژه نفت، اورانيوم و طلا چيزي نيست كه از ديد آشكارسازهاي فضايي مخفي بماند. از آن گذشته، ثروتهاي بالقوه كشورها از نظر وجود منابع مختلف و حالات آمادگي نظامي، قابل ديده باني است. آگاهي قبلي از مشكلات يك كشور مي تواند آمادگي طرف مقابل را براي نامتعادل نمودن اقتصاد كشور مزبور فراهم كند.
همچنان كه تاكنون شاهد بوده ايم، ماهواره هاي زيادي به فضا پرتاب شده و در آينده، اين روند گسترده تر خواهد شد و در اين ميان، كشورهايي كه فاقد اطلاعات دقيق با قدرت تفكيك مناسب باشند، بهاي سنگين ناتواني و شكست در رقابت اطلاعاتي را خواهند پرداخت. بنابراين، بي توجهي به اين مسأله، عواقب ناخوشايندي را به دنبال دارد.
جمهوري اسلامي ايران در دوران جنگ تحميلي و حتي پس از آن، در دوران بازسازي، ضربات متعددي از ماهواره هاي مختلف متحمل شده است. اين ضربات به نوبه خود طرحهاي توسعه كشور را چه در نوع برنامه هاي داخلي و چه در نوع برنامه هاي فراملي، با خسارت جبران ناپذيري مواجه كرده است.
درحالي كه سير تحول كشور و نتايج حاصل از روند توسعه برنامه هاي پنج ساله اول، دوم و سوم بويژه در مسائل دفاعي و امنيتي، از طريق چشمان مخفي بيگانگان در فضا به دقت كنترل مي شود و اين امر در تعيين رفتار كشور گيرنده اطلاعات در مواجهه با ايران مؤثر است و درحالي كه فضاي ايران مرتباً در معرض تعرض ماهواره هاي بيگانه قرار مي گيرد و اين حق، يعني حق استفاده از فضا براي كشور ما نيز محفوظ است، متأسفانه هنوز كار چنداني براي احقاق حق ملت ايران در زمينه استفاده از فضاي ماوراي جو صورت نگرفته است.
تأمين اطلاعات در سطح ملي و فراملي بسيار مهم است. بيشتر كشورهايي كه داراي برنامه هاي خاص ماهواره اي هستند، سعي دارند برنامه هاي ماهواره اي خود را از تغييرات ناشي از دگرگوني هاي سياسي، فرهنگي و اقتصادي دور دارند تا روند جمع آوري اطلاعات، دچار ركود نشود. كشورهاي پيشرفته بويژه آمريكا با بهانه قرار دادن سياست ««آسمان باز» و با بهره گيري از آشكارسازهاي فضايي، بيشترين بهره را از فضاي ماوراي جو برده و از اطلاعات ماهواره ها جهت دست اندازي به منابع كشورهاي ديگر استفاده مي كنند، درحالي كه ايران و بالاتر از آن، جهان اسلام، تنها شاهد اين وقايع بوده و در دل آرزوي غلبه بر وضع موجود را دارند.
طي سه دهه گذشته، كشور چين سه نوع سيستم تحليل اطلاعاتي براي به كارگيري اطلاعات تصويربرداري شده از سطح زمين ساخته است كه شامل سيستم هاي پردازش اطلاعات ماهواره اي مطالعات منطقه اي، سيستم هاي مربوط به مشاهدات هواشناسي و سيستم هاي مطالعات منابع زميني مي باشند.
سيستم ماهواره اي مطالعات منطقه اي
سيستم مطالعات منطقه اي چين از اواسط دهه ۱۹۷۰ توسعه قابل توجهي داشته است.
دهها هزارمتر فيلم توسط ماهواره هاي قابل بازيافت توليدشده و ديگر اطلاعات موردنياز پايگاههاي زميني نيز توسط ساير ماهواره ها به دست آمده است.
اين اطلاعات توسط سازمان ملي مطالعات اقتصادي چين درزمينه هاي دفاعي و تحقيقات علمي، موردبررسي و تجزيه و تحليل قرارگرفته اند و مبنايي اساسي جهت مطالعات منطقه اي و تصميم سازي هاي كلان اقتصادي بوده اند.
براي نمونه دو ماهواره مطالعاتي كه در سال هاي ۱۹۸۵ و ۱۹۸۶ به فضا پرتاب شدند با ارسال تصاويري از سطح زمين براي نهادهاي دولتي مربوطه دركشور چين، زمينه بررسي هايي درارتباط با مطالعات منابع طبيعي و مطالعات زيست محيطي درهفت منطقه اين كشور شامل ناحيه پكن، تيان جين، تانگ شان، حوزه آب خيز تاليمو، دلتاي رودزرد و ديگر نواحي را ايجاد نموده اند.
با بهره گيري از تصاوير ارسالي از ماهواره هاي سنجش از دور قابل بازيافت درمنطقه اي به وسعت ۵۵۰۰۰ كيلومتر مربع، اطلاعات درزمينه هايي همچون: حوزه هاي آبگير، استفاده از زمين ها، منابع جنگلي، انتخاب مسير راه آهن، برنامه ريزي شهري و محيطي، مناطق داراي جذابيت هاي توريستي، مطالعات معادن، پسروي زمين ها و پايداري پوسته زمين و ۱۵۰ مدل نقشه به دست آمده است.
اين نقشه ها همچنين حاوي اطلاعاتي درزمينه مناطق داراي قابليت هاي حمل و نقل، خاك هاي نمك قليايي و خاك هاي فرسايشي بوده اند.
دولت چين از سال ۱۹۷۵ در زمينه استفاده از اطلاعات ماهواره اي برنامه ريزي دقيقي را آغازنموده و عملاً ثابت شده كه مطالعات ماهواره اي امكان صرفه جويي درمنابع انساني و مادي را هم ايجاد مي نمايد.
سيستم ماهواره اي مشاهدات هواشناسي
تصاويري ازتوده هاي ابر و ديگر داده هاي هواشناسي كه توسط سيستم ماهواره اي هواشناسي چين حاصل مي شوند، اطلاعات ارزشمندي را دراختيار سازمان پيش بيني وضع هواي اين كشور قرارداده اند.
همچنين اين داده ها درزمينه آگاهي از امكان وقوع سيلاب ها و طغيان رودخانه ها، تصويربرداري از آتش سوزي جنگل ها و چمنزارها، برآورد ميزان محصولات كشاورزي، توليدات صنايع شيلات، ساخت بنادر و انجام عمليات آزمايشي نيروهاي نظامي بسيارمؤثر بوده اند.
درتاريخ ششم ماه مه سال ۱۹۸۷ هنگامي كه آتش سوزي شديدي در نواحي شمال شرقي Daxingalin چين رخ داد، با بهره گيري از تصاوير ماهواره هاي هواشناسي و داده هاي حاصل از سيستم مطالعات منابع زميني، اطلاعات ارزشمندي درخصوص مراحل آغاز اين رويداد، گسترش آتش و هدايت صحيح عمليات اطفاي حريق، دراختيار متخصصان جهت مديريت بحران قرارگرفت.
سيستم ماهواره اي منابع زميني
كدام يك و يا حتي چند ماهواره اختصاصي به فضا پرتاب كرده اند و از مزاياي تكنولوژي و سياسي و اقتصادي آن استفاده مي كنند. جالب است بدانيم اخيراً حتي كشور نيجريه نيز ماهواره اختصاصي به فضا پرتاب كرده است. چگونه است كه در عصري كه بسياري از كشورهاي پيشرفته و حتي در حال توسعه براي استفاده از فضا سرمايه گذاري هاي هنگفت انجام مي دهند، هنوز چنين تفكراتي در كشور وجود دارد؟ به راستي وظيفه كدام سازمان و يا نهاد بوده تا اهميت بحث فضا و تكنولوژي آن را براي مسؤولين و دست اندركاران روشن كند؟ آيا بهتر نبود قبل از ورود به بحث فضا ابتدا متولي آن مشخص مي شد تا بسياري از مسائل كنوني به وجود نمي آمد؟
اگرچه بحث انعقاد قرارداد نهايي ساخت ماهواره زهره با شركت آويا اكسپورت روسيه به نتيجه نرسيد و هيچ گاه هم دليل واضح، روشن و قابل استنادي در مورد يا قبول اين قرارداد ارائه نشد و هر يك از منابع دليل خاصي را براي اين امر بيان داشتند؛ اما يك بحث را بايد همواره در ذهن داشت و آن ديد جامع و همه جانبه و بررسي هاي دقيق و كارشناسانه قبل از انعقاد قرارداد است. در واقع بحث يك قرارداد نبايد به گونه اي پيش رود كه مسير انعقاد قراردادهاي آينده را با مشكل مواجه سازد.
قابل توجه اين كه اگر در گذشته با ساخت ماهواره زهره مي توانستيم اقدام به اجاره دادن برخي از ترانسپوندرهاي اين ماهواره و فروش برخي از خدمات به ساير كشورها نماييم، با از دست دادن زمان و با توجه به اقدامات گسترده كشور امارات و در دست گرفتن بخش عظيمي از بازار منطقه، تقريباً اين امكان براي ما در آينده منتفي خواهد بود.
كوتاه سخن اين كه ماهواره زهره قرباني نبودن استراتژي مشخص در صنعت فضايي و درنتيجه اختلاف نظر مسؤولان و نمايندگان و بخش هاي مختلف تصميم گيرنده و همچنين نبودن متولي مشخص در سال هاي گذشته و تا حدودي عدم تبيين درست جايگاه صنعت فضا براي برخي مسؤولين شده و اكنون بيم آن مي رود تا براي هميشه فرصت قراردادن ماهواره اختصاصي را در مدار سنكرون از دست بدهيم.
منبع: شبكه تحليلگران تكنولوژي هوا فضاي ايران
|
