جهان نيازمند يك راهبرد جهاني در زمينه تغذيه، تحرك بدني و سلامتي است كه دولتها در آن چارچوب، زمينه استفاده از غذاي مناسب و زندگي سالم را فراهم آورند.
«لي جونگ ووك» مديركل سازمان بهداشت جهاني، در يكصد و سيزدهمين نشست هيأت اجرايي اين سازمان با اعلام اين مطلب گفت: سازمان بهداشت جهاني مدت زيادي است كه در مورد تدابير مربوط به پيشگيري از بيماريهاي عروق، قلب، ديابت، چاقي مفرط، سرطان و ديگر بيماريهاي مزمن غفلت كرده است.
وي جلوگيري از اينگونه بيماريها را مبتني بر همكاري جهاني در اين زمينه دانست و افزود: براي جلوگيري از اين بيماريها، سه روش پيشگيري بسيار روشن وجود دارد كه در صورت اطلاع رساني كامل و پيگيري يك سياست صحيح در حمايت از آنها، قابل دستيابي است.
اين سه روش شامل عدم استعمال دخانيات، فعاليت جسماني و تغذيه صحيح است.
بنا به گزارش روزنامه گاردين از برنامه عملياتي سازمان بهداشت جهاني تحت عنوان «استراتژي جهاني در مورد رژيم غذايي، تغذيه و فعاليت جسماني» ياد مي شود.
در آوريل سال گذشته، سازمان بهداشت جهاني و سازمان خواربار جهاني (فائو) به طور مشترك گزارشي در مورد رژيم غذايي، تغذيه و فعاليت جسماني ارائه كردند. در اين گزارش، كارشناسان نسبت به زندگي بدون تحرك هشدار داده اند.
در اين گزارش، همچنين چكيده اي از نظريات و ديدگاههاي ۳۶ تن از برجسته ترين شخصيتهاي علمي جهان در مورد تغذيه و ورزش انعكاس يافته است و به اين نكته اشاره شده است كه تا سال ،۲۰۲۵ هند يكي از كشورهايي است كه بالاترين آمار مبتلايان به ديابت نوع دوم را خواهد داشت.

دكتر مجتبي عظيميان
( بخش دوم و پاياني)
دربخش نخست مقاله، به چگونگي شكل گيري و بروز سكته مغزي و همچنين انواع آن، سكته هاي گذرا و پايدار مورد بررسي قرا رگرفت، در بخش پاياني، مبحث خونريزي هاي مغزي، علائم و عواملي كه وجود آنها احتمال بروز سكته مغزي را افزايش مي دهد و همچنين چگونگي پيشگيري از اين بيماري ارزيابي شده است.
بيماران معمولاً افرادي هستند با سابقه فشار خون كه فشار خون آنها كنترل نشده است. آنها به طور ناگهاني دچار سردرد شده و در فاصله چند دقيقه تا چند ساعت با سردرد شديد، دچار تهوع و استفراغ مي شوند. همزمان، ممكن است تشنج هم اتفاق بيفتد و بيمار دچار كاهش سطح هوشياري شود. علائم ديگر آن، فلج يك طرف بدن، اختلالات بينايي و انحراف چشمها است. عموماً خونريزي مغزي در طي روز و در موقع فعاليت اتفاق مي افتد.
خونريزي در فضاي زيرعنكبوتيه، عموماً به دنبال پاره شدن آنوريسم (anevr/sm) عروقي است. آنوريسم، ضايعه اي است كه به دنبال ضعيف شدن و برجسته شدن جدار عروق ، ايجاد مي شود. از آنجا كه جدار آنوريسم ضعيف است، به طور ناگهاني پاره شده و حجم زيادي از خون در فضاي زير عنكبوتيه مي ريزد و علائم سكته را ايجاد مي كند.
سن شيوع اين بيماري ۶۰ـ ۴۰ سالگي است و زن و مرد به يك نسبت گرفتار آن مي شوند. شروع بيماري ناگهاني است كه با ايجاد سردرد شديد شروع مي شود. علائم آن سريع پيشرفت مي كند و ممكن است در همان ساعات اوليه منجر به كاهش سطح هوشياري و مرگ شود. ولي در برخي از بيماران كاهش سطح هوشياري وجود ندارد و يا ممكن است درجاتي از خواب آلودگي در روزهاي بعد اتفاق بيفتد. علائم رواني بدون سابقه قبلي همراه با سر درد مي تواند وجود داشته باشد. فلج يكطرفه، تشنج، اختلالات گفتاري و سفتي گردن از علائم ديگر اين نوع سكته است.
به طور كلي سردرد همراه با تهوع و استفراغ كه سير پيش رونده داشته باشد، هميشه هشدار دهنده احتمال وقوع اين نوع سكته است كه مراجعه و تشخيص سريع مي تواند ازعواقب خطرناك آن جلوگيري كند.
عواملي كه وقوع سكته مغزي را افزايش مي دهند:
تا اينجا به تعدادي از اين عوامل اشاره شد ولي در اين قسمت به صورت جمع بندي ارائه مي شود.
۱ـ سن: امكان وقوع سكته مغزي با افزايش سن ارتباط دارد. در اغلب موارد سكته در افراد بالاي ۶۵ سال اتفاق مي افتد و در افراد قبل از ۴۰ سال كمتر ديده مي شود. سكته مغزي ناشي از خونريزي، عموماً در سن هاي پايين تر و گاهي در سنين جواني اتفاق مي افتد.
۲ـ بالا بودن فشار خون: پس از سن، قويترين عامل خطر بالا بودن فشار خون است. هم افزايش فشار خون سيستوليك و هم ديستوليك و يا هر دو باعث فزوني احتمال سكته مي شود. در بيماراني كه فشار خون بالا دارند احتمال وقوع سكته چهار برابر بيشتر از افراد با فشار خون نرمال است.
۳ـ بيماري قلبي: بيماريهاي قلبي كه منجر به ناهماهنگي ضربان قلب شود. بيماريهاي دريچه اي قلب، سكته قلبي، نارسايي قلبي، بزرگ شدن قلب، مي توانند ميزان وقوع سكته مغزي را افزايش دهند.
۴ـ ديابت: ديابت احتمال وقوع سكته را ۳ ـ ۱‎/۵ برابر افزايش مي دهد كه بستگي به نوع و شدت ديابت دارد.
۵ـ بالا بودن چربيهاي خون ( تري گليسريد و كلسترول) وقوع سكته را افزايش مي دهد.
۶ـ سيگار: هم تعداد و هم مدت مصرف سيگار مهم است. ميزان سكته به طور متوسط در افراد سيگاري ۷ برابر بيشتر از افرادي است كه سيگار نمي كشند. توقف سيگار كشيدن سبب كاهش احتمالي سكته در يك دوره ۵ـ۲ ساله مي شود.
۷ـ الكل: وقوع سكته مغزي در افراد الكلي نسبت به افراد نرمال بيشتر گزارش شده است.
۸ـ بروز سكته هاي گذرا:اين نوع سكته ها نشانه بسيار قوي براي بروز سكته است . در اولين سال پس از بروز سكته مغزي گذرا، بيشترين احتمال بروز سكته مغزي پايدار وجود دارد.
روشهاي تشخيص
۱ ـ معاينه بيماران كه شامل شرح حال و معاينه دقيق سيستم عصبي است. در اين مرحله لمس عروق كه سفتي و يا حساس بودن عروق را مشخص مي كند با سمع مسير عروق مي توان به صداهاي اضافي پي برد كه نشان دهنده اختلال در سيستم خونرساني مغز است.
۲ ـ بررسي مايع مغزي ـ نخاعي: در خونريزيهاي مغزي بخصوص خونريزي زير عنكبوتيه وضعيت مايع مغزي ـ نخاعي، نقش تشخيص زيادي دارد. در سكته مغزي اكسيميك، نيز تغييراتي در تركيب اين مايع ايجاد مي شود.
۳ ـ اندازه گيري قند و چربيهاي خون در تشخيص عوامل خطر، كمك كننده است.
۴ ـ نوار مغزي : نوار مغزي در سكته مغزي ارزش محدودي دارد، ولي در بعضي موارد، فركانس و ولتاژ امواج كاهش يافته است.
۵ ـ تصويربرداري از مغز كه شامل سي تي اسكن و M.R.I است. علي رغم اينكه سي تي اسكن شايع ترين تكنيك است كه استفاده مي شود؛ ولي محدوديتهايي نيز دارد. سي تي اسكن هميشه نمي تواند سكته مغزي را نشان دهد بخصوص اگر در ساعات اوليه سكته مغزي ناشي از نارسايي خون باشد ويا سكته در ساقه مغز اتفاق افتاده باشد و يا ضايعه ايجادشده قطر كمتر از ۵ميليمتر داشته باشد. بين ۴۸ـ ۲۴ ساعت بعد از سكته مغزي ايسكميك ۵۰درصد و در پايان هفته اول ۹۰ درصد، سي تي اسكن كمك كننده است. MRI روش حساس تر و دقيق تر سكته هاي مغزي بخصوص در ساعات اوليه است.
۶ ـ آنژيوگرافي: در اين روش با تزريق موادمخصوص در عروق بيمار مي توانيم تصوير واضحي از عروق مغز به دست آوريم. اين روش تشخيص نهايي، بخصوص در مواردي است كه خونريزي مغزي از نوع خونريزي زيرعنكبوتيه باشد. اگر آسيبي در جدار عروق مغزي ايجاد شده باشد، با آنژيوگرافي مي توان بخوبي به وجود آنها پي برد. همچنين تنگي شريانهاي مغزي و ارتباطات نابجاي عروق مغزي را نيز مي توان با اين روش تشخيص داد.
درمان
درمان سكته شامل چهار مرحله است:
الف ـ براي درمان در مرحله حاد، بايد بيمار بستري شده و سريعاً اقدامات درماني از جمله كاهش تورم مغزي بخصوص در خونريزيهاي مغزي، برقراري تنفس و در صورت امكان، لخته توسط جراحي انجام شود. اگر فاصله زماني بيش از ۱۲ساعت باشد، بازكردن رگ مسدود شده ارزش ناچيزي دارد.
ب ـ براي جلوگيري از پيشرفت سيربيماري، وضعيت قرارگرفتن بيمار بخصوص در چندروزاول مهم است. در مواردي كه سكته ناشي از لخته است بيمار بايد در بستر در حالت افقي قرارگيرد و در موارد خونريزي ، سر از سطح افق بالاتر باشد. همزمان، فشارخون بايد كنترل شود. بايد توجه داشت كه فشار خون، ناگهاني كاهش پيدا نكند زيرا باعث پيشرفت سكته مغزي مي شود. در بيمار مبتلا به سكته مغزي بخصوص خونريزي مغزي تورم وجود دارد كه با داروهاي مناسب تورم مغزي بايد كنترل شود.داروهاي ضدانعقادي در مواردي كه لخته وجود دارد كمك كننده ولي در سكته مغزي ناشي از خونريزي خطرناك است. افرادي كه داروهاي ضدانعقادي استفاده مي كنند بايد بطور منظم سيستم انعقادي آنها كنترل شود.
درمان ضدپلاكتي ازجمله آسپرين نيز در سكته هاي مغزي مؤثر است. در مواردي كه بيماري قلبي وجود دارد بايد بيماري زمينه اي ، درمان شود تا بتوان از تكرار سكته جلوگيري كرد.
ج ـ درمان فيزيكي و نوتواني، شامل فيزيوتراپي اندامهاي ضعيف شده است.
د ـ پيشگيري از سكته هاي بعدي، مهمترين اصل در اين مرحله كنترل عوامل خطر است كه قبلاً در مورد آن بحث شد.