امسال در بيست ودومين دوره جشنواره بين المللي فيلم فجر، يك بخش مسابقه ويژه فيلم هاي كوتاه نيز وجود دارد و اصولاً تعداد آثار كوتاه و كيفيت و رقابت آنان به حد قابل ملاحظه اي مي رسد.
از فيلم هاي كوتاه جشنواره امسال كه طي هفته جاري به نمايش درآمده اند، مي توان به اين موارد خاص اشاره كرد:
* «مثل بيست غيرممكن» اثري ۱۷ دقيقه اي از كشور فلسطين و محصول ۲۰۰۳ به كارگرداني آن ماري ژاسير و با تدوين خود وي كه ما رابه دنياي كنوني فلسطين و آن جا كه رفت و آمد آزاد مردم به سبب وجود پست هاي پرشمار بازرسي غيرممكن شده است، مي برد.
* «هر آن چه چشم نبيند»، كاري ۱۳ دقيقه اي از آلن دي گلس فيلمساز متولد ايندياناي آمريكا و مقيم لس آنجلس و اثري صامت كه شايد تصوير و آينه اي از زندگي فعلي جهان باشد و با اين شعار درست يا غلط كه: چيزي را كه چشم نبيند، قلب هم آن را احساس نمي كند.
* «گوي و ضربه» به كارگرداني دانيل گريوز و ريچارد جك از كشور انگليس و به طول مدت ۵ دقيقه و محصول سال ۲۰۰۰ كه جوايزي را در سالهاي اخير درفستيوال هاي بيلبائو اسپانيا، اكسپو نيويورك آمريكا و پرتغال كسب كرده است.
* «گذرها» فيلمي از كاي زيمر آلماني و به طول ۴ دقيقه و آميزه اي از خانه و بيمارستانها كه باعث مي شود رويداد و نماي تازه اي خلق شود.
* «كفش ورزشي و كراوات»، فيلمي ۴ دقيقه و ۳۰ ثانيه اي و محصول سال ۲۰۰۱ فرانسه و به كارگرداني ويرجيني گوئرويك و درباره جواني كه موهاي خود را كوتاه مي كند و برخلاف هميشه با وضعي آراسته به سركارش مي رود اما متوجه مي شود او را با همان تيپ آشفته قديمي اش بيشتر تحويل مي گرفتند!
* «هربا» فيلم ديگري از كارگردان فوق الذكر (ويرجيني كوئرويك) و به طول مدت فقط ۲‎/۵ دقيقه و درباره يك موسيقيدان حرفه اي كه به دنبال كار و شغلي مي گردد اما با كارفرماياني روبرو مي شود كه روشهاي عجيبي براي استخدام مردم به كار مي گيرند و البته نتايج غريبي هم مي گيرند.
* «اندوه سائي»، فيلمي ۴ دقيقه اي از كانادا و به كارگرداني توماس كورزينسفكي و درباره زندگي پدر و دختري در جنگل و فقط با تكيه بر تصاوير و بدون كلام و حتي بدون موزيك و به واقع چيزي شبيه به شعر و در دل طبيعت مطلق.
* و سرانجام اثري به نام «فيلم شماره يك» به طول ۳‎/۴۰ دقيقه و به كارگرداني كارلا گارسياي پرتغالي و محصول سال ۲۰۰۳ و درباره مردي كه مي داند يك كتاب در قفسه اي پشت كتابهاي ديگر پنهان شده است و وقتي آن را برمي دارد تا بخواند، اتفاقي جالب روي مي دهد و … گارسيا سازنده اين فيلم ۲۶ سال بيشتر ندارد و با اين وجود در سابقه و كارنامه اش فتح جايزه نخست در جشنواره فيلمهاي كوتاه در بارسلونا ديده مي شود.

مشخصات فيلم
* عنوان: «قهرمان» Hero
*كارگردان : ژانگ ئيمو
*سناريست ها: ئيمو و لي فنگ
* كارگردان صحنه هاي اكشن: تونگ وي
* طراحي صحنه هاي اكشن: توني چينگ
* اسپشيال افكت : سازمان هاي ارفانيج و اني مال لاچيك
* محصول: كمپاني الايت فيلمز
* توزيع كننده: ميرامكس
* بازيگران: جت لي (در نقش سايلنسر يا ساكت كننده) ، مگي چيونگ (فلائينگ اسنو و به عبارتي برف پرنده) ، توني ليونگ ، (شمشير شكسته) ، ژانگ ژي اي ، دائومينگ چن (پادشاه كين) ، جيانگ ون (امپراتور چين شي) و داني ين.
* خلاصه داستان: اين فيلم داستان اولين امپراتور چين و بهتر بگوييم اولين فرد در خاندان كين است كه مي رود صاحب اين عنوان شود. او سرزميني غرق در جنگ را فرا روي خود مي بيند و به نظر مي رسد طلوع خاندان كين در اين وادي و به قدرت رسيدن وي چندان خوش يمن نباشد. زيرا ۳ رقيب و بدخواه قصد كشتن وي را دارند و فقط يك خدمتگزار صادق وجود دارد كه مي خواهد مقابل آنها بايستد و «امپراتور در راه» را نجات بدهد.
آن چه بايد بدانيد
در مورد «قهرمان» اپيك جذاب ژانگ ئيمو كه در جشنواره امسال فيلم فجر پخش شده، لازم است نكات ذيل را سلسله وار بدانيد:
* تاريخ اولين مرتبه اكران: ۱۹ دسامبر ۲۰۰۲ در هنگ كنگ و ۲۰ ژانويه ۲۰۰۳ در چين.
* تاريخ و نوبت اكران آن در غرب: ۱۶ آوريل ۲۰۰۴ (۲۶ فروردين ۸۳ ) در آمريكا و كانادا و حدود اواخر ارديبهشت ۸۳ در بخشي از اروپاي غربي . در اكران فيلم در غرب، هربار به دلايلي تأخيرهاي متعدد و طولاني روي داده است. ابتدا صحبت از نوامبر ۲۰۰۲ در ميان بود. سپس مثل «گنگسترهاي نيويورك» (دارودسته هاي نيويوركي۲ ) حداقل يك سال در آن وقفه افتاد و نوامبر ۲۰۰۳ (آبان ۸۲ ) هدف گرفته شد. اما اين هم لغو شد و تاريخي كه ابتدا ذكر شد تعيين گشت. اين تاريخ (۲۶ فروردين) بر طبق سنت، اوايل سيزون تعطيلات در آمريكا وبهتر بگوييم مقدمه اي بر آن تلقي مي شود و مي تواند چند هفته باقي مانده تا آن زمان را با فروش زياد خود پوشش بدهد. بخصوص كه صحنه هاي رزمي و اسپشيال افكت آن با بهترين نمونه هاي موجود برابري مي كند.
* خيز به سوي اسكار: فيلم از سوي دولت چين (كه معمولاً با ژانگ ئيمو خوب نيست و كارهاي او را سانسور و توقيف مي كند) به آكادمي علوم سينمايي وهنرهاي تصويري ارائه و كانديداي اسكار بهترين فيلم خارجي (غيرآمريكايي) سال در زمستان ۲۰۰۳ شد، اما آن را نبرد.
* جوايز بين المللي : برنده جايزه الفرد بائر در فستيوال بين المللي برلين ۲۰۰۳ ، درو كننده جوايز درجه دوم بهترين هاي سال (۲۰۰۳) سينماي هنگ كنگ شامل عناوين بهترين كارگرداني هنري، بهترين لباس، بهترين طراحي اكشن، بهترين جلوه هاي تصويري و برترين موسيقي متن و كسب جوايز جشنواره گولدن روستر در شاخه هاي بهترين كارگرداني و بهترين صدا گذاري ، باز هم به سال ۲۰۰۳
* زبان: فيلم به زبان ماندارين (چيني) است كه در غرب با زيرنويس انگليسي پخش خواهد شد.
* نكات جنبي درباره هنرپيشه ها:
توني ليونگ و مگي چيونگ در فيلم تحسين شده «در خط عشق» (۲۰۰۱) نيز با يكديگر همبازي بودند و كم مانده بود كه جت لي و ژانگ ژي اي در« ببرخيزان، اژدهاي پنهان» كار ۴ اسكاري ۲۰۰۱ انگ لي تايواني همبازي شوند كه لي كنار كشيد و چويون فت نقش اول مرد را در آن فيلم بازي كرد.
* كارگردان: ژانگ ئيمو يكي از دو غول سينماي اوانگارد چين دلي ۲۰ سال اخير (ديگري چن كايگه است) ، او تا قبل از «قهرمان» هرگز يك اپيك رزمي نساخته و در اين وادي ها نگشته بود و برعكس سازنده بهترين آثار اجتماعي وافشاگر و با تم هاي سياسي پنهان و معدودي كارهاي داستاني و رماني شناخته مي شد. شاهكار او «فانوس قرمز را بلند كن» (۱۹۹۱) و فيلم هاي مطرح ديگري مثل «ذرت سرخ» ، «داستان كيوجو» ، «ژودو» ، «زندگي» ، «تبهكاران شانگهاي» ، «راه خانه» و «نه يكي كمتر » در اين ارتباط حتماً نام بردني اند، جديدترين فيلم او «دوران هاي خوش» نام دارد.
* بودجه : اين فيلم با ۱۹ ميليون دلار هزينه گران ترين فيلم تاريخ چين شد اما بلافاصله پرفروش ترين فيلم در تاريخ حيات اين كشور و هنگ كنگ شد تا خرجش را به بهترين شكل دربياورد و فراتر از آن سودي هنگفت را نيز موجب گردد.
*ديدگاه تجاري:
اگر بازار آمريكا را مبنا بگذاريم، در دوره پس از اكران وتوفيق چشمگير «ببرخيزان، اژدهاي پنهان»، اين تنها و بهترين فيلمي است كه مي تواند با آن برابري كند و توفيق عظيم تجاري آن را در اين كشور تكرار نمايد. آمريكا تا قبل از فيلم انگ لي به كارهاي رزمي روي خوش نشان نمي داد، اما شيفته اين كار شد و نه فقط اسكار بهترين فيلم خارجي (غيرآمريكايي) سال را به آن بخشيد بلكه ۳اسكار ديگر را نيز به آن ارزاني داشت، پس از آن، رويكرد به كرهاي رزمي بسيار پرشمار قبلي هنگ كنگ و پخش آنها در آمريكا و اروپاي غربي شروع شد كه «ميمون آهني» (محصول۱۹۹۳ و با بازي داني ين) از بارزترين آنها بودو در كنار آن، فيلم رزمي تازه «يك» (با بازي جت لي) نيز در آمريكا اكران شد. اما «قهرمان» بيش از آنهامي تواند خواسته دوستداران كار انگ لي را براي تماشاي چيزي شبيه به آن برآورده كند.
* تشابه ها: اين موارد مستقيم نيست اما وجود دارند و محسوس اند: انگل لي كارگردان «ببرخيزان» تا قبل از ارائه آن كار مشهور بود به ساخت فيلمهاي اجتماعي و عميق و غيرمتعارف مثل «احساس و منطق» (۱۹۹۵) و «توفان يخ» (۱۹۹۶)، ژانگ ئيمو نيز همانطور كه در سطور قبلي آمد، متخصص كارهاي غني اجتماعي و كارگرداني كاملاً دوراز حال وهواي فيلمهاي رزمي به شمار مي آمد. چويون فت كه نقش اول مرد را در «ببرخيزان» بازي كرد، در غرب بشدت شناخته شده است اما جت لي مرد اول «قهرمان» نيزهمين حالت را دارد. درست است كه برخلاف فيلم انگ لي، ميشل يوا را در كار ژانگ ئيمو نمي بينيم اما مگي چيونگ هست و ژانگ ژي اي مستقيماً از درون «ببر» مي آيد!
«قهرمان» به اندازه «ببر» صفحه هاي رزمي مستقيم و دوئل هاي انفرادي ندارد اما كمبود آن را با سكانسهاي عظيم جنگي پرمي كند. با اين اوصاف خواه ناخواه «قهرمان» را بايد باكار پرطرفدار انگ لي قياس كرد و زياد هم قياس كرد.
* يك تشابه ديگر: و اين يكي بسيار جالبتر و جذابتر است. «قهرمان» درست مثل «امپراتور و قاتل» اپيك سال۱۹۹۹ چن كايگه درباره اولين امپراتور چين و تلاش دشمنان وي براي كشتن او است. با اين فرق كه در فيلم جذاب كايگه (كه در ايران هم اكران عمومي داشته و هم از تلويزيون پخش شده است) نگاه و تمركز بر روي يك تروريست (زني با بازي گونگ لي) است و در كار ئيمو ما سه دسته و گروه را در پي شكار اولين سركرده خاندان كين مي بينيم. اما فرق زيادي نمي كند زيرا هر دو فيلم با بافتي عظيم و وسيع و نگاه به يك دوره واحد و مشابه در تاريخ حيات سياسي چين،بر روي موضوعي يكسان تمركز مي كنند و هر دو ما را به ۲هزار سال پيش مي برند و پيشتر گفتيم كه ئيمو و كايگه در عين حفظ احترام يكديگر چگونه در دودهه اخير رقبا و دشمنان خوني (!) يكديگر در امر تصاحب عنوان غول فيلمسازي چين بوده اند. حالا كدام يك بهترند؟ شما نظر بدهيد.
* بار هنري: «قهرمان» بخاطر ديدگاه خاص ژانگ ئيمو كه به هر حال سبكي مختص به خود دارد، فيلمي خاص است كه هر چندبار اپيك و رزمي و حادثه اي آن بر هر چيز ديگري مي چربد، اما او به خاطر خصلتهاي فردي اش هرگز به اتفاق صرف اكتفا نمي كند و بافتن و كاشتن آدمهايي متفاوت دورادور مردي كه مي خواهد امپراتور شود (و تجربه اين كار راندارد) بر جذابيت و ابهام زيبا و رمزآميز و ميزان تعليق ماجرا افزوده است و اگر كار چن كايگه سر راست تر و بدون پيچ و خم بود، در «قهرمان» دائماً شگفت زده مي شويد زيرا آدمهاي خوب، بد هستند و بدها گاهي خوبي هاي رياكارانه مي كنند، همه در راه رسيدن به هدف مي كوشند اما اين اهداف عمدتاً نه براي بهروزي كشور بلكه براي اعتلاي شخصي است. حتي دشمنان «كين» و سوءقصدكنندگان به او لزوماً نيت خير ندارند و ابتدا خود را مي بينند و همين باعث مي شود بينندگان كار ئيمو با دنيايي غيرقابل اطمينان و زنجيره اي از تزوير در يك دنيا بي مهار كه جنگ در آن عادي ترين كار است، مواجه شوند. اين همان دنيايي است كه ئيمو از آغاز مي خواسته است بپروراند وجلوه گر شود. دنيايي متفاوت با كارهاي رزمي صرف و مشت و لگد بي منطق و يا پرواز «انسانهاي هواپيماگونه» در دل آسمان و بر روي درختها به سبك «ببرهاي خيزان» انگ لي.
دربار ژانگ ئيمو همان قدر شلوغ است كه دور وبر رئيس خاندان كين در «امپراتور و قاتل» ولي حسن آن آدمهاي چندرويي است كه بر وجود تضاد شديد آرا در سرزميني پاي مي فشرند كه در آن زمان به خاطر گسترده بودن افراطي اش هرگز نمي توانست روي خوشي را ببيند.
بدون شك ئيمو فراتر از يك نگاه رزمي خشك به يك رويداد تاريخي، به بهترين شكل ما را با فلسفه رياي حكومتي در دوران خاندان كين و افسانه تلاقي پهلوانان شمشير باز با مزدوران آشنا ساخته است. اين چشم نوازترين و بزرگترين كار اوست، هرچند كه لزوماً بهترين كار او نيست.

شرق آسيايي ها حكومت مي كنند
باز هم تعداد فيلمهاي ژاپني و شرق آسيايي در جشنواره، زيادو حكومت آنها محسوس است.
اگر «قهرمان » را كه شايد بهترين فيلم بخش مسابقه بين الملل جشنواره باشد ومحصول سينماي چين است ناديده بگيريم، بايد به اين موارد اشاره كنيم:
«سامورايي سپيده دم» كار سال۲۰۰۲ يوجي ياماداي ژاپني، «آينده درخشان» به كارگرداني كيوشي كوروساوا كه هموطن يامادا است، «وقتي آخرين شمشير كشيده مي شود » ساخته يوجيرو تاكيتا (باز هم از ژاپن)، «راهب كوچك» فيلم ۱۰۲ دقيقه اي كيونگ جونگ جو از كره جنوبي و سرانجام «راندن» كار سابو ژاپني.
مشكلات «جونزي» وار
اسپايك جونزي كارگردان «غيرمتعارف ساز » آمريكايي كه با «جان مالكوويچ بودن » در ۱۹۹۹ مشهور شد، در اواخر ۲۰۰۲ «اقتباس »( و يا به روايتي «تطبيق» ) را عرضه كرد كه به همان اندازه عجيب و غريب بود و با بازي نامداراني مثل مريل استريپ و نيكولاس كيج مطرح تر شد و سرانجام اسكار نقش دوم مرد را در ابتداي بهار ۲۰۰۳ (۱۳۸۲) نصيب كريس كوپر يكي ديگر از بازيگران خود كرد.
اين فيلم كه حالا فراروي بينندگان در جشنواره است، درباره يك فيلمنامه نويس زن (استريپ) است كه در نوشتن كار بعدي اش به انواع و اقسام مشكلات «جونزي»وار دچار مي شود.
فرد كين، همچنان در حال نزول
همه مي گويند ويليام فردكين پس از «ارتباط فرانسوي يك» و «جن گير » در سالهاي ۱۹۷۱ و ۱۹۷۳ ديگر هيچ فيلم كلاسيكي نساخته است و پربيراه هم نمي گويند. چه خوشمان بيايد و چه خير، فيلم آخر او كه محصول ۲۰۰۳ است و «تحت تعقيب» نام دارد، در جشنواره امسال اكران شده است. فيلم درباره به هلاكت رسيدن ۴شكارچي گوزن در منطقه اي جنگلي در ايالت اوره گون آمريكا است و يكي از نيروهاي ويژه اداره پليس تعقيب و پيگيري پرونده را به عهده مي گيرد و درمي يابد كه قاتل از افرادي بوده كه پيشتر زيرنظر خود وي آموزش مي ديده است.
تامي لي جونز قديمي و بني چيو دل تورو بازيگر توي بورس هاليوود، هنرپيشه هاي نقش اول فيلم اند.
كار جالب «تشين» فرانسوي
يكي از فيلمهاي جالب جشنواره امسال «جداافتاده» كار آندره تشين فيلمساز قديمي فرانسوي است كه ما را به اوايل دهه ۱۹۴۰ و دوران جولان سربازان آمريكايي نازي در پاريس و بهتر بگوييم خاك «فرانسه اشغال شده » مي برد. چون هوا در پاريس پس است ، يك زن معلم همراه با دو بچه اش از اين شهر مي گريزد و پسر جواني در اين گريز با آنها همراه مي شود. نازيهاي قاتل در پي آنها هستند اما نگراني زن (با بازي امانوئل بئار) نه آنها بلكه تأثيرگذاري اين جوان بر فرزندان او و بدل شدنش به برادري بزرگ (و ناآشنا) براي آنها است.
يك كمدي تلخ
از راب راينر كارگردان ۵۹ساله آمريكايي و خالق كارهايي مطرح مثل «وقتي هري، سالي را ملاقات كرد»، «ميزري » و «چند مرد خوب»، فيلم «الكس واما» را در جشنواره امسال مي بينيم كه كار آخر او و محصول سال گذشته ميلادي است. در اين فيلم ۹۰دقيقه اي با بازي لوك ويلسون و كيت هادسن در نقشهاي اصلي با نويسنده اي مواجه ايم كه به او فقط يك ماه مهلت داده اند تا رمانش را كامل و عرضه كند وگرنه به خاطر بدهكاريهاي بي كرانش، كارش تمام مي شود.
راينر كه برادر كارل راينر ديگر فيلمساز مشهور آمريكايي است و خودش سابقه بازيگري در سينما را دارد، يك كمدي تلخ و گزنده را با «الكس واما» ارائه داده كه به ديدنش مي ارزد. قدر مسلم اينكه او به اندازه فردكين نزول نكرده است

مشخصات فيلم:
* عنوان:«بازگشت» The return
* كارگردان: اندري زويا گينتسف
* تهيه كننده : ديميتري لس نفسكي
* فيلمنامه نويسان: ولاديمير مويسي نيكو، الكساندر نووتوتسكي و زويا گينتست
* مدير فيلمبرداري: ميخائيل كريچمن
* كمپاني توزيع كننده: كينو اينترنشنال
* محصول: ۲۰۰۳
* طول مدت: ۱۰۶ دقيقه
* بازيگران: ولاديمير گارين ـ ايوان روبرو نافوف ـ كنستانتين لاوروننكو، ناتاليا ودووينا و گالينا پترووا
* خلاصه داستان: پدري كه ۱۲ سال غايب بوده، ناگهان سروكله اش پيدا مي شود و دو پسر نوجوان وي بايد او را به ناچار بپذيرند و اين برايشان سخت است. پدر براي رسيدن به مقصود و فتح قلوب بچه هايش آنها را به جزيره اي دورافتاده در شمال روسيه مي برد و آن مناظر زيبا و پرشكوه و پررمز و راز و افسانه دوستي و احترامي كه بايد شكل بگيرد، تبديل به داستاني عظيم درباره مردشدن اين نوجوانها و حل شدن «پدر بازگشته» در وجودشان مي شود.
ظهورهاي گاه به گاه
«بازگشت» در شهريورماه امسال با درخششي شگرف شيرطلايي بهترين فيلم را در جشنواره بسيار معتبر ونيز (دومين فستيوال سينماي دنيا) برد و تبديل به يك پديده شد و حالا اين فيلم ظريف و عاطفي و در عين حال عظيم و جهان نگر در بيست ودومين دوره جشنواره فجر پيش روي ما است و تماشايش براي اين كه دوباره به اين نكته و باور برسيم كه هر چند سال يك بار در غيرمنتظره ترين و غيرمنطقي ترين اوقات ناگهان يك فيلم فوق العاده در سينماي روسيه ظهور مي كند و مرزها را درمي نوردد، الزامي است.
يك جامعه بيگانه
«بازگشت» كه از قضا شروع اكران عمومي اش در آمريكا، كانادا و چند كشوراروپاي غربي نيز از ۱۰ بهمن ماه بوده، درنگاه نخست درسي گران درزمينه پدربودن و چگونگي آن است اما زوياگينتسف جوان در وراي اين قصه ساده «جامعه بيگانه شده» روسيه رابا نگاه نقادانه خود مي شكافد و يك خانواده كوچك آشفته را پايه اوليه كار خود براي بيان اين ديدگاه و تشريح ايده هاي خود قرار مي دهد. پدر (با بازي كنستانتين لاوروننكو) درحالي به نزد دو پسرش بازگشته كه هيچكس نمي داند طي اين همه سال (۱۲ سال) كجا بوده و چه مي كرده است. او بلافاصله دو پسر كنجكاوش را كه يكي اندري نام دارد (با بازي ولاديمير گارين كه بسيار شبيه به هيلي جوئل اوزمنت هاليوودي است و بلافاصله پس از اتمام فيلم در يك حادثه درگذشت و ديگري دانيا (ايوان دوبرو نافوف) به جايي مي برد كه بكرترين طبيعت ممكن است.
خوابي گران
با اين حال پدر تزريق عشق خانوادگي را به فرزندانش با خشونت هايي توجيه نشده كه فقط از آدمي مثل او برمي آيد قاطي و همراه مي كند و لحظه اي مهربان و فهيم و دنياديده است و دقيقه اي ديگر مردي كه بي انصافي را از حد مي گذراند و بر پشت واينا مي كوبد و آندري را در كنار جاده تنها مي گذارد. رفتار او همان قدر غيرقابل فهم است كه تمام آن غيبت عظيمش، درست است كه او دوباره فرمانده كشتي زندگي اش شده، اما ناخدايي نشان مي دهد كه حس و لمسي از زندگي روز ندارد و با آبهاي مواج اقيانوس لايتناهي زندگي ناآشنا و ناسازگار است و شايد تمام آن ۱۲ سال را در خوابي گران و با بسته و مسدود بودن كامل ذهن و مغزش سپري كرده است. پسرها ماهيگيري و گردش مي كنند و در همان حال مناظر زيبا از مقابل چشم هاي ما رژه مي روند و پدر حتي قايقي را در اختيار مي گيرد تا به جزيره مقابل بروند اما تمام اين تمهيدات و اشيا و نكات ماهوي نمي تواند سوژه اصلي را كه تشريح ۳ كاراكتر اصلي و رابطه مخدوش پدر وفرزندي است از نظرها دور نگه دارد.
پايان مقاومت
اگر اندري سريعاً پدر و بازگشت وي و اضافه شدن يك آدم بزرگ و جديد و اصلي را در زندگي اش مي پذيرد، واينا كه كوچكتر است، مقاومت مي كند و در آغاز هيچ جور قبول نمي كند كه اين موجود تازه را در زندگي اش جاي دهد اما او نيز در پي يك سكانس تراژيك تقدير و حكم زندگي را گردن مي گيرد.
آيا اين روند تكامل يافتن و سفر مكاشفه آميز اين نوجوانها در پروسه پرنويسان زندگي نبوده است؟ آيا آنها در پي اين تجربه ها زودتر از موعد مرد نشده اند؟ آيا اين بازگشت در نهايت پرارزش و مفيد نبوده است؟
دليل اصلي
اما اگر كار عالي فيلمبرداري ميخائيل كريچمن و موسيقي متن جذاب آندري درگاچف را براي لحظاتي همانند كارگرداني هنرمندانه و لطيف زويا گينتسف ناديده بگيريم مجبوريم بگوييم يك مسأله كه «بازگشت» را بسيار مهمتر و تأثيرگذارتر كرد و اشك ها را از چشم ها جاري ساخت و در شب پاياني فستيوال ونيز رسماً و با وسعتي بيشتر پخش و اعلام شد، ماجراي مرگ ولاديمير گارين درپايان تهيه فيلم و طي حادثه اي (افتادن او در درياچه و غرق شدنش) بود.
زويا گينتسف درحالي كه شيرطلايي را در دست داشت و ايفاكنندگان نقش پدر و واينا را در آغوش گرفته بود، ماجراي مرگ گارين را براي حضار تعريف كرد و ناگهان تم انساني فيلم او، انساني تر و اهميت و ارزش آن هر چه بيشتر و «بازگشت» او ، رثاي انسانيت و به مثابه رجعت تلخ مهرباني شد.

جشنواره از روي ارقام
امسال دوره ۲۲ جشنواره فيلم فجر است، مجموعاً ۲۱۴ فيلم كوتاه و بلند سينمايي، داستاني مستند و انيميشن در بخشهاي مختلف به نمايش درمي آيد.
مجموعه بخشهاي مختلف جشنواره شامل ۱۰ بخش است. در بخش مسابقه سينماي ايران ۲۹ فيلم و در بخش مسابقه بين الملل نيز ۲۲فيلم حضور دارند كه با جمع فيلمهاي كوتاه اين بخش به عدد ۴۳ مي رسيم.
در بخش مسابقه فيلمهاي كوتاه ۱۷ فيلم، در بخش مستند ۲۲ فيلم و در بخش مسابقه فيلمهاي اول و دوم جمعاً ۲۷ اثر به نمايش درمي آيند.
فيلمهاي ميهمان شامل ۱۰فيلم هستند و در بخش سينماي روز نيز ۱۷ اثر شركت دارند. سينماهاي نمايش دهنده مجموعاً ۷ سينما (با ۱۳ سالن) براي مردم و ۵ سينما براي خبرنگاران و منتقدان، هنرمندان، تهيه كنندگان و مسؤولان فيلمها را نمايش مي دهند. ۳۷ كشور جهان هم در بخشهاي مختلف جشنواره آثار خود را ارائه كرده اند.
مركز استانها و برنامه هاي پيش بيني شده
جشنواره فيلم فجر در دوره كنوني علاوه بر تهران در مراكز استانهاي فارس، خراسان، كرمان، هرمزگان نيز برگزار مي شود.
در بندرعباس تماشاگران فيلم برتر را انتخاب مي كنند و سينما انقلاب كه مدتي تعطيل بود پس از بازسازي براي جشنواره مورد استفاده قرارگرفته است. در مشهد فيلمها در سينماهاي آفريقا، قدس، هويزه و سيمرغ طي سه سانس به نمايش درمي آيد وقيمت بليت ها نيز ۸۰۰ تومان اعلام شده است. در كرمان هم كه از ۱۶ تا ۲۴ بهمن (دو روز ديرتر از دو استان مذكور) شاهد برگزاري جشنواره هستيم ۱۲ فيلم جديد ايراني و ۹ فيلم خارجي در برنامه قرار دارند. قيمت بليت ها صبح ۷۰۰ تومان و عصر ۱۰۰۰ تومان اعلام شده است. در شيراز نيز ۲۳فيلم ايراني و ۱۰ فيلم خارجي به نمايش درمي آيند. دوئل، هم نفس، برگ برنده، سربازهاي جمعه، شكلات و پرده عشق از جمله فيلمهاي جشنواره در شيراز هستند.
دوفيلمي كه از جشنواره بازماندند
دو فيلم مطرح در ماراتن رسيدن به جشنواره از دور خارج شدند. فيلمهاي «رقص با رؤيا» ساخته محمود كلاري و «جايي براي زندگي» از محمد بزرگ نيا به دليل آماده نشدن در جشنواره حضور ندارند. كلاري در اين زمينه گفت: مهلت ۱۰ روزه براي رساندن فيلم كم است و ترجيح مي دهم كيفيت را فداي تعجيل و شتابزدگي نكنم.
«جايي براي زندگي» هم نام بزرگ نيا و بازيگراني همچون عزت الله انتظامي، هديه تهراني، آتيلا پسياني و … را با خود همراه دارد به دليل آماده نشدن فيلم و توقف آن در مراحل فني از حضور در جشنواره بازماند. البته بزرگ نيا به عنوان داور بخش مسابقه سينماي ايران در جشنواره حضور دارد.
داوران دو بخش اصلي
در دو بخش مسابقه اصلي شامل مسابقه سينماي ايران و مسابقه سينماي بين الملل اين داوران حضور دارند:
در بخش مسابقه بين الملل مجيدمجيدي و عليرضا شجاع نوري از ايران، يان تروئل از سوئد، الياسليمان از فلسطين، شارل تسون از فرانسه، هلما ساندرز از آلمان و عادل حسني از مصر.همچنين در بخش مسابقه سينماي ايران علي نصيريان، محمد بزرگ نيا، ابوالحسن داوودي، محمد داوودي، مجتبي راعي، مهدي شجاعي و مينو فرشچي آثار را قضاوت مي كنند. البته بخش مسابقه فيلمهاي اول و دوم، كوتاه و مستند نيز داورهاي جداگانه اي خواهند داشت.
پيش فروش تك سانس هم آغاز شد
علاوه بر پيش فروش بليتهاي جشنواره به صورت دوره اي (يك سانس از هر روز) كه قبل از آغاز جشنواره تمام شد، پيش فروش بليتهاي تك سانس هم از ۱۰بهمن ماه آغاز شد و تا ۲۰بهمن ماه ادامه خواهد داشت. شيوه پيش فروش تك سانس بدين گونه است كه پس از مطالعه جدول سانسهاي دلخواه را مي توان پيش خريد كرد و ساعتي پيش از شروع در سينما حاضر شده و فيلم را ديد.
پيش فروش بليتهاي جشنواره امسال مكانيزه بود و قرار است كارت اعتباري سينما نيز كه از دهه فجر وارد بازار شده در بعد از جشنواره نيز قابل استفاده باشد.
۱۰فيلم در بخش ميهمان
فيلمهاي بخش ميهمان كه در اين دوره به نمايش درمي آيند شامل اين آثار هستند:
مشت برپوست (محسن محسني نسب و محمدرضا عالي پيام) ، داستان ناتمام (حسن يكتاپناه)، من و نگين دات كام (حسين قناعت)، سيزده گربه روي شيرواني (علي عبدالعلي زاده)، ملاقات با طوطي (عليرضا داودنژاد)، كودك شاعر (اميرقاسم راضي)، چندتار مو (ايرج كريمي)، بوتيك (حميد نعمت الله)، كنار رودخانه (عليرضا اميني) و الهه زيگورات (رحمان رضايي).در اين بخش يك جايزه ويژه به بهترين فيلم و بهترين كارگردان اهدا خواهد شد.
هيأت داوران انجمن منتقدان و نويسندگان
اسامي هيأت داوران انجمن منتقدان و نويسندگان سينمايي اعلام شد.
در جشنواره امسال سيدابوالحسن علوي طباطبايي، محمدتقي فهيم، شاهين امين، محمد سليماني و رضا استادي به عنوان داور معرفي شده اند. جايزه اين انجمن طي مراسم جداگانه اي پس از برگزاري جشنواره اهدا خواهد شد.
بخش مسابقه فيلمهاي اول و دوم
در بخش مسابقه فيلمهاي اول و دوم كه پس از چند سال در جشنواره احيا شده است ۲۷فيلم بلند، مستندو كوتاه به نمايش درمي آيند.
فيلمهاي بلند اين بخش عبارتند از: جايي ديگر (مهدي كرم پور)، دانه هاي ريز برف (عليرضا اميني)، شاه خاموش (همايون شهنواز)، كودك شاعر (اميرقاسم راضي)، من و نگين دات كام (حسين قناعت)، چند تار مو (ايرج كريمي)، بوتيك (حميد نعمت الله) و عاشق مترسك (مهدي نوربخش)، او (رهبر قنبري)، پروانه اي در باد (عباس رافعي)، قدمگاه (محمدمهدي عسگرپور)، شهر زيبا (اصغر فرهادي)، شب آفتابي (بهزاد بهزادپور) و قناري (حميد اردكاني).
داريوش مهرجويي، ميهمان مامان مي رسد
فيلم «ميهمان مامان» آخرين ساخته داريوش مهرجويي كه فرم تقاضاي حضور در جشنواره را پر كرده بود، تامهلت تعيين شده به دبيرخانه جشنواره نرسيد. اما داريوش مهرجويي مي گويد: فيلم در مراحل فني قرار دارد و عوامل اجرايي درصددند فيلم را هر چه زودتر به جشنواره برسانند.گفتني است فيلم «ميهمان مامان» احتمالاً سي امين فيلم بخش مسابقه خواهد بود. اين فيلم تركيبي از سينماي لوكس (همچون يلدا، سارا، پري و...) و واقع گرا (همچون گاو، بماني و...)مهرجويي است. نگاه طنز نيز از جمله ويژگيهاي فيلم «ميهمان مامان» است كه تماشاگران را به ياد «اجاره نشين ها» فيلم موفق مهرجويي خواهد انداخت.

بيست و دومين دوره جشنواره بين المللي فيلم فجر با همه دشواري ها وخوشيها نهايتاً از يكشنبه گذشته كار خود را آغاز كرد.
مراسم افتتاحيه جشنواره امسال كه درتالار ميلاد نمايشگاه بين المللي تهران برگزار مي شد گرچه با حضور حداقل هنرمندان همراه بود، اما اتفاق مهمتر آن تقدير از چند سينماگر با سابقه همچون بهرام بيضايي، شهرام اسدي، ابراهيم حاتمي كيا و سيف الله داد بود . يكي از بخشهاي ويژه مراسم افتتاحيه نيز اجراي رامبد جوان و نمايش چند مصاحبه دست كاري شده ازنيكول كيدمن، جودي فاستر ، اسپيلبرگ ، آل پاچينو و... بود. جذاب ترين بخش اين مراسم نيز قطعاً برنامه آتش بازي بود كه براي اولين بار در پس از انقلاب با شكوه و عظمت خاصي (بعد از نمايش فيلم هم نفس) برگزار شد.
|
امروز جشنواره دقيقاً به نيمه راه رسيده است. ۵ روز ديگر نيز پرونده جشنواره بسته مي شود و تا سال آينده فيلمهاي شركت كننده مركز بحث و نظرات مختلف خواهد بود.
خبرنگاران و منتقدان سينمايي كه آثار شركت كننده را در سينماي ويژه خود (استقلال) تماشا مي كنند، با پذيرايي بهتري نسبت به سالهاي پيش مواجه اند. جلسات نقد و بررسي فيلمها بعد از آخرين سانس (ساعت ۱۸) برگزار مي شود و بين سانس هاي مختلف نيز مثل هميشه بحث و تبادل نظر در خصوص آثار شركت كننده ميان مخاطبان اين سينما جريان دارد.
تا امروز فيلمهاي «به من نگاه كن» به كارگرداني شهرام اسدي، پروانه اي در باد(عباس رافعي) ، رسم عاشق كشي (خسرو معصومي ) ، كنار رودخانه (عليرضا اميني ) در روز اول، او (رهبر قنبري) ، شهر زيبا (اصغر فرهادي) ، شاه خاموش (همايون شهنواز) ، من و نگين دات كام (حسين قناعت) در روز دوم، خداحافظ رفيق (بهزاد بهزادپور)، شكلات (افشين شركت) ، زيتون شكسته (محمد درمنش) ، سيزده گربه روي شيرواني در روز سوم به روي پرده رفته اند.
تعداد زياد آثار شركت كننده و سينماهاي نمايش دهنده، نمايش همزمان در چندمركز استان و تراكم كاري در استوديوها و لابراتوارها باعث شده كه امسال هم مثل سالهاي پيش برخي از برنامه هاي جشنواره تغيير كند. تا امروز (سه شنبه) «او» به جاي «اشك سرما» ، «شهر زيبا» به جاي «پرده عشق» و يك فيلم خارجي به جاي «گاوخوني» به نمايش در آمده اند.
نگاهي به فيلمهاي سه روز اول جشنواره نشان مي دهد «به من نگاه كن» ، «رسم عاشق كشي» و «شهر زيبا» بيشتر از ساير آثار مورد توجه نويسندگان و منتقدان قرار گرفته است.همچنين در نظرسنجي هاي انجام شده بين تماشاگران (كه در چند سينما انجام مي شود) فيلم «مارمولك» ساخته كمال تبريزي با ۹۷ درصد آراي خوب انتخاب اول بوده است، اين رقم نه تنها در اين دوره بلكه نسبت به دوره هاي قبلي نيز يك ركورد تازه براي فيلم برتر به شمار مي آيد.
گزارش كامل به همراه نقد و بررسي اجمالي آثار شركت كننده در بخش مسابقه سينماي ايران را در شماره هاي بعد خواهيد خواند.

• بهمن عبدالهي
از آنجا كه جشنواره فيلم فجر محلي براي ارائه آثاري است كه در يكي دو سال اخير توليد شده اند، مي توان با بررسي فيلمهاي شركت كننده به شمايي تقريباً دقيق از وضعيت سينماي ايران دست يافت. كندوكاو در آثاري كه در جشنواره حضور پيدا مي كنند، جداي از آنكه وضعيت گذشته را پيش روي ما به نمايش مي گذارد، مي تواند چشم انداز يكسال آينده را نيز ترسيم كند.امسال ۷۸ فيلم متقاضي حضور در جشنواره بودند كه گروهي از آنها به بخش مسابقه راه يافتند، گروهي تحت عنوان بخش ميهمان و گروهي ديگر دربخش مسابقه فيلمهاي اول و دوم به نمايش درآمده اند. البته تعدادي از فيلمها نيز از رسيدن به جشنواره بازماندند، پروانه نمايش نگرفتند و يا از جشنواره كنار گذاشته شدند. به هر حال ۲۹ فيلم در بخش مسابقه حضور دارند كه تا امروز تعدادي از آنها به نمايش درآمده اند و تعدادي ديگر نيز طي چند روز آينده به روي پرده خواهند رفت. فيلم «ميهمان مامان» نيز قرار است به جشنواره برسد كه احتمالاً در بخش مسابقه خواهد بود، ۱۰ فيلم در بخش ميهمان پذيرفته شده اند و ۹ فيلم ديگر هم در بخش مسابقه فيلمهاي اول و دوم به نمايش درمي آيند. بنابراين ۴۳ فيلم از آثار جديد نماينده سينماي ايران در جشنواره خواهند بود.در بررسي آماري پيش رو نگاهي به فهرست سينماگراني كه در اين ۴۳ فيلم فعاليت كرده اند، داريم و بر حسب همين جدول، پركارترين هنرمندان چند رشته اصلي را معرفي مي كنيم.
| پركارترين كارگردان: عليرضا اميني
در ميان ۴۳فيلم ايراني حاضر در جشنواره تنها ۲فيلم متعلق به يك كارگردان است، يعني اميني با دو كار كه البته هيچكدامشان در بخش مسابقه نيست عنوان پركارترين فيلمساز جشنواره را يدك مي كشد. «كنار رودخانه» دربخش ميهمان و «دانه هاي ريز برف» در بخش مسابقه فيلمهاي اول و دوم حضور دارند.
البته فيلم «موشو» نيز دو كارگردان به نامهاي محسن محسني نسب و محمدرضا عالي پيام دارد. فيلم «روايت سه گانه» نيز به دليل سه اپيزودي بودن داراي سه كارگردان (پرويز شيخ طادي، عبدالحسن برزيده و رخشان بني اعتماد) است.
| پركارترين فيلمنامه نويس هم اميني است
باز هم عليرضا اميني، عنوان پركارترين فيلمنامه نويس را در جشنواره امسال دارد. چرا كه فيلمنامه هر دو فيلمش را خودش نوشته است. ۸ كارگردان هم اصلاً فيلمنامه اي ننوشته اند و از فيلمنامه ديگران استفاده كرده اند. فيلمنامه هاي «هيام» و «سيزده گربه روي شيرواني» نيز با همكاري سه نفر نويسنده آماده شد و فيلمنامه ۶ فيلم را هم دو نويسنده با همكاري يكديگر نوشته اند و فيلم «روايت سه گانه» نيز ۴ فيلمنامه نويس دارد. باقي فيلمها نيز از فيلمنامه كارگردانان بهره برده اند (۲۵ فيلم).
| تورج اصلاني فيلمبردار پركار امسال
نگاهي به فهرست اسامي دست اندركاران ۴۳فيلم ايراني جشنواره نشان مي دهد تورج اصلاني با فيلمبرداري آثاري همچون كنار رودخانه، دانه هاي ريزبرف، او من و نگين دات كام (مجموعاً ۴ فيلم) پركارترين مديرفيلمبرداري بوده است.
محمدرضا سكوت و عليرضا زرين دست نيز هر يك با فيلمبرداري ۳ اثر پركارتر از بقيه بوده اند. علي لقماني، محمود كلاري، حسن ملكي، تورج منصوري و رضا رخشان نيز هر يك ۲فيلم در جشنواره دارند. فيلم « به من نگاه كن» از فيلمبرداري سه نفر (مهرداد فخيمي، ابراهيم غفوري و حسن ملكي بهره برده و فيلمهاي ديگري نيز مثل «روايت سه گانه»، «اشك سرما» و «كودك شاعر» ۲ فيلمبردار دارند.
| محمدرضا عليقلي، پركارترين سازنده موسيقي متن
تعداد زيادي از فيلمهاي جشنواره به دلايلي همچون عجله براي رساندن، آماده نشدن موسيقي متن و ضرورت نداشتن استفاده از موسيقي به جاي نام آهنگساز و سازنده موسيقي متن علامت «ـ» گذاشته اند. بنابراين ۹ فيلم درباره موسيقي و سازنده آن اطلاعي نداده اند.
محمدرضا عليقلي به خاطر آهنگسازي فيلمهاي «كودكانه»، «مارمولك»، «شاه خاموش»، «معادله» و «هيام» به عنوان پركارترين آهنگساز شناخته مي شود.
فردين خلعتبري نيز با ساخت آهنگ و موسيقي براي فيلمهاي «هم نفس»، «شكلات»، «پروانه اي در باد» و «جايي ديگر» در رديف دوم پركارترين آهنگساز جشنواره قرار دارد. مجيد انتظامي نيز دو اثر در جشنواره ارائه داده است.
| تدوين كننده پركار؛ بهرام دهقاني
بهرام دهقاني گرچه سالها در حوزه تدوين فعاليت داشته است. اما بعد از گرفتن جايزه تدوين براي فيلم «متولد ماه مهر» پركارتر شده است تا آنجا كه امسال ۵فيلم نام او را به عنوان تدوين كننده معرفي كرده است. اسامي فيلمهايي كه دهقاني تدوين آنها را برعهده داشته عبارتند از:«باج خور»، «قدمگاه»، «كودكانه»، «مزرعه پدري» و «جايي ديگر».
حسين زندباف نيز ۳ اثر را مونتاژ كرده است و حسن حسندوست، كامران قدكچيان و محمدرضا مونسي نيز هر يك ۲ فيلم را تدوين كرده اند. يك فيلم نيز (به من نگاه كن) دو نفره تدوين شده وفيلمي ديگر هم توسط يك كارگردان ديگر تدوين شده است. (تدوين فيلم ملاقات با طوطي توسط محمدعلي سجادي)
| مرتضي شايسته و تلويزيون، دو تهيه كننده پركار
فيلمهاي جشنواره امسال توسط سه گروه مختلف (كارگردانان / بخش خصوصي / بخش دولتي) تهيه شده است. در ميان آثار مورد بررسي مرتضي شايسته (مدير دفتر هدايت فيلم) عنوان پركارترين تهيه كننده را دارد چرا كه با تهيه ۴ فيلم سربازهاي جمعه، هم نفس، بوتيك و ساكنين سرزمين سكوت، پركارترين تهيه كننده بخش خصوصي است. از سوي ديگر سازمان تلويزيون تهيه آثار مختلفي براي شبكه هاي مختلف را برعهده داشته است، اين سازمان با تهيه يا مشاركت در ساخت ۴ فيلم پركارترين تهيه كننده دولتي به شمار مي آيد. آثار تلويزيون در اين رابطه عبارتند از: او، عروس افغان، هيام و پرده عشق.
همچنين مركز گسترش سينماي تجربي و نيمه حرفه اي و سازمان توسعه سينمايي سوره وابسته به حوزه هنري هر يك با دو فيلم تخت كشيان و حسن توكل نيا نيز هر يك با دو اثر از جشنواره حضور دارند.
| بهرام رادان و مريلا زارعي پركارترين بازيگران مرد و زن
نگاهي به مشخصات فيلمهاي شركت كننده نشان مي دهد برخي بازيگران امسال پركارتر و برخي ديگر كم كارتر شده اند، به هر تقدير بهرام رادان با بازي در فيلمهاي گاوخوني، شمعي در باد، ننه گيلانه و سربازهاي جمعه پركارترين بازيگر نقش اول مرد است. مجيد مشيري نيز با ۵ فيلم (پروانه اي درباد، پرده عشق، روايت سه گانه، عاشق مترسك و چند تار مو) پركارترين بازيگر نقش دوم مرد است. همچنين شاهرخ فروتنيان نيز با ۴ فيلم، يكي از پركارترين بازيگران نقش مكمل به شمار مي آيد.
پژمان بازغي (بافيلمهاي دوئل، سربازهاي جمعه و تارا) ، محمدرضا فروتن (با سربازهاي جمعه، ملاقات با طوطي و شاه خاموش)، فريبرز عرب نيا (پروانه اي درباد، باج خور و برگ برنده) و محسن قاضي مرادي با ۳ فيلم پركارتر از بقيه بازيگران بوده اند.
همچنين مهدي احمدي، پارسا پيروزفر، احمد نجفي، فرهاد قائميان، انوشيروان ارجمند، پرويز پرستويي، مهران رجبي، امين حيايي، سيروس گرجستاني، شهاب حسيني، ايرج نوذري، حميد رضا پگاه، محمدرضا شريفي نيا، حسين ياري و محمدرضا گلزار هر يك با دو فيلم در جشنواره حضو ردارند. متين عزيزپور هم با دوفيلم به عنوان پركارترين كودك بازيگر جشنواره به شمار مي آيد.
پركارترين بازيگر قطعاً مريلا زارعي است كه با ۴فيلم (معادله، سربازهاي جمعه، هم نفس و سيزده گربه روي شيرواني) در جشنواره امسال حضور دارد.
چكامه چمن ماه نيز با ۳فيلم (جايي ديگر، شكلات و صبحانه براي دو نفر) و گل شيفته فراهاني با ۳ فيلم (جايي ديگر، اشك سرما و بوتيك) پركارتر از بقيه هستند. بقيه نگاهي به فهرست بازيگران فيلمهاي ايران جشنواره نشان مي دهد كه اين بازيگران ۲ فيلم در جشنواره دارند: لادن مستوفي، فاطمه معتمدآريا، آزيتا حاجيان، ناديا دلدار گلچين، گلاب آدينه، مهتاب كرامتي، فريده سپاه منصور و گوهر خيرانديش.