علي رغم بروز آثار و نمودهايي كه صرع در زندگي انسان ايجاد مي كند، درك آن كار آساني نيست.
براي شروع اجازه دهيد ابتدا نگاهي به مغز بيندازيم. براي آن كه بدانيم چه مشكلاتي در حمله صرع اتفاق مي افتد، ابتدا بايد بدانيم مغز شامل چه قسمت هايي است و هر قسمت چه كاري انجام مي دهند.
مغز شامل ۵ قسمت يا لب است. هر قسمتي عملكرد متفاوتي با قسمت هاي ديگر دارد.
در قسمت پشت لب پيشاني، لب آهيانه قرار دارد و علاوه بر كارهاي ديگر در درك احساس هاي سرما، گرمان، گزگز و مور مور شدن و درد دخالت دارد.
لب پس سر، انتهايي ترين قسمت مغز است و در درك تحريكات بينايي دخالت مي كند.
لب تامپورال (گيجگاهي)، نيز درك احساس هاي بويايي، خاطرات و شنوايي را انجام مي دهد.
ناحيه پس لب هاي گيجگاهي و آهيانه نيمكره چپ در خواندن و تكلم دخالت دارد و بالاخره قسمت ناحيه اينولا، كه در درك احساس هاي احشايي (شكم و دهان) دخالت دارد.
در يك مغز طبيعي سلول هايي به نام نورون در انتقال اطلاعات دخالت دارند. اين اطلاعات از طريق انتقال انرژي الكتريكي به مناطق مختلف ارسال مي شود. اين انرژي الكتريكي امواج مغزي ايجاد مي كند كه به وسيله دستگاه الكتروآنسفالوگراف ثبت مي شوند.
يك مغز طبيعي امواج مشخص و منظمي دارد، ولي در انواع مختلف صرع، نوع اين امواج تغيير و به ما براي شناسايي صرع كمك مي كند.
در واقع هيچكس به درستي نمي داند با يك حمله صرعي چه اتفاقاتي در مغز رخ مي دهد كه منجربه حمله تشنجي مي شود، ولي نظريه هاي مختلفي وجود دارد كه قابل قبول ترين آنها به شرح زير است:
* در حمله صرع، انفجاري ناگهاني از انرژي هاي الكتريكي به نقطه اي از مغز به وقوع مي پيوندد كه در صرع هاي عمومي اين تخليه الكتريكي تمام قسمت هاي مغز را در بر مي گيرد و منجربه بروز علائم قابل رؤيت مي شود.
اما اين كه چه عاملي باعث بروز اين انفجار الكتريكي مي شود كاملاً مشخص نيست. همين مطالعات مي گويند سلول هاي عصبي بيمار منجربه بروز اين تخليه هاي الكتريكي ناگهاني مي شود، چرا كه نورون هاي طبيعي و عادي، مواد خاصي از خود ترشح مي كنند كه مانع از بروز اين تخليه هاي ناگهاني مي شوند. اين مواد شيميايي در سلول مغز مانند مواد اطفاي حريق در آتش سوزي ها عمل مي كنند و عدم وجود آنها، باعث مي شود جرقه هاي الكتريكي كه به طور طبيعي از نقاطي از مغز برمي خيزند، خاموش نشده و منجربه انفجار و به اصطلاح بروز آتش سوزي شوند و حالتي به نام تشنج را ايجاد كنند.
از طرف ديگر بعضي از متخصصان معتقدند وجود امواج بتا (امواج كوتاهي كه فركانس زيادتري از ساير امواج مغزي دارند) به طريقي مانع از بروز امواج صرعي مي شود و كمبود اين امواج در فرد مصروع، موجب استعداد وي به بروز امواج صرعي مي شود. به علاوه در بيماران صرعي، امواج آلفا كه امواجي با فركانس ۱۳ـ۸ سيكل در ثانيه هستند از فركانس پايين تري برخوردارند و به همين طريق شيوع امواج تتا (امواجي با فركانس ۷ـ۴) در اين افراد بيشتر است.
به نظر مي رسد اين تركيب در امواج مغزي زمينه تشنج را مي سازد.
تمرينات بيوفيدبك به مبتلايان صرع كمك مي كند بتوانند فعاليت امواج بتا را در خود افزايش داده و در همان حال از امواج آلفا و تتاي خود بكاهند و به اين ترتيب از ميزان تشنج كاسته شود.
افسانه هايي كه در مورد صرع وجود دارد
بعضي از اين خرافات تا اندازه اي از قديم ريشه دوانده اند كه حتماً واقعيت اصلي را زير سؤال برده اند.
اجازه بدهيد با اين خرافات بجنگيم و بتوانيم واقعيات و حقايق را هويدا كنيم.
۱ـ صرع يك بيماري است!
صرع بيماري نيست يك اختلال است. چرا كه در علم پزشكي، بيماري به پديده اي بيش از يك اختلال عملكرد بدن اطلاق مي شود. بيماري همراه مجموعه اي از علائم و نشانه ها است درحالي كه در صرع چنين نيست و به همين دليل است كه به آن يك اختلال گفته مي شود تا يك بيماري و اين اختلال ممكن است به دلايل زيادي اتفاق افتد و منجربه صرع شده باشد و به همين جهت از صرع به عنوان يك علامت براي شناسايي اختلال اوليه كمك مي گيريم.
۲ـ اگر تشنج مي كنيد شما دچار صرع هستيد!
اگرچه وقوع تشنج از علائم بارز صرع است ولي همه تشنج ها منشأ صرعي ندارند. تشنج ممكن است به دلايل بسيار مختلف مانند ضربه سر، داروها، مصرف الكل و غيره ايجاد شود و يا مثلاً تشنج با تب كه در ۴ درصد كودكان كمتر از ۵ سال اتفاق مي افتد و يا نرسيدن اكسيژن كافي به مغز ممكن است منجربه حمله تشنجي شود.
بعضي اوقات حالات تشنجي منشأ صرعي ندارد و همراه با نوار مغزي غيرطبيعي هم نيست. اين نوع تشنج ها با داروهاي ضدصرعي هم كنترل نمي شوند چرا كه اساساً صرع نيستند.
براي كنترل اين نوع تشنج ها ابتدا بايد عوامل اوليه آن را كه اغلب روحي و رواني هستند، ريشه يابي كرد و با كاستن عوامل بروزدهنده آنها را كنترل كرد.
۳ـ بروز تشنج همواره شديد و واضح است!
وقتي صحبت از تشنج مي كنيم ابتدا يك حمله صرعي بزرگ يا حركات تونيك و كلونيك (حركات كششي و رفت و برگشتي اندام ها) در ذهن متصور مي شود درحالي كه همواره چنين نيست چرا كه حركات در اندام ها و از بين رفتن كامل هوشياري يا حركات ناگهاني در تشنج نوع ابسانس يا صرع كوچك، ديده نمي شود. اگرچه بيمار در فاز تشنج است ولي چنين علائمي را بروز نمي دهد و فقط براي چند لحظه ارتباط او با دنياي اطراف قطع مي شود گويي كه به نقطه اي خيره شده و يا در حال خواب ديدن است.
۴ـ كار زيادي براي افراد صرعي نمي توان انجام داد!
اين جمله بسيار دور از حقيقت است. چرا كه ۸۰ درصد انواع صرع با درمان هاي دارويي قابل كنترل و درصد زيادي از بقيه با جراحي و به كارگيري روش هاي ديگر قابل درمان هستند.
اگرچه نگرش مثبتي تا قبل از سال ۱۸۶۷ كه از برومايد كه ماده اي سمي بود و در درمان صرع به كار گرفته شد وجود نداشت، ولي از سال ۱۹۱۲ با به كارگيري فنوباربيتال در درمان صرع، كنترل اين اختلال وارد دنياي جديدي شد. ۲۷ سال بعد فني توئين يافت شد و با پيدايش داروهاي جديد ديگري مانند كاربامازوپين والپورات سديم واقعيت درمان پذيري صرع شكل تازه تري به خود گرفت، (در فصل ۵ به تفصيل با داروهاي ضدصرعي آشنا خواهيد شد).
علاوه بر به كارگيري داروها روش هاي ديگري مانند بيوفيدبك، تنش زدايي و غيره هم در كنترل صرع ها مؤثر هستند.
و بالاخره به كارگيري جراحي در درمان موارد خاصي از صرع ها ميزان بهبودي مصروعين را افزايش داده است.
ادامه دارد