پسري با آرايشي كاملاً دخترانه در پارك شهر تهران توجه ام را جلب مي كند جلو مي روم اسمش را مي پرسم مي گويد: اسمم مهرانه است. پرسيدم از كي «مهرانه» اسم پسر شده است سؤال دومي او را ناراحت و خشمگين كرد و پاسخ داد: من پسر نيستم، دخترم! و بعد از خودش گفت:
«از كودكي لباس دخترانه مي پوشيدم و آرايش كردن را دوست داشتم، هميشه روسري سرم مي كردم و با اسباب بازي هاي خواهرم بازي مي كردم. اما حالا كه بزرگ شده ام خانواده ام اجازه نمي دهند رفتارهاي گذشته ام را دنبال كنم. آنها مرا به خاطر آرايش كردن و پوشيدن لباسهاي دخترانه تنبيه مي كنند واز طرز راه رفتن و صحبت كردنم ايراد مي گيرند. ولي من عادت كرده ام، دختر باشم و دخترانه عمل كنم. وقتي كه دختر هستم چرا نبايد مثل دخترها لباس بپوشم، چرا نبايد آرايش كنم و موهايم را رنگ كنم و چرا وقتي در خيابان راه مي روم هزاران چشم به من و امثال من ناسزا و بي ربط مي گويند.»
مهران با گريه ادامه مي دهد: «من چه گناهي كردم كه دچار اين وضعيت شدم. هر قدر هم با خانواده ام در مورد رفتارم صحبت مي كنم، آنها متوجه نمي شوند حتي گاهي اوقات مرا از خانه بيرون مي كنند و من شبها توي اين سرما جايي را نداشتم كه بخوابم و الان هم خانواده ام گفتند: «يا رفتارت را درست مي كني يا اينكه حق نداري به خانه برگردي.»
مهران در مورد آرزوهايش مي گويد: دوست دارم پولي دستم بيايد و تحت عمل جراحي قرار بگيرم تا راحت بشم و ازدواج كنم.
اين آرزوي يك انسان بود؛ آرزويي بزرگ براي انساني كه به جنس مخالفش فكر مي كند و مي خواهد آني باشد كه فكر مي كند. «دختر بودن» شايد براي بسياري بي ارزش باشد حتي براي برخي دختران. اصلاً در اين موارد كسي فكر نمي كند چه رسد به آرزو… جامعه ايران نگاه خوبي به موضوع اختلال هويت جنسي ندارد زيرا بسياري از افراد برحسب اعتقادات مذهبي و عقايد خاص كه دارند اين افراد را جزو منحرفين جامعه محسوب مي كنند.
عامه مردم به اين افراد «دوجنسيتي» مي گويند ولي آيا واقعاً اين افراد دوجنسيتي هستند.
دكتر شكرالله عبدالله زاده روانپزشك در اين خصوص به خبرنگار ما مي گويد: عامه مردم به افراد مبتلا به اختلال هويت جنسي دو جنسيتي مي گويند در صورتي كه آنها دوجنسيتي نيستند، به گروهي دوجنسيتي مي گوييم كه به لحاظ جسمي داراي تظاهراتي از هر ۲ جنس به طور همزمان باشند مثلاً فردي از نظر كروموزمي متعلق به جنس زن است و كروموزوم XX دارد ولي داراي خصوصيات ثانويه و جنسي مردانه است و مثلاً دستگاه تناسلي مردانه دارد. بنابراين دوجنسيتي به هيچ وجه معادل آن چيزي كه درجامعه به كار مي رود، نيست. افراد دوجنسيتي با استفاده از آزمايشات كاملاً شناسايي شده و در اوايل دوران كودكي تحت عمل جراحي قرارمي گيرند.
وي ادامه مي دهد:افراد مبتلا به اختلال هويت جنسي (Transexual) به لحاظ بيولوژيك يك زن و يا يك مرد كامل است بدون هيچ اشكالي در دستگاه جنسي، عملكرد سالمي دارد و لي به لحاظ رواني احساس مي كند متعلق به يك جنس ديگر است و از هويت خودش راضي نيست و شواهدي كه درون اين افراد است مثل: دستگاه جنسي داخلي، كروموزم ها، هورمونها، دستگاه تناسلي خارجي نمي تواند آن ها را معتقد به داشتن جنسيت ظاهريشان يعني آنچه هستند، بكند و مرد احساس مي كند كه يك زن است، زني كه در قالب مردانه به وجود آمده است.
* رفتار تغيير جنسيت گرا و نقش والدين
دكتر وامقي در ارتباط با رفتار تغيير جنسيت گراها در كودكي و بزرگسالي و نقش والدين در به وجود آمدن اين رفتار مي گويد: «افراد تغيير جنسيت گرا (Transexual) معمولاً در كودكي و حتي قبل از دبستان شروع به انجام دادن رفتارهاي جنس مخالف مي كنند كه ممكن است توجه و تقويت بي اندازه والدين را به همراه داشته باشد. براي بسياري از والدين رفتارهاي كودك جذاب است درحالي كه واكنش والدين به رفتارهاي جنس مخالف بچه ها در شكل گيري رفتارهاي كودك بسيار مؤثر است. «پسربچه ها كفش ها و لباسهاي مادران را مي پوشند و حتي والدين به كودكان آموزش مي دهند كه چطور آرايش كنند. درحالي كه والدين نبايد تصور كنند كه اين رفتارها گذرا است بلكه بايد نهي شوند.
وي مي گويد: متأسفانه در سنين بالاتر تضادي كه بين رفتار فرد به ويژه پسرها با هم سن و سال خودشان پيش مي آيد؛ باعث واكنش هاي منفي خانواده و جامعه نسبت به فرد مي شود. خيلي از افراد بخصوص پسرها در مدرسه مورد آزار و اذيت قرارمي گيرند. ممكن است اين آزارها توهين هاي كلامي باشد و يا حتي طردشدن در گروههاي دوستي و كوچكي كه افراد دارند.
وي مي افزايد: هنگامي كه افراد مبتلا به اختلال هويت جنسي رشد مي كنند، دچار لطمه هاي بسيار شديدي مي شوند كه اين لطمه ها براي پسران بسيار زيادتر از دختران خواهد بود. زيرا هر چيز كه مي خواهند انجام دهند، از نظر جامعه اشتباه است اگر پسر باشد مانند دختران عمل كند به خاطر اين كار كتك هم مي خورد و مورد آزار و اذيت قرار مي گيرد و اگر دختر باشد و رفتار پسرانه انجام دهد به او گفته مي شود همانند دختران رفتار كند. والدين از فرزندان انتظار دارند براساس خصوصيات جسمي خود رفتار كنند ونقش زن يا مردي را ايفا كنند و اگر فرد بخواهد براساس آنچه فكر مي كند، عمل كند واكنش شديد خانواده را برمي انگيزد.
طيبه دهباشي، مددكار اجتماعي در زمينه پذيرش اين افراد از سوي جامعه و والدين مي گويد: قبل از اينكه ميزان پذيرش اين افراد را در جامعه مورد بررسي قرار دهيم، اين افراد در خانواده هايشان دچار مشكل هستند. در بيشتر مواقع اتفاق مي افتد كه اين افراد از سوي خانواده طرد شوند مخصوصاً فردي را فرض كنيد كه ساكن شهرستان كوچكي باشد پذيرش اين فرد نه تنها براي خانواده كه حتي براي هم محلي ها و همشهري هاي خودش بسيار مشكل است.
يك طرز تفكر غلط
دكتر وامقي درباره طرز فكر مردم در مورد افراد مبتلا به اختلال هويت جنسي مي گويد: اين مسأله كه آنها چه رفتاري از خودشان نشان دهند، براي افراد ديگر هم مسأله ساز است. زيرا در نظر شايع و حتي در گروههاي تحصيلكرده و تخصصي پزشكي اين افراد را منحرفين جنسي تصور مي كنند ويا در نظر محيط بيرون آنها ممكن است هم جنس گرا باشند. (homosexual) اما در نظر فرد تغيير جنسيت گرا آنها فقط خودشان هستند. هم جنس گرا با تغيير جنسيت گرا تفاوت بسيار دارد.
وي مي افزايد: «فردي از نظر بيولوژي مرد است ولي خودش احساس مي كند زن است در نتيجه رفتارهاي جنسي او تابع تفكرات خودش است هر كس كه فكر كند زن است رفتارهاي جنسي اش زنانه مي شود و نبايد تصور كرد كه اين افراد در روابط جنسي مشكل دارند كه طرز تفكر غلطي است كه مي خواهند يا دوست دارند با جنس موافق ارتباط داشته باشند».
استفاده از هورمون در دوران بارداري
دكتر عبدالله زاده استفاده از هورمون در دوران بارداري را دراختلال هويت جنسي مؤثر مي داند و مي گويد: «الگوهاي رفتاري به جنس مخالف مي تواند ناشي از بحران فيزيولوژيكي باشد. كودكاني كه مادرانشان در دوران بارداري هورمونهاي جنسي مصرف كرده اند به احتمال زياد مانند جنس مخالف رفتار خواهند كرد. دختراني كه مادرانشان در دوران بارداري هورمونهاي مردانه مصرف مي كردند، در دوران كودكي حالتهاي پسرانه داشته اند، وي اضافه مي كند: اگر در زمان بارداري تستسترون زياد ترشح شود، در مغز جنين دختر هسته اوليه مردانگي به وجود مي آيد. و اگر تستسترون كم ترشح شود و جنين هم پسر بود، جنين به سمت دختر بودن گرايش پيدا مي كند.
نهادها و سازمانهاي حمايتي
به طور متوسط در آماري كه انجمن روان پزشكي آمريكا مي دهد از هر ده هزار مرد يكنفر و از هر چهل هزار زن يك نفر دچار اختلال هويتي است. مركز پزشكي قانوني آمار اين افراد را در ايران در ۶ ماه اول سال جاري ۲۷ زن و ۳۳ مرد اعلام مي كند و مي گويد اين عده خواهان عمل جراحي براي تغيير جنسيت بوده اند.
پزشكي قانوني با اين افراد در ارتباط است و افرادي كه بخواهند تحت عمل جراحي قرار بگيرند، از پزشكي قانوني مجوز مي گيرند.
در كنار پزشكي قانوني كه اقدام به صدور مجوز براي اين افراد مي كند سازمانهاي ديگري نيز در دو سال اخير گام هاي مثبتي برداشتند كه از آن جمله مي توان به سازمان بهزيستي استان تهران اشاره كرد كه دفتر آسيب ديدگان اجتماعي خدمات حمايتي مثل كمك هزينه درماني ، امكان كاريابي البته در حد محدود براي آنها انجام مي دهد. دفتر امور زنان وزارت بهداشت و سازمان روان پزشكي هم خدماتي از قبيل جلسات روان درماني به اين گروهها ارائه مي كند.
تغيير جنسيت با عمل جراحي
مبتلايان به اختلال هويت، عمل جراحي براي تغيير جنسيت را تنها راه ممكن براي خلاصي از وضع موجود مي دانند ولي آيا اين اقدام تنها راه ممكن است؟
دكتر عبدالله زاده در اين خصوص مي گويد:
ما يك فكر ناسالم داريم و يك بدن سالم پس مي آييم با عمل جراحي بدنهاي سالم را خراب مي كنيم كه با فكر ناسالم آن اشخاص مطابقت بدهيم تا آن اشخاص راضي شوند البته اين كار درست نيست و درست آن است كه اين فكر ناسالم را درست كنيم تا با اين بدن سالم مطابقت كند.
از سوي ديگر دكتر عبدالرسول مهرساي مي گويد: من بيش از ۱۰ تا ۱۵ جراحي انجام داده ام فقط يك مورددختر به پسر بود و بقيه پسر به دختر بودند.
وي در ارتباط با مشكلات افراد قبل و بعد از عمل جراحي مي گويد: آنها قبل از عمل بسيار ناراحت و غمگين هستند و دعا مي كنند در حالت فكري، رواني موردعلاقه شان باشند و شديداً التماس مي كنند كه ما را از اين وضعيت نجات دهيد اگر به حالت دلخواه برنگرديم دست به خودكشي مي زنيم.
وي مي افزايد: تمامي افرادي كه من عمل كرده ام بعد از عمل احساس رضايت وخوشحالي دارند و بسيار خرسند هستند و هيچ مشكلي ندارند البته اگر بعد از عمل براي شخص مشكل پيش آيد، به كادر جراحي و تبحر پزشك برمي گردد كه چگونه فرد را عمل كرده است و اين موضوع را فراموش نكنيم افرادي كه تغيير جنسيت مي دهند، هيچ گاه بچه دار نمي شوند. وي ادامه مي دهد بعد از پايان عمل جراحي فرد نبايد رها شود و روان شناس و روان پزشك و مدد كار اجتماعي بايداز فرد حمايت كنند واز وضعيت او با خبر باشندوخانواده و محيط بيرون را براي فرد آماده سازند.
مجموع اين اظهارات مرا ياد صحبت هاي مهران (مهرانه) مي اندازد كه مي گفت: يكي از دوستانم نگين عمل كرد و الآن هم ازدواج كرده است و زندگي خوبي دارد ماهي يك دفعه به ما سر مي زند و از اوضاع و احوال ما با خبر مي شود هيچ مشكلي هم برايش پيش نيامده است.
نگين پول داشت وعمل كرد و به تمام آرزوهايش هم رسيد من كه پول ندارم چه كار بايد بكنم.
فارغ از اينكه مهران بتواند به زندگي باز گردد يا خير هرگز با طرد و تحقير اين افراد نمي توان مشكل را حل كرد مهران ها كه در پارك شهر تهران تعدادشان كم هم نيست، بيماراني هستند كه نااميد و سرخورده در گوشه اي از جامعه يك راه پيش رو بيشتر نمي بينند و آن چيزي نيست جز خودكشي!